۲۹۲ نویسنده علیه متا؛ دعوای فردی کپی‌رایت به جای جمعی

این مقاله در حال بازبینی حقوقی است.

تعریف: دعوای فردی نویسندگان علیه متا به پنج دادخواست تقریباً یکسانی گفته می‌شود که در ۱۹ اکتبر ۲۰۲۶ در دادگاه فدرال ناحیه شمالی کالیفرنیا به نمایندگی از مجموعاً ۲۹۲ نویسنده علیه شرکت Meta Platforms ثبت شد. خواهان‌ها ادعا می‌کنند متا نسخه‌هایی از کتاب‌هایشان را از «کتابخانه‌های سایه» (پایگاه‌های غیرقانونی کتاب الکترونیکی) دریافت و برای آموزش مدل‌های زبانی خود استفاده کرده است. ویژگی این پرونده‌ها، کنار گذاشتن سازوکار دعوای جمعی و طرح ادعای جداگانه برای هر نویسنده است.

بیان قابل نقل: در جنگ کپی‌رایت هوش مصنوعی، نویسندگان از «یک دعوا برای هزاران نفر» به «هزاران ادعا در چند دعوا» رسیده‌اند.

پرونده‌ها در یک نگاه

خواهان‌ها و وکلا

به گزارش وب‌سایت پایش دعاوی ChatGPT Is Eating the World، پنج دادخواست به این شرح است:

پرونده	تعداد نویسندگان
Sheard v. Meta	۵۸
Older v. Meta	۵۷
Winspear v. Meta	۶۰
Reno v. Meta	۵۶
Levine v. Meta	۶۱
جمع	۲۹۲

بلومبرگ لا شماره چهار پرونده را چنین گزارش کرده است: Reno (No. 3:26-cv-12131)، Sheard (No. 3:26-cv-12126)، Winspear (No. 3:26-cv-12100) و Older (No. 3:26-cv-12115). وکالت خواهان‌ها با دو مؤسسه Freedman Normand Friedland و Stris & Maher است که به گزارش بلومبرگ اعلام کرده‌اند در ماه‌های آینده برای نزدیک به هزار نویسنده دیگر نیز دعوای فردی طرح خواهند کرد.

ادعاها

طبق گزارش‌ها، ادعای اصلی این است که متا صدها هزار کتاب الکترونیکی را از کتابخانه‌های سایه دانلود و برای آموزش مدل‌های زبانی بزرگ خود استفاده کرده است. در پرونده Winspear، به گزارش همان پایشگر، ادعای نقض هم درباره مدل‌های Llama و هم مدل جدیدتر Muse مطرح شده و علاوه بر دانلود از طریق تورنت، به اسکن کتاب‌های چاپی در پروژه‌ای به نام «Project Vellum» نیز اشاره شده است. این موارد ادعای خواهان‌هاست و هنوز در دادگاه اثبات نشده است.

چرا دعوای فردی؟

محدودیت‌های دعوای جمعی

دعوای جمعی به هزاران نویسنده اجازه می‌دهد در قالب یک پرونده رسیدگی شوند، اما نتیجه آن به سرنوشت مشترک گروه گره می‌خورد. بلومبرگ یادآوری می‌کند که نتایج دعاوی جمعی تاکنون متفاوت بوده است: در نخستین دعوای جمعی نویسندگان علیه Anthropic، توافقی ۱.۵ میلیارد دلاری حاصل شد که حدود ۳ هزار دلار برای هر اثر ثبت‌شده در گروه به همراه داشت؛ اما در پرونده Kadrey v. Meta، قاضی تشخیص داد خواهان‌ها شواهدی برای اثبات آسیب مدل متا به بازار آثارشان ارائه نکرده‌اند.

منطق اقتصادی خسارت قانونی

هر نویسنده در دعوای فردی خسارت قانونی (statutory damages) مطالبه می‌کند. طبق گزارش بلومبرگ، سقف این خسارت برای هر اثر نقض‌شده ۱۵۰ هزار دلار است. تحلیل نگارنده: این سقف در قانون کپی‌رایت آمریکا برای نقض «عمدی» پیش‌بینی شده و میزان واقعی در اختیار دادگاه یا هیئت منصفه است؛ همچنین مطالبه خسارت قانونی در آمریکا معمولاً به ثبت اثر در اداره کپی‌رایت در زمان مقرر وابسته است. مقایسه رقم ۳ هزار دلاری توافق Anthropic با سقف ۱۵۰ هزار دلاری، انگیزه وکلا برای خروج از سازوکار جمعی را توضیح می‌دهد.

بیان قابل نقل: دعوای فردی، ریسک «همه یا هیچ» دعوای جمعی را به ریسک‌های کوچک‌تر و متعدد تبدیل می‌کند؛ و برای خوانده، هزینه دفاع را چند برابر.

واکنش احتمالی دادگاه

تحلیل نگارنده: دادگاه‌های فدرال ابزارهایی مانند تجمیع پرونده‌ها (consolidation) برای مدیریت دعاوی مشابه دارند. پایشگر ChatGPT Is Eating the World پیش‌بینی کرده که این پرونده‌ها احتمالاً نزد قاضی وینس چابریا، که دیگر دعاوی نویسندگان علیه متا را رسیدگی می‌کند، تجمیع شوند. تجمیع، رسیدگی به پرسش‌های مشترک (مانند دفاع استفاده منصفانه) را یکجا می‌کند، اما ادعای خسارت هر نویسنده را مستقل نگه می‌دارد.

پرسش‌های حقوقی محوری

استفاده منصفانه و منشأ نسخه‌ها

دفاع اصلی شرکت‌های هوش مصنوعی، استفاده منصفانه (fair use) است؛ با این استدلال که آموزش مدل، نسخه‌ها را به فناوری کاملاً جدیدی «دگرگون» می‌کند. تحلیل نگارنده: تمرکز دعاوی جدید بر منشأ غیرقانونی نسخه‌ها (کتابخانه‌های سایه و تورنت) است، نه صرفِ آموزش. این تمایز در رویه اخیر اهمیت یافته است؛ برای سابقه، مقاله کپی‌رایت و داده آموزشی هوش مصنوعی و پرونده Thomson Reuters علیه Ross را ببینید.

گسترش موج دعاوی

به گزارش همان پایشگر، با این پرونده‌ها شمار دعاوی کپی‌رایت علیه شرکت‌های هوش مصنوعی در آمریکا از ۱۵۰ گذشته است. دعاوی رسانه‌ای مانند شکایت USA Today علیه OpenAI و دعاوی حوزه موسیقی مانند Jamendo علیه Nvidia نشان می‌دهد که منازعه به همه صنایع محتوا کشیده شده است.

پیامد برای صنعت هوش مصنوعی

تحلیل نگارنده: اگر راهبرد دعوای فردی موفق شود، سه پیامد محتمل است. نخست، ارزش «مجوز داده» افزایش می‌یابد؛ زیرا هزینه دفاع در برابر صدها یا هزاران ادعای مستقل، ممکن است از هزینه خرید مجوز بیشتر شود. دوم، شرکت‌ها برای اثبات منشأ قانونی داده‌ها به سوابق دقیق‌تری نیاز خواهند داشت؛ سوابقی که در بسیاری از پروژه‌های قدیمی آموزش مدل وجود ندارد. سوم، مذاکرات توافق از الگوی «مبلغ کلی برای گروه» به الگوی «تسویه جداگانه یا دسته‌ای» تغییر می‌کند و ممکن است شرکت‌ها برای پیشگیری از موج تازه، برنامه‌های جبرانی داوطلبانه پیشنهاد دهند. در هر حال، پرسش بنیادین اینکه آیا آموزش مدل با نسخه‌های غیرقانونی «استفاده منصفانه» است، هنوز در دادگاه‌های تجدیدنظر آمریکا پاسخ قطعی نگرفته است.

نگاه تطبیقی: ایران

تحلیل نگارنده: در ایران، قانون حمایت حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان (۱۳۴۸) حقوق مادی و معنوی پدیدآورنده را به رسمیت می‌شناسد، اما سازوکاری شبیه «خسارت قانونی» با سقف معین یا دعوای جمعی به شکل آمریکایی ندارد. نویسنده ایرانی که اثرش بدون اجازه برای آموزش مدل استفاده شده باشد، باید خسارت واقعی را اثبات کند و با چالش‌های اثبات استفاده در داده آموزشی و صلاحیت دادگاه نسبت به شرکت خارجی روبه‌روست. افزون بر این، ایران عضو کنوانسیون برن نیست و حمایت متقابل از آثار ایرانی در خارج با محدودیت همراه است.

توصیه عملی

1. نویسندگان و ناشران، فهرست آثار و تاریخ‌های انتشار و هرگونه ثبت رسمی را مستند کنند؛
2. شرکت‌های توسعه‌دهنده مدل، منشأ هر مجموعه داده آموزشی و مجوز آن را ثبت کنند؛
3. سرمایه‌گذاران در ارزیابی شرکت‌های هوش مصنوعی، ریسک دعاوی داده آموزشی را لحاظ کنند؛
4. ناشران ایرانی برای استفاده از آثارشان در آموزش مدل، قرارداد مجوز صریح طراحی کنند؛
5. برای ارزیابی حقوقی، با کارشناسان آرتیلا مشورت کنید.

پرسش‌های متداول

چند نویسنده در ۱۹ اکتبر ۲۰۲۶ علیه متا دعوا طرح کردند؟

طبق پایشگر ChatGPT Is Eating the World، ۲۹۲ نویسنده در پنج دادخواست؛ بلومبرگ این رقم را حدود ۳۰۰ گزارش کرده است.

ادعای اصلی نویسندگان چیست؟

اینکه متا کتاب‌هایشان را از کتابخانه‌های سایه دریافت و بدون اجازه برای آموزش مدل‌های زبانی استفاده کرده است.

چرا دعوای جمعی طرح نشده است؟

تا هر نویسنده ادعای مستقل خسارت قانونی داشته باشد و سرنوشت او به نتیجه مشترک یک گروه بزرگ گره نخورد.

حداکثر خسارت قانونی هر اثر چقدر است؟

به گزارش بلومبرگ، حداکثر ۱۵۰ هزار دلار برای هر اثر؛ این سقف در قانون آمریکا برای نقض عمدی است و میزان نهایی را دادگاه تعیین می‌کند.

نتیجه پرونده Kadrey علیه متا چه بود؟

به گزارش بلومبرگ، قاضی تشخیص داد خواهان‌ها شواهدی از آسیب مدل متا به بازار آثارشان ارائه نکرده‌اند.

جمع‌بندی

پنج دادخواست ۱۹ اکتبر، راهبرد تازه‌ای را در دعاوی کپی‌رایت هوش مصنوعی نشان می‌دهد: خروج از دعوای جمعی و تکیه بر خسارت قانونی هر اثر. اگر هزار نویسنده دیگر نیز به این مسیر بپیوندند، فشار مالی و رویه‌ای بر متا افزایش می‌یابد. نتیجه نهایی به دفاع استفاده منصفانه، اثبات منشأ غیرقانونی نسخه‌ها و تصمیم دادگاه درباره تجمیع بستگی دارد. این مقاله جنبه اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره حقوقی نیست.

منابع

• https://news.bloomberglaw.com/litigation/meta-sued-by-hundreds-of-authors-in-ai-training-copyright-cases
• https://chatgptiseatingtheworld.com/2026/10/19/plaintiffs-firm-floods-docket-with-5th-near-identical-copyright-suit-v-meta-on-behalf-of-book-authors-292-authors-total/
• https://chatgptiseatingtheworld.com/2026/10/19/plaintiffs-firm-hits-copyright-lawsuit-trifecta-filing-3-near-identical-suits-v-meta-on-the-same-day/