نظارت مستقیم ESMA بر صرافی‌های رمزارز؛ توافق MISP اروپا
نظارت مستقیم ESMA بر صرافی‌های رمزارز: وزرای دارایی اروپا بر بسته MISP توافق کردند؛ فقط CASPهای مهم زیر نظر ESMA می‌روند، دوره گذار دوساله و درس برای ایران.
تحریریه آرتیلا · ۱۴۰۵/۰۷/۱۹
این مقاله در حال بازبینی حقوقی است.
تعریف: نظارت مستقیم ESMA بر صرافی‌های رمزارز یعنی اینکه سازمان اوراق بهادار و بازارهای اروپا (ESMA)، به‌جای ناظران ملی کشورهای عضو، خود مجوز، بازرسی و اجرای مقررات را برای ارائه‌دهندگان خدمات رمزدارایی (CASP) بر عهده بگیرد. در ۹ اکتبر ۲۰۲۶، شورای وزرای اقتصاد و دارایی اتحادیه اروپا (ECOFIN) بر عناصر کلیدی موضع مذاکراتی خود درباره بسته یکپارچگی و نظارت بازار (MISP) توافق کرد؛ بسته‌ای که از جمله، CASPهای مهم را زیر نظارت مستقیم ESMA می‌برد.
بیان قابل نقل: شورای اروپا نظارت بر همه صرافی‌های رمزارز را به ESMA نسپرد؛ فقط بزرگ‌ترین‌ها به پاریس می‌روند و بقیه نزد ناظران ملی می‌مانند.
MISP چیست؟
طبق یادداشت ریاست شورا (سند 13777/26 مورخ ۵ اکتبر ۲۰۲۶)، MISP ابتکاری کلیدی در چارچوب «اتحادیه پس‌انداز و سرمایه‌گذاری» است که هدفش کاهش پراکندگی بازار، بهبود دسترسی به فرصت‌های سرمایه‌گذاری و هدایت پس‌انداز اروپایی به سمت کسب‌وکارهای اروپایی است. این بسته بیش از ۱۸ پرونده شامل معاملات، پس‌معاملات، مدیریت دارایی، رژیم آزمایشی DLT، قطعیت تسویه و نظارت و حاکمیت ESMA را اصلاح می‌کند. به نوشته نورتون رز فولبرایت، کمیسیون اروپا بسته را در ۴ دسامبر ۲۰۲۵ منتشر کرده بود و یکی از مقرراتی که اصلاح میشود، مقررات MiCA است.
چرا اروپا به سمت نظارت متمرکز رفت؟
سند ریاست شورا توضیح می‌دهد که این بسته پاسخی به فراخوان گزارش‌های دراگی و لتا برای یکپارچگی عمیق‌تر بازار سرمایه و تقویت رقابت‌پذیری اروپاست و در «نقشه راه یک اروپا، یک بازار» اولویت دارد. به گفته همین سند، انتقال نظارت به سطح اروپا برای فعالان فرامرزی نتایج نظارتی یکنواخت‌تر فراهم می‌کند، هزینه‌ها و پراکندگی را کاهش می‌دهد و چشم‌انداز نظارتی را ساده‌تر می‌کند. در بازار رمزارز که یک صرافی می‌تواند با یک مجوز MiCA در سراسر اتحادیه خدمات دهد، کیفیت نظارت ناظر ملی صادرکننده مجوز برای همه کشورها اهمیت پیدا می‌کند؛ همین منطق پشت انتقال نظارت بزرگ‌ترین CASPها به سطح اروپاست (تحلیل نگارنده).
شورا دقیقاً بر چه توافق کرد؟
نظارت مستقیم بر «مهم‌ها»
طبق سند ریاست شورا، ESMA ناظر مستقیم این نهادها خواهد شد:
- بازارهای معاملاتی مهم (Significant Trading Venues)؛
- طرف‌های مقابل مرکزی مهم (CCPs)؛
- سپرده‌گذاران مرکزی اوراق بهادار مهم (CSDs)؛
- ارائه‌دهندگان خدمات رمزدارایی مهم (significant CASPs)؛
- و «اپراتورهای بازار سراسری اروپا» (PEMO) به صورت اختیاری (opt-in).
تفاوت با پیشنهاد کمیسیون
به نوشته نورتون رز فولبرایت، طبق موضع شورا فقط مهم‌ترین CASPها زیر نظارت ESMA قرار می‌گیرند؛ در حالی که کمیسیون پیشنهاد کرده بود ESMA ناظر انحصاری همه CASPها باشد. این مهم‌ترین تغییر برای صنعت رمزارز است.
بیان قابل نقل: کمیسیون اروپا یک ناظر واحد برای همه صرافی‌های رمزارز می‌خواست؛ کشورهای عضو فقط بزرگ‌ترین‌ها را واگذار کردند.
حاکمیت ESMA
- هیئت اجرایی تمام‌وقت برای تصمیم‌های عملیاتی و نظارت بر نهادهای مشخص ایجاد میشود؛
- هیئت ناظران (متشکل از ناظران ملی) حفظ میشود و طبق نورتون رز فولبرایت، نهاد اصلی تصمیم‌گیری ESMA باقی می‌ماند؛
- طبق سند شورا، یک کمیته هزینه‌ها روش‌شناسی کارمزد نظارتی را بررسی می‌کند.
دوره گذار
شورا از دوره گذار دوساله برای انتقال مسئولیت‌ها به ESMA حمایت می‌کند. طبق سند شورا، تیم‌های گذار مشترک به رهبری ESMA انتقال اطلاعات، سامانه‌ها و تخصص را پشتیبانی می‌کنند و در وضعیت پایدار، ترتیبات همکاری انعطاف‌پذیر، تخصص ناظران ملی را حفظ می‌کند؛ در حالی که ارزیابی و تصمیم نهایی با ESMA است.
رژیم آزمایشی DLT
سند شورا می‌گوید رژیم آزمایشی DLT گسترش می‌یابد تا ابزارها و انواع نهادهای بیشتری، از جمله پلتفرم‌های معاملاتی CASP، را دربرگیرد؛ همچنین رژیمی ساده‌شده برای فعالان کوچک‌تر و امکان ارائه خدمات مستقل «دفتر اسناد DLT» و «حساب‌داری DLT» پیش‌بینی شده است.
واکنش‌ها
طبق گزارش Crypto Briefing به نقل از بلومبرگ:
- ماریا لوئیس آلبوکرکی، کمیسر خدمات مالی اروپا، گفت کمیسیون نمی‌تواند از این رویکرد حمایت کند، چون حاکمیت را تضعیف و نظارت را پیچیده‌تر، پرهزینه‌تر و تکراری‌تر می‌کند؛ او ابراز امیدواری کرد پارلمان پیشنهاد بلندپروازانه‌تری را دنبال کند.
- به گفته او، برخی نهادهای بزرگ معاملاتی و پس‌معاملاتی، از جمله دویچه بورس، خارج از نظارت مستقیم ESMA باقی می‌مانند.
- رولان لسکور از فرانسه از ترتیبات حاکمیتی بازنگری‌شده حمایت کرد و ایرلند، دارنده ریاست دوره‌ای، از توافق به‌عنوان بسته‌ای مذاکره‌شده دفاع کرد.
وزیر دارایی ایرلند، سایمون هریس، در اطلاعیه ریاست ایرلند گفت: «اروپا پس‌انداز دارد. اکنون زمان به کار گرفتن آن است.»
بیان قابل نقل: توافق MISP هنوز قانون نیست؛ پارلمان اروپا و مذاکرات سه‌جانبه می‌توانند دامنه نظارت ESMA بر رمزارز را دوباره گسترش دهند.
گام‌های بعدی
به نوشته نورتون رز فولبرایت:
- موضع شورا باید رسماً تصویب شود؛ این کار برای هفته‌ای که از ۱۲ اکتبر ۲۰۲۶ آغاز میشود پیش‌بینی شده است.
- کمیته ECON پارلمان اروپا انتظار می‌رود موضع خود را در ۱ نوامبر ۲۰۲۶ تصویب کند.
- سپس مذاکرات سه‌جانبه میان کمیسیون، شورا و پارلمان آغاز میشود. سند شورا از تعهد میان‌نهادی برای دستیابی به توافق تا پایان ۲۰۲۶ سخن می‌گوید.
پیامد برای صرافی‌ها
مطالب این بخش تحلیل نگارنده است:
- CASPهای بزرگ فرامرزی باید برای ناظر جدید، روش‌های گزارش‌دهی و احتمالاً کارمزدهای نظارتی تازه آماده شوند؛ معیار دقیق «مهم بودن» هنوز در متن نهایی منتشرشده دیده نشده است.
- CASPهای کوچک و متوسط نزد ناظر ملی خود می‌مانند و از نظر روزمره تغییر چندانی احساس نمی‌کنند.
- دوره گذار دوساله یعنی حتی پس از تصویب نهایی، انتقال نظارت تدریجی خواهد بود.
برای پیش‌زمینه MiCA، بازنگری MiCA اروپا: استیبل‌کوین و دیفای و نظر ESMA درباره استیبل‌کوین غیرMiCA را ببینید.
درس‌هایی برای ایران
مقایسه زیر تحلیل نگارنده است:
- پرسش تمرکز یا تکثر ناظر: بحث MISP درباره این است که یک ناظر مرکزی بر بازیگران بزرگ نظارت کند یا ناظران متعدد. در ایران نیز موضوع مرجع صدور مجوز و نظارت بر صرافی‌های رمزارز محل بحث بوده است؛ ببینید کارگروه مجوز صرافی رمزارز ایران و دستورالعمل کارگزاران رمزپول بانک مرکزی ایران.
- نظارت متناسب با اندازه: الگوی اروپا که نظارت شدیدتر را برای بازیگران «مهم» در نظر می‌گیرد، می‌تواند در طراحی مقررات داخلی، از جمله لایحه جامع تنظیم‌گری دارایی‌های دیجیتال ایران، مورد توجه قرار گیرد.
- کاربران ایرانی صرافی‌های اروپایی: دسترسی کاربران ایرانی به صرافی‌های اروپایی تحت تأثیر مقررات تحریم و ضدپول‌شویی است؛ تغییر ناظر از ملی به اروپایی ممکن است یکنواختی بیشتری در اعمال این قواعد ایجاد کند.
پرسش‌های متداول
MISP چیست؟
بسته‌ای از اصلاحات قانونی اتحادیه اروپا برای یکپارچه‌سازی بازارهای سرمایه و تقویت نظارت ESMA که بیش از ۱۸ پرونده از جمله MiCA را اصلاح می‌کند.
آیا همه صرافی‌های رمزارز اروپا زیر نظر ESMA می‌روند؟
خیر. طبق موضع شورا فقط CASPهای مهم زیر نظارت مستقیم ESMA قرار می‌گیرند؛ کمیسیون پیشنهاد نظارت ESMA بر همه CASPها را داده بود.
این تغییر از چه زمانی اجرا میشود؟
هنوز قانون نشده است. پس از توافق نهایی با پارلمان، دوره گذار دوساله برای انتقال نظارت پیش‌بینی شده است.
کمیسیون اروپا با توافق موافق است؟
خیر. کمیسر خدمات مالی گفت کمیسیون نمی‌تواند از این رویکرد حمایت کند و امیدوار است پارلمان پیشنهاد بلندپروازانه‌تری دنبال کند.
این توافق چه اهمیتی برای ایران دارد؟
الگویی برای طراحی نظارت متناسب با اندازه و تعیین مرجع واحد یا متعدد بر صرافی‌هاست. برای پرسش‌های تخصصی با کارشناسان آرتیلا مشورت کنید.
جمع‌بندی
توافق ۹ اکتبر شورای اروپا درباره MISP، نظارت مستقیم ESMA بر صرافی‌های رمزارز را به CASPهای مهم محدود کرد، هیئت ناظران ملی را حفظ کرد و دوره گذار دوساله در نظر گرفت. کمیسیون این توافق را ناکافی می‌داند و سرنوشت نهایی به موضع پارلمان و مذاکرات سه‌جانبه بستگی دارد. برای ایران، بحث تمرکز یا تکثر ناظر و نظارت متناسب با اندازه، درسی کاربردی است. این مقاله اطلاع‌رسانی است و جایگزین مشاوره حقوقی نیست.
منابع
- Council of the EU, Presidency note 13777/26 on MISP – General Approach (5 Oct 2026): https://service.betterregulation.com/sites/default/files/2026-10/ST-13777-2026-INIT_en.pdf
- Irish Presidency of the Council, Results of the Meeting of Finance Ministers, 9 October 2026: https://irish-presidency.consilium.europa.eu/en/news/results-of-the-meeting-of-finance-ministers-9-october-2026/
- LexBlog (Norton Rose Fulbright), Council adopts key elements of negotiating position on MISP (9 Oct 2026): https://www.lexblog.com/2026/10/09/council-adopts-key-elements-of-negotiating-position-on-misp/
- Crypto Briefing, EU finance ministers agree markets supervision package (9 Oct 2026): https://cryptobriefing.com/eu-deal-esma-markets-supervision-crypto/