فرمان ۱۷۹/۲۰۲۶ ایتالیا؛ ناظران قانون AI و حقوق کارگر

این مقاله در حال بازبینی حقوقی است.

تعریف: اجرای قانون هوش مصنوعی اروپا در ایتالیا به مجموعه مقرراتی گفته می‌شود که ایتالیا برای تعیین مراجع ملی، اختیارات بازرسی، جریمه‌ها و سازوکارهای تکمیلی مقررات (EU) 2024/1689، یعنی قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا، وضع کرده است. مهم‌ترین گام آن فرمان تقنینی شماره ۱۷۹ مورخ ۷ اکتبر ۲۰۲۶ است که در روزنامه رسمی ایتالیا (شماره ۲۳۴، ۸ اکتبر ۲۰۲۶) منتشر شد و طبق صفحه رسمی Gazzetta Ufficiale از ۲۳ اکتبر ۲۰۲۶ لازم‌الاجرا می‌شود.

قانون هوش مصنوعی اروپا مستقیماً در همه کشورهای عضو اجرا می‌شود، اما هر کشور باید تعیین کند چه نهادی بازرسی می‌کند، شکایت‌ها کجا رسیدگی می‌شوند و جریمه‌ها با چه آیینی اعمال می‌شوند. ایتالیا پیش‌تر با فرمان ۱۶۰/۲۰۲۶ جنبه کیفری را تنظیم کرده بود؛ فرمان ۱۷۹ اکنون ستون اداری و نظارتی را می‌سازد و فراتر از آن، قواعدی درباره حقوق کارگران، حق‌الزحمه حرفه‌ای و اسرار تجاری هم اضافه می‌کند.

بیان قابل نقل: فرمان ۱۷۹/۲۰۲۶ ایتالیا فقط ناظر تعیین نکرد؛ در روابط کار، تصمیم نهایی تمام‌خودکار را باطل اعلام کرد.

مبنا و مسیر تصویب

طبق مقدمه متن منتشرشده در روزنامه رسمی، فرمان بر اساس ماده ۲۴ قانون شماره ۱۳۲ مورخ ۲۳ سپتامبر ۲۰۲۵ (قانون هوش مصنوعی ایتالیا) تصویب شده است. هیئت وزیران مصوبه مقدماتی را در ۱۰ ژوئن ۲۰۲۶ و مصوبه نهایی را در ۴ اوت ۲۰۲۶ تصویب کرد و نظر آژانس ایتالیای دیجیتال، آژانس ملی امنیت سایبری، مرجع حفاظت از داده، کنفرانس یکپارچه و کمیسیون‌های پارلمان نیز اخذ شد. فرمان ۵۴ ماده در پنج فصل دارد.

معماری نظارت: چه کسی ناظر است؟

مرجع اعلام‌کننده: AgID

طبق ماده ۴، آژانس ایتالیای دیجیتال (AgID) مرجع ملی اعلام‌کننده (notifying authority) است و مسئول ارزیابی، تعیین، اعلام و پایش نهادهای ارزیابی انطباق است.

مرجع نظارت بر بازار: ACN و ناظران مالی

طبق ماده ۵، با حفظ صلاحیت‌های دفتر هوش مصنوعی اتحادیه اروپا، مراجع نظارت بر بازار عبارت‌اند از:

• آژانس ملی امنیت سایبری (ACN) برای نظارت کلی بر سامانه‌های هوش مصنوعی؛
• بانک ایتالیا، CONSOB و IVASS برای سامانه‌های پرریسک هوش مصنوعی به ترتیب در خدمات بانکی و اعتباری، خدمات سرمایه‌گذاری و فعالیت بیمه‌ای؛
• مرجع حفاظت از داده (Garante) فقط در حدود ماده ۷۴(۸) قانون هوش مصنوعی.

طبق ماده ۶، ACN نقطه تماس واحد ایتالیا نیز هست.

بیان قابل نقل: در ایتالیا، ناظر اصلی بازار هوش مصنوعی آژانس امنیت سایبری است، نه مرجع حفاظت از داده.

ثبت ملی سامانه‌های زیرساخت حیاتی

طبق ماده ۱۴، ACN مسئول ثبت ملی سامانه‌های پرریسک موضوع بند ۲ پیوست سوم قانون هوش مصنوعی است که به زیرساخت‌های حیاتی مربوط است. جزئیات ثبت با تصمیم مدیرکل ACN و با هماهنگی AgID تعیین می‌شود.

اختیارات بازرسی و رسیدگی به شکایت

• بازرسی: طبق ماده ۱۵، ACN اختیارات نظارتی و بازرسی قانون هوش مصنوعی و مواد ۱۴ و ۱۶ مقررات (EU) 2019/1020 را دارد و برای آزمایش در شرایط واقعی می‌تواند بازرسی از راه دور یا حضوری، حتی بدون اطلاع قبلی، انجام دهد.
• آغاز رسیدگی: طبق ماده ۱۶، رسیدگی ACN با گزارش حوادث جدی (ماده ۷۳ قانون AI)، شکایت غیرآشکارا بی‌اساس، گزارش مراجع دیگر یا رأساً آغاز می‌شود.
• شکایت: طبق ماده ۱۸، مراجع نظارت بر بازار شکایت‌های ماده ۸۵ قانون هوش مصنوعی را با حق دفاع کامل رسیدگی می‌کنند و شکایتی که نزد مرجع غیرصالح برود، رأساً به مرجع صالح ارسال می‌شود. برای مؤسسات مالی، سامانه‌های حل‌وفصل اختلاف بانکی، بیمه‌ای و بازار سرمایه نیز صالح شناخته شده‌اند.

جریمه‌ها

طبق ماده ۲۳، جز در مواردی که فعل جرم باشد:

تخلف	سقف جریمه
نقض ممنوعیت‌های ماده ۵ قانون AI	۳۵ میلیون یورو یا ۷٪ گردش مالی جهانی، هر کدام بیشتر
نقض تکالیفی مانند مواد ۱۶، ۲۲ تا ۲۶، ۳۱، ۳۴، ۵۰ (شفافیت)، ۷۳ و ۸۰	۱۵ میلیون یورو یا ۳٪
ارائه اطلاعات نادرست یا گمراه‌کننده به مراجع	۷.۵ میلیون یورو یا ۱٪
نقض مواد ۲۷ (ارزیابی اثر بر حقوق بنیادین) و ۸۶ (حق توضیح)	۱ میلیون یورو یا ۰.۵٪

برای شرکت‌های کوچک و متوسط و استارتاپ‌های نوآور، طبق ماده ۲۳(۷)، جریمه بر اساس معیار ماده ۹۹(۶) قانون هوش مصنوعی تعیین می‌شود. ماده ۲۲ برای تخلفات کم‌اهمیت، به جای جریمه نقدی، دستور رفع تخلف یا اعلام عمومی تخلف را پیش‌بینی می‌کند؛ اگر دستور اجرا نشود، جریمه تا یک‌سوم افزایش می‌یابد. طبق ماده ۲۴، تصمیم‌های جریمه به‌صورت خلاصه در سایت مرجع منتشر می‌شود.

بیان قابل نقل: ایتالیا برای نقض حق توضیح ماده ۸۶ قانون هوش مصنوعی، جریمه‌ای مستقل تا یک میلیون یورو یا نیم درصد گردش مالی تعیین کرد.

سندباکس ملی

ماده ۲۶ «فضای آزمایش ایتالیایی برای هوش مصنوعی» را طبق ماده ۵۷ قانون هوش مصنوعی و زیر نظارت مستقیم AgID و ACN ایجاد می‌کند. اولویت‌ها و ترتیب انتخاب متقاضیان را کمیته هماهنگی تعیین می‌کند و برای پروژه‌هایی که داده شخصی پردازش می‌کنند، Garante در گروه عملیاتی مشارکت دارد.

حمایت از کارگر در برابر تصمیم خودکار

مهم‌ترین نوآوری ماهوی فرمان، ماده ۴۱ است:

1. کارفرمایی که در تصمیم‌های مربوط به رابطه کار از هوش مصنوعی استفاده می‌کند، باید مطمئن شود که تصمیم‌های نهایی درباره ایجاد، تغییر یا خاتمه رابطه کار، از جمله تصمیم‌های انضباطی و ارزیابی عملکرد، صرفاً بر پردازش خودکار مبتنی نباشد. تصمیم نهایی همیشه با شخص حقیقی دارای اختیار واقعی و مستقل است.
2. فعالیت‌های جست‌وجو و غربال داوطلبان، حتی اگر به رد داوطلب در مراحل بعدی منجر شود، جزو «تصمیم نهایی» ایجاد رابطه کار محسوب نمی‌شود.
3. رضایت کارگر استثنای این ممنوعیت نیست.
4. کارگر حق دارد، با درخواست و از طریق یک شخص حقیقی، توضیح قابل فهم تصمیم را، شامل میزان اثر هوش مصنوعی و پارامترهای اصلی، دریافت کند.
5. اخراجی که با نقض این حکم انجام شود باطل است و سایر تصمیم‌های ناقض نیز باطل‌اند.

به نظر نگارنده، این حکم از ماده ۲۲ GDPR سخت‌گیرانه‌تر است، چون استثنای رضایت را حذف کرده و ضمانت اجرای بطلان را مستقیماً پیش‌بینی می‌کند. برای مقایسه با کالیفرنیا، قانون SB 947 کالیفرنیا را ببینید.

حق‌الزحمه حرفه‌ای و اسرار تجاری

• حق‌الزحمه منصفانه: طبق ماده ۴۹، استفاده متخصص از هوش مصنوعی ممکن است به تعدیل حق‌الزحمه منصفانه طبق قانون ۴۹/۲۰۲۳ منجر شود، با پارامترهایی که طبقه ریسک سامانه را در نظر می‌گیرد؛ پارامترها باید ظرف ۱۲ ماه در تعرفه‌های حرفه‌ای، از جمله تعرفه وکلا، درج شوند.
• اسرار تجاری: طبق ماده ۵۲، بند ۱-bis به ماده ۹۸ قانون مالکیت صنعتی ایتالیا افزوده شد: داده‌ها، الگوریتم‌ها و روش‌های ریاضی آموزش هوش مصنوعی، شامل معماری مدل، توابع بهینه‌سازی و پیکربندی آموزش، در صورت وجود شرایط قانونی، اطلاعات تجاری محرمانه قابل حمایت‌اند.

نگاه تطبیقی: ایران

ایران نیز امسال قانون هوش مصنوعی پیدا کرد. به گزارش زومیت، قانون ملی توسعه هوش مصنوعی در ۲۲ شهریور ۱۴۰۵ برای اجرا به دولت ابلاغ شد؛ ۱۲ ماده و هشت تبصره دارد، سازمان ملی هوش مصنوعی را زیر نظر رئیس‌جمهور ایجاد می‌کند و ریسک سامانه‌ها را در چهار سطح «کم، محدود، زیاد و بسیار زیاد» طبقه‌بندی می‌کند. طبق همان گزارش، متن قانون مصادیق سامانه‌های پرخطر یا ممنوع را مشخص نکرده و مجازات یا جریمه مستقیمی برای تخلف توسعه‌دهندگان پیش‌بینی نکرده است. جزئیات آیین‌نامه‌ها را در آیین‌نامه‌های قانون ملی توسعه هوش مصنوعی و پروانه AISP ببینید.

مقایسه زیر تحلیل نگارنده است: ایتالیا ناظر، آیین رسیدگی، جدول جریمه و حقوق فردی (مانند حق توضیح کارگر) را در یک متن آورده است؛ در گزارش زومیت از قانون ایران، حکمی مشابه ممنوعیت تصمیم تمام‌خودکار در روابط کار دیده نمی‌شود.

پرسش‌های متداول

فرمان ۱۷۹/۲۰۲۶ ایتالیا از چه زمانی اجرا می‌شود؟

طبق صفحه رسمی Gazzetta Ufficiale، فرمان که در ۸ اکتبر ۲۰۲۶ منتشر شد، از ۲۳ اکتبر ۲۰۲۶ لازم‌الاجرا است.

ناظر قانون هوش مصنوعی در ایتالیا کیست؟

AgID مرجع اعلام‌کننده است و ACN مرجع اصلی نظارت بر بازار و نقطه تماس واحد. بانک ایتالیا، CONSOB و IVASS برای سامانه‌های پرریسک مالی صالح‌اند.

حداکثر جریمه در فرمان ۱۷۹ چقدر است؟

برای نقض ممنوعیت‌های ماده ۵ قانون هوش مصنوعی، تا ۳۵ میلیون یورو یا ۷ درصد گردش مالی جهانی سال قبل، هر کدام بیشتر باشد.

آیا کارفرمای ایتالیایی می‌تواند با هوش مصنوعی کارگر را اخراج کند؟

هوش مصنوعی می‌تواند کمک کند، اما تصمیم نهایی باید با شخص حقیقی دارای اختیار واقعی باشد. اخراج ناقض این حکم باطل است و رضایت کارگر استثنا نیست.

آیا قانون هوش مصنوعی ایران جریمه دارد؟

به گزارش زومیت، قانون ملی توسعه هوش مصنوعی مجازات یا جریمه مستقیمی برای تخلف توسعه‌دهندگان پیش‌بینی نکرده است. برای انطباق با کارشناسان آرتیلا مشورت کنید.

جمع‌بندی

فرمان ۱۷۹/۲۰۲۶ گام اصلی اجرای قانون هوش مصنوعی اروپا در ایتالیا است: AgID و ACN ناظر شدند، ناظران مالی برای سامانه‌های پرریسک مالی صالح شدند، جدول جریمه از ۳۵ میلیون تا ۱ میلیون یورو تعیین شد و سندباکس ملی ایجاد شد. مهم‌تر از همه، ماده ۴۱ تصمیم نهایی تمام‌خودکار در روابط کار را باطل اعلام کرد. شرکت‌هایی که در ایتالیا هوش مصنوعی عرضه یا استفاده می‌کنند باید تا ۲۳ اکتبر ۲۰۲۶ نقشه ناظران و تکالیف خود را به‌روز کنند. این مقاله اطلاع‌رسانی است و جایگزین مشاوره حقوقی نیست.

منابع

• Gazzetta Ufficiale, DECRETO LEGISLATIVO 7 ottobre 2026, n. 179 (GU Serie Generale n.234 del 08-10-2026): https://www.gazzettaufficiale.it/eli/id/2026/10/08/26G00200/sg
• Certifico, Decreto Legislativo 7 ottobre 2026 n. 179 – Adeguamento nazionale Regolamento IA (9 Oct 2026, with GU PDF): https://www.certifico.com/news/decreto-legislativo-7-ottobre-2026-n-179
• زومیت، قانون ملی توسعه هوش مصنوعی ابلاغ شد؛ یک سازمان زیر نظر رئیس‌جمهور با صندوق ۱۰ هزار میلیارد تومانی (۲۲ شهریور ۱۴۰۵): https://www.zoomit.ir/iran-news/467113-iran-national-ai-development-law-explained/