مهلت برچسب‌گذاری محتوای مصنوعی قانون AI

این مقاله در حال بازبینی حقوقی است.

تعریف: برچسب‌گذاری محتوای مصنوعی قانون AI به الزامات شفافیت ماده ۵۰ قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا گفته می‌شود که بر اساس آن برخی سامانه‌ها باید به کاربر بگویند با هوش مصنوعی تعامل می‌کند، دیپ‌فیک‌ها را برچسب بزنند، و محتوای تولید یا تغییر‌یافته با AI را با علامت قابل خواندن برای ماشین نشانه‌گذاری کنند تا تشخیص‌پذیرتر شود. تمرکز این مقاله بر مهلت‌های حقوقی و تفکیک مقام ناظر است، نه بر جزئیات فنی واترمارک؛ برای فناوری علامت‌گذاری به قانون واترمارک محتوای هوش مصنوعی مراجعه کنید.

از ۲ اوت ۲۰۲۶ کمیسیون اروپا اجرای قانون AI را برای محورهای کلیدی—از جمله شفافیت—آغاز کرده است. بیانیه IP/26/1714 می‌گوید چت‌بات‌ها باید افشا کنند کاربر با ماشین حرف می‌زند، دیپ‌فیک باید برچسب بخورد، و محتوای مصنوعی باید علامت ماشین‌خوان داشته باشد. هم‌زمان، میز خدمت قانون AI یک مهلت تمدیدی محدود برای ارائه‌دهندگان قدیمی‌تر ذیل ماده ۵۰(۲) اعلام کرده است.

دو تاریخ که نباید قاطی شوند

طبق Service Desk («When does enforcement start?») و صفحه اجرای کمیسیون:

تاریخ	چه چیزی
۲ اوت ۲۰۲۶	الزامات شفافیت وارد اجرا و قابل پیگیری می‌شوند؛ افشای تعامل با AI، برچسب دیپ‌فیک، و قواعد مرتبط
۲ دسامبر ۲۰۲۶	ارائه‌دهندگان سامانه‌هایی که قبل از ۲ اوت ۲۰۲۶ به بازار عرضه شده‌اند باید تعهد علامت‌گذاری و تشخیص ماده ۵۰(۲) را رعایت کرده باشند

Service Desk صریح است: شفافیت از ۲ اوت اجرا می‌شود، اگرچه ارائه‌دهندگان سامانه‌های عرضه‌شده پیش از آن تاریخ تا ۲ دسامبر ۲۰۲۶ برای رعایت marking and detection ذیل Article 50(2) فرصت دارند. The European Post نیز همین تمایز را تأیید می‌کند: سامانه‌های مولد از قبل در بازار مهلت تا ۲ دسامبر دارند؛ ویژگی‌های مولد جدید پس از ۲ اوت مهلت ارفاقی ندارند.

بیان قابل نقل: ۲ اوت شروع شفافیت است؛ ۲ دسامبر فقط مهلت علامت‌گذاری ماده ۵۰(۲) برای سامانه‌های قدیمی‌تر است، نه تعطیلی عمومی قانون.

ماده ۵۰ در عمل: سه لایه شفافیت

بر اساس بیانیه کمیسیون و صفحه enforcement:

1. افشای تعامل: کاربر باید بداند با سامانه AI (مثلاً چت‌بات) طرف است نه انسان؛
2. برچسب دیپ‌فیک: تصویر، ویدئو یا صوت ویرایش یا تولیدشده با AI که شبیه واقعیت است باید برچسب بخورد؛
3. علامت ماشین‌خوان: محتوای مصنوعی یا تغییر‌یافته باید طوری نشانه شود که ابزارها بتوانند آن را تشخیص دهند.

کمیسیون هم‌زمان از انتشار فهرست بیش از ۱۸۰ سازمانی خبر داد که منشور عملی شفافیت محتوای تولیدشده با AI را امضا کرده‌اند؛ این منشور الزامات را عملیاتی می‌کند اما جایگزین متن قانون نیست. رهنمودهای پیش‌نویس شفافیت نیز در پیوندهای «اطلاعات بیشتر» بیانیه آمده‌اند و باید در انطباق موردی خوانده شوند.

چه کسی اجرا می‌کند؟ دفتر AI در برابر مقام ملی

صفحه رسمی enforcement و بیانیه IP/26/1714 تفکیک صلاحیت را چنین می‌گویند:

• دفتر هوش مصنوعی کمیسیون: ارائه‌دهندگان مدل GPAI؛ سامانه‌های AI توسعه‌یافته توسط همان ارائه‌دهنده (یا گروه تجاری) مدل پایه؛ و سامانه‌های یکپارچه در پلتفرم‌ها/موتورهای جستجوی بسیار بزرگ تعیین‌شده ذیل DSA؛
• مقامات صالح ملی: سایر سامانه‌های AI؛
• ناظر اروپایی حفاظت داده (EDPS): سامانه‌های استفاده‌شده توسط نهادهای اتحادیه اروپا.

ابزارهای نظارتی اعلام‌شده شامل شکایت عمومی، گزارش افشاگر، و کانال شکایت ارائه‌دهنده پایین‌دست مدل GPAI است. سقف جریمه‌های اعلامی برای رویه‌های ممنوع تا ۳۵ میلیون یورو یا ۷٪ گردش مالی جهانی و برای سایر نقض‌ها—از جمله تعهدات GPAI—تا ۱۵ میلیون یا ۳٪ است؛ نقض شفافیت باید با متن قانون و مقام صالح تطبیق داده شود و رقم پرونده‌ای است.

بیان قابل نقل: اگر سامانه شما روی مدل GPAI خودتان سوار است یا داخل VLOP است، احتمال نظارت دفتر AI بیشتر است؛ وگرنه مقام ملی جلو می‌آید.

تمایز از مقاله واترمارک و از ممنوعیت NCII

• واترمارک/فناوری علامت: مقاله واترمارک محتوای AI بر روش‌ها و سیاست علامت‌گذاری تمرکز دارد؛ اینجا مهلت حقوقی و تقسیم ناظر مهم است.
• ممنوعیت تصاویر خصوصی جعلی: از ۲ دسامبر ۲۰۲۶ طبق Service Desk اعمال می‌شود و موضوع ممنوعیت سامانه است، نه فقط برچسب. برچسب‌گذاری سامانه ممنوع را قانونی نمی‌کند. جزئیات در پوشش جداگانه آرتیلا درباره ممنوعیت تصاویر خصوصی جعلی اروپا و در اجرای GPAI ۲۰۲۶.

برای دیپ‌فیک انتخاباتی و پلتفرم نیز دیپ‌فیک انتخاباتی و مسئولیت پلتفرم دیپ‌فیک مرتبط‌اند.

چک‌لیست عملی برای ناشران و پلتفرم‌ها

1. فهرست سامانه: کدام محصول چت‌بات، تولید تصویر/ویدئو/صوت، یا ویرایش عمیق دارد؟
2. تاریخ عرضه: آیا قبل از ۲ اوت ۲۰۲۶ در بازار بوده؟ اگر بله، مهلت علامت ماده ۵۰(۲) تا ۲ دسامبر را روی تقویم بگذارید؛ اگر قابلیت جدید بعد از ۲ اوت است، فرض را بر لزوم فوری بگذارید.
3. لایه افشا: در رابط کاربری، پیام واضح «شما با هوش مصنوعی تعامل می‌کنید» قرار دهید.
4. لایه برچسب انسانی: خروجی دیپ‌فیک یا شبیه واقعیت را برای کاربر نهایی برچسب بزنید.
5. لایه ماشین‌خوان: با استاندارد/منشور عملی شفافیت و رهنمودهای کمیسیون هم‌راستا شوید؛ صرفاً واترمارک نامرئی بدون افشای کاربر ممکن است ناکافی باشد.
6. نقش و ناظر: آیا ارائه‌دهنده GPAI هستید، استقراردهنده، یا هر دو؟ مسیر شکایت و پاسخ به RFI را پیش‌نویس کنید.
7. بازار ایران و اروپا: اگر کاربر اتحادیه اروپا دارید، انطباق را جدی بگیرید؛ چارچوب داخلی را با آیین‌نامه‌های قانون ملی AI ایران و مشاوره کارشناسان آرتیلا تکمیل کنید.

بیان قابل نقل: برچسب‌گذاری پایان ریسک نیست؛ اگر سامانه ممنوع باشد یا حقوق شخصیت نقض شود، شفافیت به‌تنهایی دفاع کامل نمی‌سازد.

ارتباط با GPAI، منشور عملی و ریسک عملیاتی

تعهدات شفافیت ماده ۵۰ از تعهدات ارائه‌دهندگان مدل همه‌منظوره (GPAI) جدا ولی هم‌زمان‌اند. از ۲ اوت ۲۰۲۶ قواعد GPAI نیز قابل اجرا شده‌اند؛ اما برچسب‌گذاری خروجی سامانه برای کاربر نهایی، تکلیف سامانه است نه جایگزین مستندسازی مدل پایه. اگر شرکت شما هم مدل می‌سازد و هم چت‌بات یا مولد تصویر عرضه می‌کند، احتمالاً هر دو لایه—GPAI و شفافیت سامانه—را باید نقشه کنید.

منشور عملی شفافیت محتوای تولیدشده با AI که کمیسیون از امضای بیش از ۱۸۰ سازمان خبر داده، ابزار عملیاتی است: رویه‌ها، نمونه‌برچسب و انتظارات فنی را هم‌راستا می‌کند. امضا به‌معنای معافیت از متن قانون نیست؛ نبود امضا هم لزوماً نقض نیست، اما در عمل پیروی از منشور می‌تواند دفاع مستند بسازد. رهنمودهای پیش‌نویس شفافیت کمیسیون را نیز در پرونده انطباق نگه دارید و نسخه نهایی را وقتی منتشر شد جایگزین کنید.

ریسک عملیاتی رایج:

1. برچسب فقط در فراداده و نادیده‌گرفتن رابط کاربری؛
2. برچسب مبهم («ممکن است ویرایش شده باشد») بدون شفافیت کافی؛
3. حذف برچسب توسط کاربر پایین‌دست بدون کنترل قراردادی؛
4. فرض اینکه واترمارک نامرئی به‌تنهایی افشای تعامل چت‌بات را پوشش می‌دهد؛
5. تأخیر تا ۲ دسامبر برای قابلیت‌هایی که بعد از ۲ اوت ۲۰۲۶ تازه عرضه شده‌اند.

برای دیپ‌فیک انتخاباتی و سوءاستفاده پلتفرمی، شفافیت لازم است اما کافی نیست؛ مسیرهای حذف محتوا و مسئولیت میزبان را جداگانه در قانون TAKE IT DOWN و مسئولیت کیفری دیپ‌فیک در ایران ببینید. همچنین مسئولیت قانون AI اروپا و ایران چارچوب کلی را تکمیل می‌کند.

بیان قابل نقل: منشور عملی شفافیت مسیر انطباق را هموار می‌کند، اما مهلت ۲ اوت و ۲ دسامبر را جابه‌جا نمی‌کند.

پرسش‌های متداول

از چه تاریخی باید چت‌بات افشا کند؟

طبق کمیسیون، الزامات شفافیت از ۲ اوت ۲۰۲۶ اجرا می‌شوند.

مهلت ۲ دسامبر ۲۰۲۶ برای چیست؟

برای رعایت علامت‌گذاری و تشخیص ماده ۵۰(۲) توسط ارائه‌دهندگان سامانه‌هایی که قبل از ۲ اوت ۲۰۲۶ به بازار عرضه شده‌اند.

آیا سامانه جدید بعد از ۲ اوت مهلت دارد؟

منابع رسمی مهلت ارفاقی ماده ۵۰(۲) را به سامانه‌های پیش از آن تاریخ Tied کرده‌اند؛ پوشش رسانه‌ای Omnibus نیز می‌گوید ویژگی مولد جدید مهلت ندارد. در عمل با وکیل و رهنمود کمیسیون تأیید کنید.

دفتر AI یا مقام ملی؟

بستگی به نوع سامانه و ارتباط با ارائه‌دهنده GPAI یا VLOP/VLOSE دارد. جدول صلاحیت کمیسیون را مبنا قرار دهید.

واترمارک فنی کافی است؟

واترمارک بخشی از پازل علامت ماشین‌خوان است؛ افشای کاربر و برچسب دیپ‌فیک لایه‌های جداگانه‌اند. جزئیات فنی را در مقاله واترمارک آرتیلا ببینید.

جمع‌بندی

قانون AI اروپا از ۲ اوت ۲۰۲۶ شفافیت محتوای مصنوعی و افشای تعامل با AI را قابل اجرا کرده و برای علامت‌گذاری ماده ۵۰(۲) سامانه‌های قدیمی‌تر تا ۲ دسامبر ۲۰۲۶ مهلت گذاشته است. نظارت بین دفتر AI، مقامات ملی و EDPS تقسیم می‌شود. ناشران باید فهرست سامانه، تاریخ عرضه و لایه‌های افشا/برچسب/علامت را اکنون ببندند. این مقاله اطلاع‌رسانی است و جایگزین مشاوره حقوقی نیست.

منابع

• AI Act Service Desk, When does enforcement start?: https://ai-act-service-desk.ec.europa.eu/en/ai-act/faq/when-does-enforcement-start
• European Commission, Enforcement framework of the AI Act: https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/enforcement-ai-act
• European Commission press release IP/26/1714 (31 Jul 2026): https://ec.europa.eu/commission/presscorner/api/files/document/print/en/ip_26_1714/IP_26_1714_EN.pdf