دعوای Jamendo علیه انویدیا؛ آموزش AI با موسیقی غیرتجاری

این مقاله در حال بازبینی حقوقی است.

تعریف: دعوای Jamendo علیه انویدیا پرونده‌ای است که در آن پلتفرم مجوزدهی موسیقی Jamendo ادعا می‌کند شرکت NVIDIA مدل‌های صوتی خود را با مجموعه‌داده MTG-Jamendo آموزش داده، در حالی که این مجموعه فقط برای استفاده غیرتجاری منتشر شده است. Jamendo در ۱۲ اکتبر ۲۰۲۶ دادخواست تازه‌ای با شماره 5:26-cv-11754 در دادگاه فدرال ناحیه شمالی کالیفرنیا ثبت کرد، چند روز پس از آنکه دعوای مشابه ژوئن ۲۰۲۶ خود را داوطلبانه مسترد کرده بود.

بیان قابل نقل: در پرونده Jamendo، پرسش اصلی «استفاده منصفانه» نیست؛ این است که آیا شرط «غیرتجاری» یک مجوز باز، شرکت سازنده مدل تجاری را مقید می‌کند.

این مقاله بر صفحه پرونده در Justia (ثبت دادخواست در ۱۲ اکتبر ۲۰۲۶) و گزارش AI Musicpreneur (۱۴ اکتبر ۲۰۲۶) که متن دادخواست را بررسی کرده تکیه دارد. ادعاهای مطرح‌شده ادعای خواهان‌اند و دادگاه هنوز درباره آن‌ها تصمیمی نگرفته است.

مشخصات پرونده

مورد	جزئیات
خواهان	S.A. Jamendo
خوانده	NVIDIA Corporation
دادگاه	دادگاه ناحیه‌ای ایالات متحده، ناحیه شمالی کالیفرنیا
شماره پرونده	5:2026cv11754
تاریخ ثبت	۱۲ اکتبر ۲۰۲۶
ماهیت دعوا طبق Justia	کپی‌رایت؛ مبنای دعوا 17 U.S.C. § 101
هیئت منصفه	درخواست‌شده از سوی خواهان

ادعای اصلی: آموزش Fugatto و Audio Flamingo

طبق گزارش AI Musicpreneur، Jamendo ادعا می‌کند انویدیا مدل‌های صوتی Fugatto و Audio Flamingo را با مجموعه‌داده MTG-Jamendo آموزش داده است. به گفته همین منبع، خواهان استدلال می‌کند که مقالات پژوهشی خود انویدیا MTG-Jamendo را منبع آموزش معرفی کرده‌اند، و در حالی که انویدیا داده آموزشی خود را «منحصراً متشکل از داده متن‌باز» توصیف کرده، مجوزی که استفاده تجاری را محدود می‌کند طبق تعریف Open Source Initiative «متن‌باز» نیست.

مجموعه‌داده MTG-Jamendo چیست؟

AI Musicpreneur می‌نویسد این مجموعه حدود سال ۲۰۱۹ با همکاری گروه فناوری موسیقی دانشگاه پومپئو فابرا بارسلون ساخته شده، بیش از ۵۵ هزار قطعه کامل از حدود ۳۵۰۰ هنرمند را با برچسب سبک، ساز و حال‌وهوا در بر می‌گیرد و با مجوز Creative Commons BY-NC 4.0 در GitHub منتشر شده است. به گفته همین منبع، مخزن تصریح می‌کند که مجموعه فقط برای پژوهش غیرتجاری و دانشگاهی است و هر استفاده دیگر نیازمند اجازه کتبی Jamendo است.

بیان قابل نقل: حرف NC در مجوز کریتیو کامنز کوتاه است، اما می‌تواند میلیون‌ها یورو ارزش حقوقی داشته باشد.

شش ادعای دادخواست

طبق AI Musicpreneur، دادخواست جدید همان شش بند دادخواست ژوئن را دارد:

1. دو ادعای نقض کپی‌رایت: یکی درباره مجموعه‌داده به‌عنوان «اثر گردآوری‌شده» و دیگری درباره قطعات و ضبط‌های مشخص در پیوست A که هنرمندانشان حق انحصاری مجوزدهی تجاری را به Jamendo داده‌اند؛
2. دو ادعای نقض قرارداد؛
3. یک ادعای دارا شدن بلاجهت (unjust enrichment)؛
4. یک ادعای رقابت نامشروع.

به گفته همین منبع، طبق دادخواست بیش از ۶۵ هزار هنرمند به Jamendo اجازه مجوزدهی تجاری آثارشان را داده‌اند، و خواهان دست‌کم ۱۷٫۸ میلیون یورو مطالبه می‌کند؛ همان مبلغی که در اخطار رسمی اکتبر ۲۰۲۵ از انویدیا خواسته بود.

پیشینه: از صورت‌حساب تا دادگاه گنت

AI Musicpreneur روند پرونده را این‌گونه شرح می‌دهد (به نقل از دادخواست):

• Jamendo می‌گوید در مارس ۲۰۲۴ از استفاده انویدیا مطلع شد و تا ژوئن ۲۰۲۵ برای مذاکره مجوز تلاش کرد؛
• ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۵: صدور صورت‌حساب برای انویدیا و شرکت تابعه بلژیکی آن؛
• ۱۴ اکتبر ۲۰۲۵: اخطار رسمی با مطالبه حدود ۱۷٫۸ میلیون یورو (شامل ۱۲ درصد بهره تأخیر و ۱۰ درصد غرامت مقطوع)؛
• ۱۱ ژوئن ۲۰۲۶: دادگاه گنت بلژیک ایراد صلاحیت شرکت بلژیکی انویدیا را رد کرد و پرونده برای رسیدگی ماهوی ادامه یافت؛
• ۲۲ ژوئن ۲۰۲۶: ثبت نخستین دعوا در کالیفرنیا؛
• ۱۲ اکتبر ۲۰۲۶: استرداد دعوای اول و ثبت دعوای جدید.

طبق همین گزارش، انویدیا در پاسخ به صورت‌حساب‌ها استدلال کرده بود که هیچ قراردادی میان دو شرکت وجود ندارد. دلیل استرداد و ثبت مجدد به‌جای اصلاح دادخواست اول اعلام نشده است.

تحلیل حقوقی: سه لایه استدلال

لایه قراردادی

تحلیل نگارنده: محور پرونده، ماهیت مجوزهای کریتیو کامنز است: آیا استفاده از داده با مجوز BY-NC به معنای پذیرش یک قرارداد است، یا فقط اجازه‌ای مشروط است که تجاوز از آن نقض کپی‌رایت محسوب می‌شود؟ موضع انویدیا که «قراردادی وجود ندارد» دقیقاً همین نقطه را هدف گرفته است. اگر دادگاه رابطه قراردادی را نپذیرد، بار اصلی بر ادعای کپی‌رایت می‌افتد.

لایه کپی‌رایت و استفاده منصفانه

تحلیل نگارنده: در دعاوی آموزش مدل در آمریکا، خوانده معمولاً به دفاع استفاده منصفانه تکیه می‌کند. اما وقتی داده تحت مجوزی صریحاً غیرتجاری عرضه شده و مالک آن بازار مجوزدهی تجاری فعال دارد، عامل چهارم استفاده منصفانه (اثر بر بازار بالقوه) برای خواهان مهم‌تر می‌شود. رأی دادگاه تجدیدنظر حوزه سوم در پرونده ROSS نشان داد که دادگاه‌ها به رقابت در بازار اثر اصلی حساس‌اند؛ ر.ک. رأی ROSS و استفاده منصفانه در آموزش AI. البته موقعیت دو پرونده یکسان نیست.

لایه متن‌باز

ادعای Jamendo درباره تعریف «متن‌باز» برای بازار مهم است: بسیاری از شرکت‌ها داده آموزشی را «باز» یا «عمومی» توصیف می‌کنند، در حالی که مجوزهای واقعی آن‌ها شرط غیرتجاری یا انتساب دارد.

تحلیل نگارنده: این استدلال اگر در دادگاه پذیرفته شود، فراتر از موسیقی اثر دارد. بسیاری از مجموعه‌داده‌های تصویری، متنی و گفتاری که در پژوهش‌های دانشگاهی ساخته شده‌اند نیز با مجوزهای غیرتجاری منتشر شده‌اند و بعدها در آموزش مدل‌های تجاری به کار رفته‌اند. شرکت‌هایی که در اسناد فنی یا مقالات خود به نام این مجموعه‌ها اشاره کرده‌اند، عملاً مدرک استفاده را خودشان منتشر کرده‌اند؛ همان چیزی که Jamendo، طبق گزارش، به آن استناد می‌کند.

بیان قابل نقل: «در دسترس عموم» با «آزاد برای استفاده تجاری» یکی نیست؛ این تفاوت اکنون موضوع دعوای میلیونی است.

درس‌ها برای توسعه‌دهندگان مدل

1. برای هر مجموعه‌داده آموزشی، سند منشأ داده (data provenance) شامل مجوز دقیق و تاریخ دریافت نگه دارید؛
2. مجوزهای NC، ND و SA را در خط لوله آموزش مدل‌های تجاری به‌صورت خودکار پرچم‌گذاری کنید؛
3. توصیف‌های بازاریابی مانند «فقط داده متن‌باز» را با واقعیت مجوزها تطبیق دهید؛
4. اگر پژوهش دانشگاهی به محصول تجاری تبدیل می‌شود، مجوز داده را دوباره ارزیابی کنید.

برای مرور کلی، مقاله کپی‌رایت و داده‌های آموزش هوش مصنوعی و پرونده USA Today علیه OpenAI را ببینید.

نگاه تطبیقی: ایران

تحلیل نگارنده: قانون حمایت حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان ایران حکم صریحی درباره آموزش مدل هوش مصنوعی ندارد و مجوزهای کریتیو کامنز نیز در رویه قضایی ایران سابقه شناخته‌شده‌ای ندارد. با این حال، از منظر قواعد عمومی قراردادها، شرط «استفاده غیرتجاری» را می‌توان شرط ضمن اذن یا قرارداد تلقی کرد که تخطی از آن می‌تواند مبنای مسئولیت باشد. شرکت‌های ایرانی که مدل صوتی یا موسیقی‌ساز توسعه می‌دهند، به‌ویژه برای عرضه در بازارهای خارجی، باید مجوز داده‌های آموزشی را با همان دقت قراردادهای تجاری بررسی کنند.

پرسش‌های متداول

دعوای جدید چه زمانی و کجا ثبت شد؟

در ۱۲ اکتبر ۲۰۲۶ در دادگاه فدرال ناحیه شمالی کالیفرنیا با شماره 5:26-cv-11754.

Jamendo چه مبلغی مطالبه می‌کند؟

طبق گزارش AI Musicpreneur از دادخواست، دست‌کم ۱۷٫۸ میلیون یورو، همان مبلغ اخطار رسمی اکتبر ۲۰۲۵.

کدام مدل‌های انویدیا موضوع ادعا هستند؟

Fugatto و Audio Flamingo، که به ادعای خواهان با مجموعه‌داده MTG-Jamendo آموزش دیده‌اند.

چرا Jamendo دعوای قبلی را مسترد کرد؟

دلیل رسمی اعلام نشده است؛ دعوای اول ۲۲ ژوئن ۲۰۲۶ ثبت شده بود.

آیا دادگاه درباره ادعاها تصمیم گرفته است؟

خیر؛ پرونده در مرحله دادخواست است و ادعاها هنوز در دادگاه اثبات نشده‌اند. انویدیا پیش‌تر وجود قرارداد را رد کرده بود.

جمع‌بندی

دعوای Jamendo علیه انویدیا آزمونی برای قدرت اجرایی مجوزهای باز غیرتجاری در عصر هوش مصنوعی است. اگر دادگاه بپذیرد که شرط «غیرتجاری» شرکت سازنده مدل تجاری را مقید می‌کند، بخش بزرگی از داده‌های «باز» که در آموزش مدل‌ها استفاده شده، ریسک حقوقی تازه‌ای پیدا می‌کند. برای ممیزی مجوز داده‌های آموزشی با کارشناسان آرتیلا مشورت کنید.

منابع

• https://dockets.justia.com/docket/california/candce/5:2026cv11754/480952
• https://www.aimusicpreneur.com/ai-music-news/jamendo-refiles-nvidia-ai-training-lawsuit-october-2026/