درخواست اطلاعات دفتر AI اروپا از مدل‌های GPAI
درخواست اطلاعات دفتر هوش مصنوعی اروپا از GPAI: ماده ۹۱، RFIهای اوت ۲۰۲۶، جریمه پاسخ نادرست تا ۱۵ میلیون یورو یا ۳٪ گردش مالی و پیامد برای صادرکنندگان ایرانی.
تحریریه آرتیلا · ۱۴۰۵/۰۷/۱۸
این مقاله در حال بازبینی حقوقی است.
تعریف: درخواست اطلاعات دفتر هوش مصنوعی اروپا (Request for Information یا RFI) ابزاری تحقیقاتی است که کمیسیون اروپا—از طریق AI Office—می‌تواند برای دریافت مستندات و اطلاعات لازم از ارائه‌دهندگان مدل‌های همه‌منظوره (GPAI) به‌کار ببرد تا انطباق با قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا را بسنجد. ماده ۹۱ چارچوب این اختیار را توصیف می‌کند و ماده ۱۰۱ سقف‌های اعلامی جریمه مرتبط با پاسخ نادرست، ناقص یا گمراه‌کننده را مشخص می‌کند.
از ۲ اوت ۲۰۲۶ اختیارات اجرایی دفتر هوش مصنوعی درباره ارائه‌دهندگان GPAI فعال شده است. کمتر از یک ماه بعد، گزارش‌های حقوقی تخصصی—از جمله پوشش Lexology و تحلیل مؤسسه Matheson—از صدور نخستین RFIهای رسمی در حدود ۲۹ اوت ۲۰۲۶ خبر دادند. این مقاله همان سازوکار را توضیح می‌دهد، سقف جریمه‌های اعلامی صفحه رسمی اجرا را نقل می‌کند، و پیامد را برای شرکت‌های ایرانی صادرکننده به اتحادیه اروپا می‌سنجد. برای تقویم کلی GPAI و معافیت متن‌باز ببینید: اجرای GPAI در ۲۰۲۶، مسئولیت مدل متن‌باز و قانون AI اروپا و ایران.
نقش دفتر هوش مصنوعی و تفکیک از مقامات ملی
طبق صفحه رسمی اجرای قانون AI کمیسیون اروپا، دفتر هوش مصنوعی بر این موارد نظارت دارد:
- ارائه‌دهندگان مدل‌های همه‌منظوره (GPAI)، از جمله مدل‌های دارای ریسک سیستمی؛
- سامانه‌های هوش مصنوعی که همان ارائه‌دهنده—یا شرکت گروه—مدل پایه را ساخته باشد؛
- سامانه‌های یکپارچه‌شده در پلتفرم‌ها یا موتورهای جست‌وجوی بسیار بزرگ تعیین‌شده ذیل قانون خدمات دیجیتال.
مقامات صالح ملی بر سایر سامانه‌ها نظارت می‌کنند. بنابراین RFI مرتبط با GPAI مسیر اتحادیه اروپا است، نه لزوماً همان مسیر نظارت ملی بر سامانه پرریسک یک استقراردهنده محلی.
بیان قابل نقل: RFI دفتر AI اروپا ابزار مقدماتی تحقیق است، نه لزوماً حکم نهایی تخلف؛ اما پاسخ نادرست می‌تواند خودش جریمه بیاورد.
ماده ۹۱: قدرت درخواست مستندات و اطلاعات
خلاصه رسمی ماده ۹۱ در میز خدمت قانون AI چند نکته کلیدی دارد:
- کمیسیون می‌تواند از ارائه‌دهنده مدل GPAI، مستندات تهیه‌شده طبق مواد ۵۳ و ۵۵ یا هر اطلاعات اضافی لازم برای ارزیابی انطباق را بخواهد؛
- پیش از ارسال درخواست، دفتر هوش مصنوعی می‌تواند گفت‌وگوی ساخت‌یافته (structured dialogue) با ارائه‌دهنده آغاز کند؛
- به درخواست مستدل پنل علمی، کمیسیون می‌تواند برای انجام وظایف آن پنل نیز RFI صادر کند؛
- درخواست باید مبنای حقوقی، هدف، اطلاعات مورد نیاز، مهلت پاسخ، و اشاره به جریمه‌های ماده ۱۰۱ برای اطلاعات نادرست، ناقص یا گمراه‌کننده را بیان کند؛
- ارائه‌دهنده یا نماینده او باید اطلاعات را تأمین کند؛ وکیل می‌تواند پاسخ بدهد، اما مسئولیت کامل بودن و صحت همچنان بر عهده موکل است.
ماده ۹۲ اختیار ارزیابی مدل و ماده ۹۳ اختیار درخواست اقدامات اصلاحی را در زنجیره بعدی قرار می‌دهند؛ اگر اطلاعات کافی نباشد، نظارت می‌تواند به ارزیابی مدل و حتی محدودیت دسترسی عمومی مدل در اتحادیه اروپا برسد.
RFI ساده در برابر RFI با تصمیم کمیسیون
صفحه اجرای کمیسیون بین دو شکل درخواست تمایز می‌گذارد:
- RFI ساده: در برخی زمینه‌ها، جریمه می‌تواند در صورت پاسخ نادرست یا گمراه‌کننده مطرح شود؛
- RFI صادرشده با تصمیم (by decision): علاوه بر نادرستی، عدم پاسخ یا پاسخ ناقص نیز می‌تواند جریمه به‌دنبال داشته باشد.
جزئیات اینکه یک نامه خاص «ساده» است یا «با تصمیم»، باید از متن همان درخواست و مشاوره وکیل اروپایی روشن شود. در گزارش‌های سپتامبر ۲۰۲۶ درباره نخستین موج GPAI، تأکید بر ماهیت رسمی و الزام‌آور RFIها بوده است؛ نام گیرندگان به‌طور رسمی توسط کمیسیون اعلام نشده است.
بیان قابل نقل: گفت‌وگوی ساخت‌یافته اختیاریِ پیش از RFI فرصت همکاری است؛ نادیده گرفتن آن ممکن است مسیر را سریع‌تر به درخواست رسمی بکشاند.
گزارش‌های اوت ۲۰۲۶: نخستین موج RFI
تحلیل‌های حقوقی تخصصی (از جمله Matheson و پوشش Lexology) گزارش کرده‌اند که در ۲۹ اوت ۲۰۲۶ دفتر هوش مصنوعی نخستین RFIهای رسمی را برای ارائه‌دهندگان GPAI صادر کرده و دو محور اصلی داشته است:
- ایمنی و امنیت: ارزیابی‌های مستقل بیرونی، امنیت مدل، و پایش پس از عرضه؛
- شفافیت و کپی‌رایت: درخواست از شرکت‌هایی که هنوز خلاصه به‌قدر کافی باجزئیات از محتوای آموزشی منتشر نکرده یا در گفت‌وگوهای غیررسمی انطباق شرکت نکرده‌اند—طبق همان گزارش‌ها بیش از ۳۰ شرکت در این محور مخاطب بوده‌اند.
این اعداد و تاریخ‌ها از گزارش‌های ثانویه حقوقی‌اند، نه یک بیانیه عمومی با فهرست گیرندگان. تا تأیید رسمی بیشتر، باید با احتیاط نقل شوند و برای تصمیم تجاری به وکیل اروپایی ارجاع شوند.
جریمه‌ها: چه چیزی در منابع رسمی آمده است؟
صفحه رسمی اجرای قانون AI اعلام می‌کند:
- نقض تعهدات مرتبط با مدل‌های GPAI می‌تواند به جریمه تا ۱۵ میلیون یورو یا ۳٪ از گردش مالی سالانه جهانی—هر کدام بالاتر باشد—منجر شود؛
- عدم رعایت RFI یا ارائه اطلاعات نادرست، ناقص یا گمراه‌کننده نیز می‌تواند به جریمه بینجامد؛ برای GPAI همان سقف‌های بالا ذکر شده است؛
- برای برخی سامانه‌های هوش مصنوعی (غیر از GPAI) سقف‌های اعلامی پایین‌تری—تا ۷٫۵ میلیون یورو یا ۱٪ گردش—در صفحه اجرا آمده است؛
- رویه‌های ممنوع بالاترین سطح اعلامی را دارند (تا ۳۵ میلیون یورو یا ۷٪).
ماده ۱۰۱ قانون AI عنوان جریمه‌های ارائه‌دهندگان GPAI را دارد و ماده ۹۱ صراحتاً به آن ارجاع می‌دهد. این مقاله هدف خاصی را به‌عنوان متخلف اعلام‌شده معرفی نمی‌کند؛ صرفاً سقف‌های اعلامی منابع رسمی را بازتاب می‌دهد. رقم نهایی در هر پرونده تابع ماهیت، شدت و مدت تخلف است.
بیان قابل نقل: سقف ۱۵ میلیون یورو یا ۳٪ گردش برای GPAI هم برای نقض تعهدات اصلی و هم برای اطلاعات نادرست در RFI در منابع رسمی آمده است.
چرا برای صادرکننده یا استارتاپ ایرانی مهم است؟
اگر شرکت ایرانی:
- مدل همه‌منظوره را در اتحادیه اروپا عرضه می‌کند؛
- از طریق شریک اروپایی API یا وزن مدل می‌فروشد؛
- یا نماینده مجاز در اتحادیه دارد،
ممکن است در دامنه نظارت AI Office قرار گیرد. حتی شرکت‌های پایین‌دست که مدل دیگری را در سامانه خود ادغام می‌کنند، طبق اطلاع‌رسانی کمیسیون کانال شکایت نسبت به نقض مواد مرتبط با GPAI دارند؛ شکایت به‌تنهایی حکم نیست، اما می‌تواند مبنای تحقیق و RFI شود.
اقدام‌های عملی پیشنهادی (بدون ادعای کفایت حقوقی):
- مستندات ماده ۵۳/۵۵، سیاست کپی‌رایت و خلاصه داده آموزشی را زنده نگه دارید؛
- نقشه‌برداری کنید کدام مدل‌ها در بازار اتحادیه در دسترس‌اند؛
- پروتکل پاسخ به مقام ناظر—شبیه آمادگی GDPR—طراحی کنید: مسئول پاسخ، بازبینی حقوقی، و ثبت نسخه‌ها؛
- اگر خارج از اتحادیه‌اید، وضعیت نماینده مجاز و قراردادهای انتقال داده/مستندات را بررسی کنید؛
- با وکلای متخصص آرتیلا و در صورت نیاز مشاور اتحادیه اروپا هماهنگ شوید.
مقررات ایران مسیر جداگانه‌ای دارند؛ مقاله آیین‌نامه‌های قانون ملی هوش مصنوعی را موازی بخوانید.
پرسش‌های متداول
RFI دفتر AI اروپا از چه تاریخی ممکن است صادر شود؟
اختیارات اجرایی مرتبط با GPAI از ۲ اوت ۲۰۲۶ فعال شده‌اند. گزارش‌های حقوقی از نخستین RFIهای رسمی حدود ۲۹ اوت ۲۰۲۶ سخن گفته‌اند.
آیا پاسخ ندادن همیشه جریمه دارد؟
بستگی به شکل درخواست دارد. صفحه اجرا می‌گوید در RFI با تصمیم، عدم پاسخ یا پاسخ ناقص نیز می‌تواند جریمه داشته باشد؛ در RFI ساده، پاسخ نادرست یا گمراه‌کننده برجسته شده است. متن همان درخواست را با وکیل بخوانید.
سقف جریمه GPAI چقدر است؟
طبق صفحه رسمی اجرا، تا ۱۵ میلیون یورو یا ۳٪ گردش مالی جهانی سالانه—هر کدام بالاتر. این سقف اعلامی است، نه رقم یک پرونده خاص.
گفت‌وگوی ساخت‌یافته الزامی است؟
ماده ۹۱ می‌گوید دفتر «می‌تواند» پیش از RFI گفت‌وگوی ساخت‌یافته آغاز کند؛ الزام مطلق بر ارائه‌دهنده برای شروع آن از متن خلاصه رسمی برنمی‌آید.
شرکت ایرانی بدون دفتر اروپا هم ممکن است مخاطب شود؟
اگر مدل در بازار اتحادیه عرضه شود یا نماینده/شریک توزیع اروپایی داشته باشید، احتمال شمول وجود دارد. تعیین موردی است و باید با وکیل بررسی شود.
جمع‌بندی
درخواست اطلاعات دفتر هوش مصنوعی اروپا ابزار محوری اجرای تعهدات GPAI از اوت ۲۰۲۶ است. ماده ۹۱ شکل درخواست، امکان گفت‌وگوی ساخت‌یافته و ارجاع به جریمه‌های ماده ۱۰۱ را مشخص می‌کند؛ صفحه رسمی اجرا سقف‌های تا ۱۵ میلیون یورو یا ۳٪ گردش را برای GPAI اعلام کرده است. گزارش‌های ثانویه از نخستین موج RFI در ۲۹ اوت ۲۰۲۶ خبر داده‌اند، بدون اعلام رسمی فهرست کامل گیرندگان. صادرکنندگان ایرانی به بازار اتحادیه باید مستندات، پروتکل پاسخ و نمایندگی را جدی بگیرند. این مقاله اطلاع‌رسانی است و جایگزین مشاوره حقوقی نیست.
منابع
- European Commission, Enforcement framework of the AI Act: https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/enforcement-ai-act
- AI Act Service Desk, Article 91: https://ai-act-service-desk.ec.europa.eu/en/ai-act/article-91
- Lexology / Matheson coverage of first AI Office RFIs: https://www.lexology.com/library/detail.aspx?g=7d1943df-b296-42b9-8ce8-a039fa03bd7f
- Matheson analysis: https://www.matheson.com/insights/the-european-commissions-first-use-of-ai-act-enforcement-powers/
- European Commission press material IP/26/1714: https://ec.europa.eu/commission/presscorner/api/files/document/print/en/ip_26_1714/IP_26_1714_EN.pdf