بازنگری MiCA اروپا: استیبل‌کوین و دیفای ۲۰۲۶
مشاوره بازنگری MiCA تا سپتامبر ۲۰۲۶: پیشنهادهای ESMA برای استیبل‌کوین و دیفای، نظر ESCB درباره ذخایر نقدینگی و پایان دوره انتقالی CASP از اول ژوئیه ۲۰۲۶.
تحریریه آرتیلا · ۱۴۰۵/۰۷/۱۸
این مقاله در حال بازبینی حقوقی است.
تعریف: بازنگری MiCA فرایند ارزیابی و اصلاح احتمالی مقرره بازارهای دارایی رمزی اتحادیه اروپا (Markets in Crypto-Assets Regulation) است که کمیسیون اروپا با مشاوره عمومی تا حدود ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ پیش برده و انتظار می‌رود گزارش آن تا ژوئن ۲۰۲۷ ارائه شود. محورهای داغ این بازنگری شامل استیبل‌کوین‌های غیرمنطبق، دسترسی به دیفای و اختیارات نظارتی در برابر شرکت‌های خارجی بدون مجوز است.
MiCA نخستین چارچوب جامع اتحادیه اروپا برای دارایی‌های رمزی بود، اما اجرای عملی آن شکاف‌هایی درباره استیبل‌کوین، دیفای و خدمات برون‌مرزی آشکار کرد. این مقاله وضعیت بازنگری ۲۰۲۶ را بر اساس گزارش‌های منتشرشده درباره مواضع ESMA، ESCB/ECB و بازیگران صنعت توضیح می‌دهد. برای مقایسه با ایران، مقاله قوانین تتر و استیبل‌کوین را ببینید.
چرا بازنگری MiCA اهمیت دارد؟
MiCA برای ایجاد بازار واحد رمزارز، حمایت از مصرف‌کننده و کاهش ریسک مالی طراحی شد. با پایان یافتن دوره انتقالی ارائه‌دهندگان خدمات دارایی رمزی (CASP) در ۱ ژوئیه ۲۰۲۶ در سراسر اتحادیه اروپا، فاز «اجرای کامل‌تر» آغاز شده است. بازنگری کمیسیون دقیقاً در همین نقطه زمانی رخ می‌دهد: وقتی نهادها تجربه واقعی مجوزدهی و نظارت را دارند و می‌توانند حفره‌ها را نشان دهند.
بیان قابل نقل: دوره انتقالی CASP در اتحادیه اروپا از ۱ ژوئیه ۲۰۲۶ به پایان رسیده و بازنگری MiCA روی شکاف‌های استیبل‌کوین و دیفای متمرکز شده است.
پیشنهادهای ESMA در ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶
طبق پوشش‌های خبری از مواضع اعلام‌شده، سازمان اروپایی اوراق بهادار و بازارها (ESMA) حدود ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ توصیه‌هایی مطرح کرده که سه محور اصلی دارند:
۱) محدود کردن عرضه خدمات روی استیبل‌کوین‌های غیرمنطبق
ESMA خواهان آن است که شرکت‌های دارای مجوز نتوانند به‌راحتی خدمات خود را روی استیبل‌کوین‌هایی که با الزامات MiCA منطبق نیستند ارائه کنند. هدف، بستن مسیری است که از طریق آن توکن‌های غیراروپایی یا غیرمنطبق همچنان از دروازه نهادهای مجوزدار به بازار واحد وارد شوند.
۲) دسته تنظیم‌شده جدید برای ارائه‌دهندگان دسترسی به دیفای
پروتکل‌های غیرمتمرکز غالباً خارج از مدل سنتی «ناشر/CASP» قرار می‌گیرند. پیشنهاد ایجاد دسته تنظیم‌شده برای ارائه‌دهندگان دسترسی به دیفای (DeFi access providers) تلاش می‌کند نقطه اتصال کاربر عادی به پروتکل‌های غیرمتمرکز را تحت نظارت بیاورد، بدون آن‌که لزوماً همه لایه پروتکل را یک‌شبه «شرکت» فرض کند.
۳) اختیارات قوی‌تر در برابر شرکت‌های خارجی بدون مجوز
ESMA بر تقویت ابزارهای مقابله با بنگاه‌های خارجی تأکید کرده که بدون مجوز به مشتریان اتحادیه خدمات می‌دهند. این موضوع برای حفظ اثر مجوز MiCA حیاتی است؛ وگرنه بازیگران منطبق هزینه می‌پردازند و بازیگران غیرمنطبق از خارج بازار را تصاحب می‌کنند.
بیان قابل نقل: ESMA در سپتامبر ۲۰۲۶ خواستار محدودیت خدمات روی استیبل‌کوین غیرمنطبق، دسته جدید دسترسی دیفای و اختیارات قوی‌تر علیه شرکت‌های خارجی بدون مجوز شد.
موضع ESCB و بانک مرکزی اروپا درباره ذخایر استیبل‌کوین
حدود ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۶، نظام اروپایی بانک‌های مرکزی (ESCB) و بانک مرکزی اروپا در پاسخ به مشاوره، پیشنهادهایی درباره ذخایر ناشران استیبل‌کوین مطرح کردند. محورهای گزارش‌شده عبارت‌اند از:
- جایگزینی کف‌های ثابت ذخیره سپرده بانکی (۳۰٪ / ۶۰٪) با رویکرد سطل‌های سررسید نقدینگی (liquidity maturity buckets)؛
- حفظ ممنوعیت پرداخت بهره به دارندگان استیبل‌کوین؛
- روشن‌سازی قواعد طرح‌های چندناشره در کشورهای ثالث (third-country multi-issuer schemes).
پیام سیاست پولی این است که استیبل‌کوین نباید شبیه حساب سپرده بهره‌دار شود و در عین حال کیفیت نقدشوندگی ذخایر باید با واقعیت سررسید دارایی‌ها هم‌خوان باشد، نه فقط با درصدهای ثابت.
صدای صنعت: Circle و Hyperliquid Policy Center
در اوایل اکتبر ۲۰۲۶، گزارش‌ها از ارائه نظرات Circle و Hyperliquid Policy Center در فرایند بازنگری خبر دادند. یکی از نقاط اختلاف مهم، مرز میان ابزارهای مشتقه دائمی (perps) تحت MiFID II و دارایی‌ها/خدمات تحت MiCA است. این بحث نشان می‌دهد بازنگری فقط درباره «توکن پرداخت» نیست؛ محصولات معاملاتی پیشرفته و زیرساخت‌های غیرمتمرکز نیز می‌توانند محل نزاع صلاحیت مقرراتی شوند.
برای حقوق‌دانان ایرانی که پروژه‌های برون‌مرزی مشاوره می‌دهند، این مرزبندی اهمیت عملی دارد: یک محصول ممکن است هم‌زمان از زاویه اوراق بهادار، مشتقه و دارایی رمزی دیده شود.
پیوند با ایران و ریال دیجیتال
ایران عضو MiCA نیست، اما آثار آن محسوس است:
- استیبل‌کوین‌های دلاری محبوب در بازار ایران، در اروپا زیر فشار انطباق و محدودیت دسترسی قرار می‌گیرند؛
- الگوی «مجوز CASP + محدودیت استیبل‌کوین غیرمنطبق» می‌تواند الهام‌بخش تنظیم‌گری داخلی باشد؛
- بحث دیفای در اروپا نشان می‌دهد صرف «غیرمتمرکز بودن» دیگر استدلال کافی برای خروج کامل از نظارت نیست.
مقالات مرتبط: حقوق بلاکچین و رمزارز و ریال دیجیتال. برای ارزیابی پروژه‌های بین‌المللی با وکلای متخصص آرتیلا مشورت کنید.
توصیه‌های عملی
- اگر به بازار اتحادیه خدمات می‌دهید، وضعیت مجوز CASP و فهرست استیبل‌کوین‌های قابل ارائه را بازبینی کنید.
- رابط‌های دسترسی به دیفای را از اکنون با فرض «احتمال تنظیم‌گری جداگانه» مستند کنید.
- ممنوعیت بهره روی استیبل‌کوین را در طراحی محصول اروپایی جدی بگیرید.
- محصولاتی شبیه perps را از نظر صلاحیت MiFID II در برابر MiCA جداگانه تحلیل کنید.
- گزارش نهایی کمیسیون تا ژوئن ۲۰۲۷ را در تقویم رصد مقرراتی قرار دهید.
از مجوز CASP تا انطباق مستمر
پایان دوره انتقالی در ۱ ژوئیه ۲۰۲۶ به این معناست که فعالیت بدون مجوز معتبر در اتحادیه اروپا دیگر پشت چتر گذار پنهان نمی‌شود. اما مجوز گرفتن تازه آغاز کار است. بازنگری MiCA نشان می‌دهد حتی CASPهای مجوزدار ممکن است به‌زودی با محدودیت‌های تازه‌ای درباره فهرست استیبل‌کوین‌های قابل ارائه و نحوه اتصال به دیفای روبه‌رو شوند.
برای تیم‌های انطباق، چک‌لیست پیشنهادی این است: وضعیت مجوز فعلی، فهرست توکن‌ها و استیبل‌کوین‌های پشتیبانی‌شده، ماهیت رابط‌های دسترسی به پروتکل‌های غیرمتمرکز، و سیاست مقابله با مشتریان حوزه‌هایی که خدمات بدون مجوز دریافت می‌کنند. هر تغییر در این چهار محور باید به کمیته ریسک گزارش شود.
پیام برای سیاست‌گذار ایرانی
تجربه اروپایی دو درس روشن دارد. اول، سقف و مجوز صرافی بدون تعیین تکلیف استیبل‌کوین و نقاط دسترسی دیفای ناقص می‌ماند. دوم، اگر نهادهای داخلی مجوز می‌دهند اما بازیگران خارجی بدون ضابطه به همان مشتری سرویس بدهند، انگیزه انطباق تضعیف میشود. دستورالعمل کارگزاران رمزپول و سقف‌های استیبل‌کوین در ایران را می‌توان در همین منطق مقایسه تطبیقی خواند، بی‌آن‌که احکام اروپایی را مستقیماً به حقوق ایران تحمیل کرد.
زمان‌بندی گزارش ۲۰۲۷ و مدیریت انتظار
انتظار ارائه گزارش کمیسیون تا ژوئن ۲۰۲۷ به این معنا نیست که تا آن تاریخ هیچ تغییر اجرایی رخ نمی‌دهد. ESMA و مقامات ملی می‌توانند از اختیارات فعلی برای تفسیر سخت‌گیرانه‌تر استفاده کنند، به‌ویژه درباره خدمات روی توکن‌های غیرمنطبق. بنابراین مدیریت ریسک باید دو لایه باشد: انطباق با متن فعلی MiCA و آمادگی برای جهت‌گیری‌های بازنگری.
کسب‌وکارهایی که فقط به «صبر تا ۲۰۲۷» تکیه کنند، ممکن است در میانه مسیر با محدودیت فهرست استیبل‌کوین یا فشار بر رابط‌های دیفای غافلگیر شوند.
پرسش‌های متداول
بازنگری MiCA چه زمانی جمع‌بندی میشود؟
مشاوره کمیسیون حدود ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ بسته شده و انتظار می‌رود گزارش تا ژوئن ۲۰۲۷ ارائه شود. این بازنگری هنوز به معنای تصویب نهایی اصلاحات نیست.
پیشنهاد اصلی ESMA درباره استیبل‌کوین چیست؟
محدود کردن امکان ارائه خدمات توسط نهادهای مجوزدار روی استیبل‌کوین‌هایی که با الزامات MiCA منطبق نیستند.
ESCB درباره ذخایر چه گفته است؟
پیشنهاد جایگزینی کف‌های ثابت ۳۰٪/۶۰٪ سپرده بانکی با سطل‌های سررسید نقدینگی، همراه با حفظ ممنوعیت بهره و روشن‌سازی طرح‌های چندناشره کشورهای ثالث.
دوره انتقالی CASP کی تمام شد؟
از ۱ ژوئیه ۲۰۲۶ در سراسر اتحادیه اروپا.
آیا دیفای از MiCA خارج است؟
پروتکل‌های کاملاً غیرمتمرکز محل بحث‌اند، اما ESMA خواهان دسته تنظیم‌شده برای ارائه‌دهندگان دسترسی به دیفای شده است؛ یعنی نقطه اتصال کاربر می‌تواند مشمول نظارت شود.
جمع‌بندی
بازنگری MiCA در ۲۰۲۶ نشان می‌دهد اتحادیه اروپا پس از اجرای اولیه، به بستن حفره‌های استیبل‌کوین غیرمنطبق، دیفای و خدمات برون‌مرزی بدون مجوز روی آورده است. مواضع ESMA و ESCB و نظرات Circle و Hyperliquid، دستورکار گزارش ۲۰۲۷ را شکل می‌دهند. برای پروژه‌های ایرانی با مشتری اروپایی، رصد این بازنگری دیگر اختیاری نیست. این مقاله جنبه اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره حقوقی نیست.
منابع
- Ethnews, MiCA review and ESMA stablecoin/DeFi recommendations: https://ethnews.com/mica-review-esma-moves-to-close-stablecoin-and-defi-loopholes/
- The Block, Hyperliquid and Circle MiCA review coverage: https://www.theblock.co/news/regulation/2026-10-01-hyperliquid-circle-mica-review-417452
- ESCB response PDF on MiCA consultation: https://bitcoinke.io/wp-content/uploads/2026/09/ESCB-on-EUs-Targeted-Consultation-on-MiCA-Regulation-BitKE.pdf
- ESMA official site: https://www.esma.europa.eu/