مهلت سامانه‌های پرریسک قانون AI اروپا

این مقاله در حال بازبینی حقوقی است.

تعریف: مهلت سامانه‌های پرریسک قانون AI اروپا به تقویم جدید اجرای تعهدات سامانه‌های پرریسک در اتحادیه اروپا گفته می‌شود که پس از اصلاحیه Digital Omnibus on AI (مقرره اتحادیه اروپا ۲۰۲۶/۱۷۴۴) به‌روز شده است: سامانه‌های فهرست‌شده در آنکس III از ۲ دسامبر ۲۰۲۷، سامانه‌های جاسازی‌شده در محصولات مشمول مقررات هماهنگ از ۲ اوت ۲۰۲۸، در حالی که شفافیت ماده ۵۰ و تعهدات مدل‌های همه‌منظوره (GPAI) از ۲ اوت ۲۰۲۶ قابل اجرا مانده‌اند.

در تابستان ۲۰۲۶ بسیاری از تیم‌های انطباق هنوز با تقویم قدیمی قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا برنامه‌ریزی می‌کردند. اصلاحیه معروف به Digital Omnibus on AI—که در منابع رسمی به‌عنوان مقرره (EU) ۲۰۲۶/۱۷۴۴ شناخته می‌شود و طبق گزارش‌های حقوقی حدود ۲۷ ژوئیه ۲۰۲۶ لازم‌الاجرا شده—سنگین‌ترین بار سامانه‌های پرریسک را به جلو هل داد، بدون آنکه کل قانون را «متوقف» کند. این مقاله همان تقویم را برای مخاطب ایرانی تفکیک می‌کند و از تعهدات GPAI که در مقالات پیشین پوشش داده شده، جدا نگه می‌دارد. برای چارچوب کلی و مدل‌های عمومی ببینید: قانون هوش مصنوعی اروپا و مسئولیت در ایران، اجرای GPAI در ۲۰۲۶ و مسئولیت مدل متن‌باز.

چه چیزی عوض شد و چه چیزی عوض نشد؟

آنچه به تعویق افتاد: سامانه‌های پرریسک

طبق پرسش‌وپاسخ رسمی میز خدمت قانون AI و صفحه اجرای کمیسیون اروپا:

1. قواعد سامانه‌های پرریسک فهرست‌شده در آنکس III از ۲ دسامبر ۲۰۲۷ اعمال می‌شوند؛
2. قواعد سامانه‌های پرریسک جاسازی‌شده در محصولات مشمول مقررات هماهنگ اتحادیه (مسیر محصول/آنکس I) از ۲ اوت ۲۰۲۸ اعمال می‌شوند.

نمونه‌های رایج آنکس III در ادبیات انطباق شامل ابزارهای استخدام، اعتبارسنجی یا دسترسی به آموزش است؛ نمونه‌های مسیر محصول شامل سامانه‌های جاسازی‌شده در تجهیزات پزشکی یا اسباب‌بازی‌های مشمول مقررات محصول است. طبقه‌بندی دقیق هر سامانه باید با متن مقرره و رهنمودهای کمیسیون تطبیق داده شود و موضوع «بررسی وکیل» است.

بیان قابل نقل: تعویق سامانه‌های پرریسک به‌معنای تعطیلی قانون AI نیست؛ شفافیت و GPAI از ۲ اوت ۲۰۲۶ فعال مانده‌اند.

آنچه سر وقت ماند: شفافیت، GPAI و ممنوعیت‌های اصلی

از ۲ اوت ۲۰۲۶ طبق اطلاع‌رسانی کمیسیون اروپا از جمله این محورها قابل اجرا و پیگیری‌اند:

• رویه‌های ممنوع هوش مصنوعی (به‌جز ممنوعیت‌های تازه‌ای که تاریخ جدا دارند)؛
• تعهدات ارائه‌دهندگان مدل‌های همه‌منظوره (GPAI)؛
• الزامات شفافیت ماده ۵۰ برای برخی سامانه‌ها، از جمله اطلاع‌رسانی تعامل با هوش مصنوعی و برچسب‌گذاری دیپ‌فیک یا محتوای ترکیبی.

جزئیات تعهدات GPAI در مقالات جداگانه آمده است؛ این متن عمداً روی تقویم پرریسک و شفافیت متمرکز است.

ماده ۵۰: شفافیت از ۲ اوت ۲۰۲۶ و مهلت علامت‌گذاری

میز خدمت قانون AI تصریح می‌کند که تعهدات شفافیت از ۲ اوت ۲۰۲۶ وارد اجرا می‌شوند، اما ارائه‌دهندگان سامانه‌هایی که پیش از آن تاریخ در بازار قرار گرفته‌اند تا ۲ دسامبر ۲۰۲۶ برای رعایت تعهد علامت‌گذاری و تشخیص موضوع ماده ۵۰(۲) فرصت دارند. سامانه‌ها یا قابلیت‌های مولد تازه‌ای که پس از ۲ اوت ۲۰۲۶ عرضه شوند، نباید این مهلت را به‌عنوان معافیت عمومی تفسیر کنند؛ گزارش‌های حقوقی اروپایی همین هشدار را به تیم‌های محصول داده‌اند.

برای مخاطب ایرانی که محتوای مصنوعی یا دیپ‌فیک می‌سازد، پیوندهای مرتبط عبارت‌اند از قانون واترمارک محتوای هوش مصنوعی، مسئولیت پلتفرم در دیپ‌فیک و مسئولیت کیفری دیپ‌فیک در ایران.

بیان قابل نقل: مهلت علامت‌گذاری تا ۲ دسامبر ۲۰۲۶ فقط برای سامانه‌های ازپیش‌عرضه‌شده است، نه برای هر محصول تازه‌ای که بعد از ۲ اوت راه‌اندازی شود.

ممنوعیت‌های جدید محتوای صمیمی غیررضایی و CSAM

طبق صفحه رسمی اجرا و FAQ میز خدمت، ممنوعیت‌های مرتبط با تولید یا دستکاری محتوای صمیمی غیررضایی و سوءاستفاده جنسی از کودکان (CSAM) از ۲ دسامبر ۲۰۲۶ اعمال می‌شوند. برخی گزارش‌های خبری اروپایی درباره زمان اثر Omnibus روایت‌های متفاوتی نوشته‌اند؛ در صورت تعارض، متن و FAQ رسمی کمیسیون را مبنا قرار دهید و تفسیر نهایی را به وکیل بسپارید.

این ممنوعیت‌ها از تعهدات GPAI و از مهلت‌های پرریسک آنکس III جدا هستند: حتی اگر سامانه شما هنوز «پرریسک» محسوب نشود یا مدل پایه را از خارج بخرید، کاربرد ممنوع می‌تواند مستقلًا ممنوع بماند.

چرا Omnibus مهلت پرریسک را عقب انداخت؟

گزارش‌های اروپایی استدلال صنعت و برخی دولت‌ها را چنین خلاصه کرده‌اند: استانداردهای هماهنگ آمادگی کافی نداشتند و اجرای تعهدات سنگین پرریسک بدون استاندارد، عدم‌قطعیت حقوقی می‌آفرید. Omnibus زمان می‌خرد، اما اصول قانون را حذف نمی‌کند. همچنین گزارش‌ها به گسترش برخی تسهیلات ساده‌سازی برای شرکت‌های کوچک و میان‌مقیاس، احیای الزام ثبت سامانه‌های پرریسک در پایگاه اتحادیه، و الزام هر کشور عضو به داشتن حداقل یک سندباکس نظارتی تا ۲ اوت ۲۰۲۷ اشاره کرده‌اند؛ جزئیات هر بند باید از متن مقرره ۲۰۲۶/۱۷۴۴ و منابع رسمی استخراج شود.

بیان قابل نقل: Omnibus زمان انطباق پرریسک می‌خرد، نه معافیت دائمی؛ نقشه سامانه‌ها را همین حالا به مهلت‌های ۲۰۲۷ و ۲۰۲۸ بچسبانید.

پیامد برای شرکت‌ها و صادرکنندگان ایرانی

اگر محصول هوش مصنوعی شما به بازار اتحادیه اروپا وارد می‌شود، یا از طریق شریک اروپایی استقرار می‌یابد، تقویم جدید را این‌گونه بخوانید:

1. فهرست سامانه‌ها را جدا کنید: کدام کاربرد احتمالاً آنکس III است، کدام داخل محصول مشمول مقررات محصول جاسازی شده، و کدام فقط شفافیت ماده ۵۰ می‌خواهد.
2. GPAI را با پرریسک قاطی نکنید: اگر مدل همه‌منظوره عرضه می‌کنید، مهلت ۲ اوت ۲۰۲۶ برای تعهدات GPAI همچنان محور است؛ مقاله اجرای GPAI را ببینید.
3. برچسب‌گذاری و اطلاع‌رسانی را جلو بیندازید: حتی با تعویق پرریسک، شفافیت از اوت ۲۰۲۶ فعال است.
4. قرارداد با شریک اروپایی را بازبینی کنید: بندهای انتقال ریسک، مهلت انطباق و دسترسی به مستندات را با تقویم جدید هم‌تراز کنید.
5. در ایران آیین‌نامه‌های قانون ملی هوش مصنوعی مسیر جداگانه‌ای دارند؛ مقاله آیین‌نامه‌های قانون ملی هوش مصنوعی را کنار این تقویم اروپایی بخوانید.

برای طراحی انطباق محصول با وکلای متخصص آرتیلا مشورت کنید.

توصیه عملی نقشه‌راه ۲۰۲۶–۲۰۲۸

تا پایان ۲۰۲۶

• تکمیل شفافیت ماده ۵۰ و، در صورت شمول، علامت‌گذاری سامانه‌های ازپیش‌عرضه‌شده تا ۲ دسامبر ۲۰۲۶؛
• پایش ممنوعیت‌های جدید محتوای صمیمی/CSAM از همان تاریخ؛
• آمادگی پاسخ به نظارت GPAI اگر مدل عمومی عرضه می‌کنید.

۲۰۲۷

• آماده‌سازی ارزیابی انطباق، مدیریت ریسک، نظارت انسانی و مستندات برای سامانه‌های آنکس III با هدف ۲ دسامبر ۲۰۲۷؛
• رصد استانداردهای هماهنگ و سندباکس‌های ملی.

۲۰۲۸

• انطباق سامانه‌های جاسازی‌شده در محصولات مشمول مقررات محصول تا ۲ اوت ۲۰۲۸؛
• هم‌ترازی با گواهی‌ها و نشانه‌گذاری محصول اتحادیه در صورت شمول.

پرسش‌های متداول

آیا همه تعهدات قانون AI اروپا تا ۲۰۲۷ عقب افتاده است؟

خیر. فقط قواعد سامانه‌های پرریسک آنکس III (تا ۲ دسامبر ۲۰۲۷) و مسیر محصول (تا ۲ اوت ۲۰۲۸) به تعویق افتاده‌اند. شفافیت ماده ۵۰ و تعهدات GPAI از ۲ اوت ۲۰۲۶ قابل اجرا مانده‌اند.

Digital Omnibus دقیقاً چیست؟

در منابع رسمی از مقرره (EU) ۲۰۲۶/۱۷۴۴ با عنوان Digital Omnibus on AI یاد شده که قانون AI را برای ساده‌سازی اجرا اصلاح می‌کند. تفسیر دامنه دقیق اصلاحات نیازمند مراجعه به متن رسمی و وکیل است.

مهلت علامت‌گذاری ماده ۵۰ تا کی است؟

تعهدات شفافیت از ۲ اوت ۲۰۲۶ اجرا می‌شود؛ برای سامانه‌های عرضه‌شده پیش از آن تاریخ، میز خدمت قانون AI مهلت رعایت علامت‌گذاری ماده ۵۰(۲) را تا ۲ دسامبر ۲۰۲۶ اعلام کرده است.

ممنوعیت محتوای صمیمی غیررضایی از چه تاریخی است؟

طبق FAQ و صفحه اجرای کمیسیون اروپا، از ۲ دسامبر ۲۰۲۶. در تعارض با گزارش‌های خبری، منبع رسمی را مبنا بگیرید.

شرکت ایرانی بدون دفتر اتحادیه اروپا هم مشمول می‌شود؟

اگر سامانه یا مدل در بازار اتحادیه عرضه یا استفاده شود، ممکن است قواعد اتحادیه اروپا اعمال شود. تعیین شمول سرزمینی موردی است و باید با وکیل بررسی شود.

جمع‌بندی

مهلت سامانه‌های پرریسک قانون AI اروپا پس از Digital Omnibus تغییر کرده است: آنکس III تا ۲ دسامبر ۲۰۲۷ و مسیر محصول تا ۲ اوت ۲۰۲۸. شفافیت ماده ۵۰، تعهدات GPAI و بیشتر ممنوعیت‌ها از ۲ اوت ۲۰۲۶ فعال مانده‌اند و ممنوعیت‌های جدید مرتبط با محتوای صمیمی غیررضایی و CSAM از ۲ دسامبر ۲۰۲۶ اعمال می‌شوند. تعویق پرریسک فرصت برنامه‌ریزی است، نه مجوز تأخیر در شفافیت. این مقاله اطلاع‌رسانی است و جایگزین مشاوره حقوقی نیست.

منابع

• AI Act Service Desk, When does enforcement start?: https://ai-act-service-desk.ec.europa.eu/en/ai-act/faq/when-does-enforcement-start
• European Commission, Enforcement framework of the AI Act: https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/enforcement-ai-act
• The European Post, Compliance Teams Get Until 2027 As AI Act Omnibus Takes Hold: https://theeuropeanpost.eu/brussels-today/compliance-teams-get-until-2027-as-ai-act-omnibus-takes-hold/
• EUR-Lex, Regulation (EU) 2026/1744: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=celex%3A32026R1744