مشتقات توان پردازشی؛ درخواست نظر CFTC و مهلت ۲۰ اکتبر

این مقاله در حال بازبینی حقوقی است.

تعریف: مشتقات توان پردازشی (Compute Derivatives) قراردادهایی مانند آتی یا سوآپ‌اند که ارزش آن‌ها به قیمت دسترسی به ظرفیت پردازشی وابسته است؛ برای نمونه، قیمت ساعتی اجاره یک پردازنده گرافیکی یا قیمت حجم معینی از توکن‌های استنتاج مدل زبانی بزرگ. کمیسیون معاملات آتی کالای آمریکا (CFTC) در ۱۹ اوت ۲۰۲۶ یک «درخواست نظر» (Request for Comment) درباره فهرست‌کردن قراردادهای مشتقه compute منتشر کرد که در ۲۱ اوت ۲۰۲۶ در فدرال رجیستر چاپ شد و مهلت ارسال نظر آن ۲۰ اکتبر ۲۰۲۶ است.

بیان قابل نقل: CFTC با این سند نشان داد توان پردازشی هوش مصنوعی را بالقوه یک «کالا» در معنای بازار مشتقات می‌بیند؛ اما هنوز آن را آماده چنین بازاری نمی‌داند.

این مقاله بر اطلاعیه مطبوعاتی شماره 9286-26 کمیسیون و متن کامل سند در فدرال رجیستر (شماره سند 2026-17163، RIN 3038-AF77، ناظر به بخش‌های ۱ و ۳۸ از عنوان ۱۷ مقررات فدرال) تکیه دارد. این سند پیش‌نویس مقررات نیست و تکلیفی ایجاد نمی‌کند.

سند چه می‌گوید؟

هدف و مشخصات

طبق اطلاعیه CFTC، این درخواست برای «آگاهی بهتر از بازارهای مشتقات compute و نظارت بر آن‌ها» صادر شده و درباره اندازه و نقدشوندگی بازار نقدی compute، نظارت بر بازار و نگرانی‌های دستکاری، حمایت از مشتری و آتی‌های دائمی compute (perpetual futures) نظر می‌خواهد. خلاصه رأی‌گیری پیوست سند نشان می‌دهد رئیس کمیسیون، مایکل اس. سلیگ، رأی موافق داده و هیچ عضوی رأی مخالف نداده است.

رئیس CFTC در اطلاعیه گفته است: «آمریکا بدون بازار مشتقات قدرتمند برای compute نمی‌تواند در رقابت هوش مصنوعی پیروز شود» و این درخواست را «نخستین گام به سوی تعیین قواعد روشن برای بازارهای compute آمریکا» خوانده است.

مورد	جزئیات
صادرکننده	CFTC
تاریخ اطلاعیه	۱۹ اوت ۲۰۲۶ (شماره 9286-26)
انتشار در فدرال رجیستر	۲۱ اوت ۲۰۲۶ (سند 2026-17163)
شناسه مقررات	RIN 3038-AF77؛ 17 CFR Parts 1 and 38
مهلت نظر	۲۰ اکتبر ۲۰۲۶
ماهیت	درخواست نظر؛ نه قاعده‌گذاری

موضوع پایه قرارداد

سند می‌گوید کمیسیون «به‌طور مقدماتی» دریافته است که کالای پایه قرارداد آتی compute معمولاً دسترسی به ظرفیت پردازشی اجاره‌ای از سخت‌افزاری است که خریدار مالک آن نیست؛ برای نمونه قیمت ساعتی اجاره توان پردازشی یک B200. البته پایه می‌تواند کالای دیگری مرتبط با compute باشد، مانند دسترسی به حجم معینی از توکن‌های استنتاج LLM. به گفته سند، قیمت compute از مجموعه‌ای از عوامل (ارائه‌دهنده، منطقه، ساختار قرارداد) به دست می‌آید و ظهور بازار مشتقات احتمالاً نیازمند استانداردسازی شاخص قیمت مرجع تسویه و استاندارد compute قابل تحویل است.

کمیسیون همچنین «به‌طور مقدماتی» دریافته است که بیشتر مشتقات compute در آغاز تسویه نقدی خواهند داشت، به دلیل دشواری‌های زیرساختی تحویل فیزیکی.

چالش‌هایی که خود CFTC برشمرده

سند صراحتاً سه چالش را نام می‌برد:

1. پراکندگی بازار و قیمت‌گذاری مبهم: قیمت عمدتاً در معاملات دوجانبه غیرشفاف شکل می‌گیرد و داده قیمت جاری و تاریخی کمیاب است؛
2. قدرت بازار: «مشارکت‌کنندگان مسلط» ممکن است قدرت قیمت‌گذاری قابل‌توجهی داشته باشند که به دستکاری‌پذیری، ترتیبات قیمت‌گذاری ترجیحی و پویایی ناعادلانه بازار بینجامد؛
3. تفاوت شدید قیمت میان ارائه‌دهندگان، مناطق و ساختارهای قرارداد.

نتیجه‌گیری سند این است که compute «ممکن است هنوز برخی ویژگی‌های کالاهایی را که معمولاً پایه بازار مشتقات کالا هستند نداشته باشد».

بیان قابل نقل: بزرگ‌ترین مانع بازار آتی compute فنی نیست؛ نبود قیمت شفاف و تمرکز قدرت در دست چند ارائه‌دهنده است.

چارچوب حقوقی: اصول بازارهای قراردادی

سند توضیح می‌دهد بازارهای قراردادی تعیین‌شده (DCM) برای حفظ مجوز باید «اصول بنیادین» (Core Principles) قانون بورس کالا (CEA) را رعایت کنند. اصولی که سند به آن‌ها می‌پردازد:

• اصل ۳: DCM فقط قراردادهایی را فهرست کند که «به‌سادگی مستعد دستکاری نباشند»؛ راهنمای پیوست C بخش ۳۸ ملاحظات طراحی قرارداد و مستندسازی را برای این اثبات بیان می‌کند؛
• اصل ۴: توان و مسئولیت DCM برای پیشگیری از دستکاری، اخلال قیمت و اختلال در فرایند تحویل یا تسویه نقدی از طریق نظارت بر بازار و اجرای مقررات؛
• اصل ۵: حدود موقعیت یا سطوح پاسخ‌گویی موقعیت؛ سند می‌پرسد روش مناسب برآورد «عرضه قابل تحویل» برای compute چیست؛
• اصل ۱۱: یکپارچگی مالی معاملات، از جمله تفکیک وجوه مشتری و تسویه از طریق اتاق پایاپای.

پرسش‌های کلیدی

از جمله پرسش‌های سند: چه ویژگی‌هایی قرارداد آتی compute را که به شاخصی مبتنی بر نرخ‌های اعلامی یا معاملات تعداد اندکی ارائه‌دهنده تسویه می‌شود، در برابر دستکاری مقاوم می‌کند؟ آیا وجود قرارداد آتی فهرست‌شده که به شاخص منتشرشده compute تسویه می‌شود، انگیزه ارائه‌دهندگان را در انتشار نرخ‌ها، ساختار رزروهای دوجانبه یا تخصیص ظرفیت تغییر می‌دهد؟ و آیا آتی‌های دائمی compute مزیت مدیریت ریسکی دارند که محصولات موجود فراهم نمی‌کنند یا خطرات ویژه‌ای ایجاد می‌کنند؟

تحلیل حقوقی

آیا compute «کالا» است؟

تحلیل نگارنده: تعریف «کالا» در CEA بسیار گسترده است و CFTC پیش‌تر نیز بازارهای مشتقه با پایه‌های غیرسنتی را پذیرفته است. اما مسئله عملی این است که بدون شاخص قیمت معتبر، اثبات «عدم استعداد دستکاری» برای اصل ۳ دشوار است. کسی که شاخص را منتشر می‌کند و ارائه‌دهندگانی که در آن داده می‌دهند، در مرکز خطر حقوقی قرار می‌گیرند.

خطر تعارض منافع ارائه‌دهندگان

تحلیل نگارنده: اگر چند ارائه‌دهنده بزرگ ابری هم نرخ مرجع را تعیین کنند و هم در بازار آتی موقعیت داشته باشند، الگوی آشنای پرونده‌های دستکاری نرخ مرجع تکرار می‌شود. هر طرح شاخص باید قواعد حاکمیتی، ممیزی داده و جداسازی را از ابتدا پیش‌بینی کند. برای پیشینه رویکرد CFTC به بازارهای جدید، ر.ک. مقررات CTX و CAM کمیسیون CFTC.

پیوند با سیاست زیرساخت

تحلیل نگارنده: بازار آتی compute می‌تواند به مراکز داده و خریداران امکان پوشش ریسک قیمت بدهد، اما همزمان سیاست‌های محلی درباره برق، آب و مجوز مراکز داده بر عرضه compute اثر می‌گذارد. ر.ک. قوانین مراکز داده کالیفرنیا ۲۰۲۶، توقف ساخت مراکز داده در نیویورک و کنترل صادرات وزن مدل‌ها در چین.

نگاه تطبیقی: ایران

به گزارش زومیت (۲۲ شهریور ۱۴۰۵)، قانون ملی توسعه هوش مصنوعی در ۱۲ ماده و هشت تبصره به دولت ابلاغ شده است. طبق همین گزارش، وزارت ارتباطات باید ظرف سه ماه دستورالعمل حمایت، اشتراک‌گذاری و تجمیع ظرفیت‌های پردازشی کشور، تأمین تجهیزات، اعطای یارانه پردازشی و حمایت از تشکیل اپراتورهای خدمات پردازشی هوش مصنوعی را تهیه و به هیئت وزیران ارائه کند. همچنین منابع «صندوق ملی توسعه هوش مصنوعی» برای تأمین تجهیزات پردازشی و پرداخت یارانه خدمات پردازشی پیش‌بینی شده است.

تحلیل نگارنده: رویکرد ایران به توان پردازشی، رویکرد حمایتی و یارانه‌ای است؛ در حالی که CFTC به ابزار بازار و قیمت‌گذاری می‌اندیشد. با این حال، هر نظام یارانه پردازشی نیز به «قیمت مرجع» نیاز دارد تا میزان یارانه، تعرفه و رقابت میان اپراتورها شفاف باشد. تدوین‌کنندگان دستورالعمل وزارت ارتباطات می‌توانند از پرسش‌های سند CFTC درباره استانداردسازی واحد compute و شفافیت قیمت بهره ببرند.

توصیه عملی

1. ارائه‌دهندگان ابری و شرکت‌های اجاره GPU که در آمریکا فعال‌اند، تا ۲۰ اکتبر ۲۰۲۶ فرصت ارسال نظر دارند؛
2. شرکت‌هایی که به انتشار شاخص قیمت compute فکر می‌کنند، حاکمیت داده و تعارض منافع را از ابتدا طراحی کنند؛
3. خریداران بزرگ compute، قراردادهای اجاره خود را از نظر شفافیت قیمت و قابلیت پوشش ریسک بازبینی کنند؛
4. فعالان ایرانی، روند تدوین دستورالعمل یارانه پردازشی وزارت ارتباطات را دنبال کنند؛
5. مشاوران حقوقی، تفاوت قرارداد اجاره ظرفیت با ابزار مالی مشتقه را در قراردادها روشن کنند.

پرسش‌های متداول

سند CFTC درباره مشتقات compute چه زمانی منتشر شد؟

اطلاعیه در ۱۹ اوت ۲۰۲۶ صادر و سند در ۲۱ اوت ۲۰۲۶ در فدرال رجیستر منتشر شد.

مهلت ارسال نظر چه زمانی است؟

۲۰ اکتبر ۲۰۲۶؛ با ذکر RIN 3038-AF77.

پایه قرارداد آتی compute چیست؟

به برداشت مقدماتی CFTC، معمولاً قیمت ساعتی اجاره ظرفیت پردازشی، مانند B200، یا حجمی از توکن‌های استنتاج LLM.

آیا این سند مقررات الزام‌آور است؟

خیر؛ درخواست نظر است و تکلیفی ایجاد نمی‌کند.

نگرانی اصلی CFTC چیست؟

قیمت‌گذاری مبهم دوجانبه، قدرت قیمت‌گذاری مشارکت‌کنندگان مسلط و خطر دستکاری.

جمع‌بندی

درخواست نظر CFTC نخستین گام رسمی یک ناظر بزرگ مالی برای تبدیل توان پردازشی هوش مصنوعی به پایه بازار مشتقات است. خود کمیسیون می‌پذیرد که بازار هنوز پراکنده و غیرشفاف است. برای ایران که تازه سازوکار یارانه و اپراتوری پردازش را در قانون ملی هوش مصنوعی پیش‌بینی کرده، این بحث درس روشنی دارد: بدون قیمت شفاف، نه بازار کار می‌کند و نه یارانه. برای مشاوره با کارشناسان آرتیلا در تماس باشید.

منابع

• https://www.cftc.gov/PressRoom/PressReleases/9286-26
• https://www.federalregister.gov/documents/2026/08/21/2026-17163/request-for-comment-on-the-listing-of-compute-derivatives-contracts
• https://www.zoomit.ir/iran-news/467113-iran-national-ai-development-law-explained/