قوانین مراکز داده کالیفرنیا ۲۰۲۶: آب، برق و ارزیابی محیطی

این مقاله در حال بازبینی حقوقی است.

تعریف: قوانین مراکز داده کالیفرنیا به بسته‌ای از هفت قانون گفته می‌شود که فرماندار کالیفرنیا در ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶ امضا کرد تا تأیید، تأمین برق و تأمین آب مراکز داده جدید را تنظیم کند. این بسته شامل SB 887 (ارزیابی زیست‌محیطی اجباری)، AB 2469 و AB 2619 (شرایط و گزارش آب)، AB 1577 (گزارش انرژی)، AB 2383 و SB 886 (تعرفه و هزینه اتصال به شبکه) و SB 1168 (مطالعه طراحی تعرفه) است و بیشتر آن از ۱ ژانویه ۲۰۲۷ اجرا می‌شود.

رشد هوش مصنوعی فقط مسئله الگوریتم و داده نیست؛ مسئله برق، آب و زمین هم هست. مدل‌های بزرگ در مراکز داده‌ای آموزش می‌بینند و اجرا می‌شوند که به بار الکتریکی و آب خنک‌کننده زیادی نیاز دارند. کالیفرنیا با این بسته کوشیده است به یک پرسش ساده پاسخ حقوقی بدهد: هزینه زیرساختی که برای مرکز داده ساخته می‌شود باید بر دوش خود مرکز داده باشد یا مشترکان عادی برق و آب؟ دفتر فرماندار این مجموعه را «جامع‌ترین قوانین مراکز داده در کشور» نامیده است.

بیان قابل نقل: بسته کالیفرنیا مرکز داده را ممنوع نمی‌کند؛ هزینه واقعی آن را به ترازنامه خودش برمی‌گرداند.

چرا کالیفرنیا وارد عمل شد؟

بخش یافته‌های قانون‌گذار در متن SB 887 می‌گوید توسعه سریع هوش مصنوعی به مراکز داده‌ای نیاز دارد که «بارهای بسیار بزرگ برق و آب» مصرف می‌کنند و اگر این تقاضا درست مدیریت نشود، می‌تواند اهداف اقلیمی ایالت را تهدید کند و به جابه‌جایی هزینه به مشترکان عادی و خطر دارایی‌های بلااستفاده منجر شود، در صورتی که پروژه‌ها به مصرف پیش‌بینی‌شده نرسند. تحلیل مؤسسه Holland & Knight نیز سه نگرانی اصلی قانون‌گذاران را فشار بر شبکه برق، فشار بر منابع محدود آب و کمبود اطلاعات قابل اتکا درباره مصرف واقعی این تأسیسات می‌داند. به نوشته همین تحلیل، هیچ‌یک از این قوانین مرکز داده را ممنوع نمی‌کند یا مهلت توقف (moratorium) نمی‌گذارد.

SB 887: پایان معافیت از ارزیابی زیست‌محیطی

طبق متن مصوب SB 887 (Chapter 439)، قانون کیفیت محیط زیست کالیفرنیا (CEQA) بر صدور مجوزهای مربوط به توسعه و بهره‌برداری مرکز داده اعمال می‌شود و پروژه‌ای که در جهت توسعه و بهره‌برداری مرکز داده باشد، نمی‌تواند از «معافیت‌های دسته‌ای» CEQA استفاده کند. پیش از این، برخی مراکز داده، به‌ویژه آن‌هایی که در ساختمان موجود مستقر می‌شدند، با تشریفات ساده یا معافیت تأیید می‌شدند.

تعریف «مرکز داده» در SB 887 گسترده است: تأسیسات یا بخشی از تأسیسات که زیرساخت رایانشی، از جمله پردازنده‌های گرافیکی و مرکزی، سرورها، تجهیزات ذخیره‌سازی و شبکه و سامانه‌های برق و خنک‌کننده مرتبط را با هدف اصلی پردازش، ذخیره یا توزیع داده الکترونیکی در خود جای می‌دهد. تأسیسات پژوهشی با بودجه عمومی، تأسیسات ایمنی عمومی، تأسیسات امنیت ملی با بودجه عمومی، تأسیسات دولتی، تأسیسات خدمات عمومی مانند دارایی‌های ارائه‌دهندگان مخابرات و مراکز پژوهشی دانشگاه‌های مستقل از این تعریف استثنا شده‌اند. Holland & Knight هشدار می‌دهد چون تعریف حداقل اندازه ندارد و «بخشی از تأسیسات» را هم در بر می‌گیرد، ممکن است حتی ساختمانی با اتاق سرور اختصاصی را شامل شود و مرز آن احتمالاً با رویه اداری و قضایی روشن خواهد شد.

مسیر ویژه «پروژه پیشرو زیست‌محیطی»

SB 887 در عوض یک امتیاز هم داده است: فرماندار می‌تواند مرکز داده‌ای را که شرایط سخت‌گیرانه‌ای دارد، «پروژه توسعه پیشرو زیست‌محیطی» اعلام کند تا دعاوی علیه آن در مسیر رسیدگی سریع قرار گیرد. برخی شرایط طبق متن قانون:

• پرداخت پیشاپیش کامل هزینه اتصال به شبکه برای جلوگیری از انتقال هزینه به دیگر مشترکان؛
• عدم افزایش مصرف سوخت فسیلی در ایالت؛
• ذخیره‌سازی انرژی بدون کربن با ظرفیت دست‌کم چهار ساعت برابر صددرصد اوج تقاضای پیش‌بینی‌شده؛
• استفاده از آب بازیافتی و فناوری کم‌آب یا خنک‌کننده بدون آب؛
• تأمین ۱۰۰ درصد نیاز ساعتی با برق بدون کربن ظرف پنج سال از آغاز بهره‌برداری، که ۷۵ درصد آن از منابع جدید باشد؛
• انعقاد قرارداد الزام‌آور منافع اجتماعی با نهادهای محلی.

بیان قابل نقل: SB 887 یک معامله حقوقی پیشنهاد می‌کند: ارزیابی کامل زیست‌محیطی برای همه، مسیر سریع دادرسی فقط برای مراکز داده پاک.

قوانین آب: AB 2469 و AB 2619

طبق خلاصه Holland & Knight، AB 2469 شهرها و شهرستان‌ها را از صدور هرگونه مجوز، اعم از اختیاری یا تشریفاتی، برای ساخت یا توسعه مرکز داده‌ای که اوج مصرف آب را افزایش می‌دهد منع می‌کند، مگر متقاضی ارزیابی تأمین آب، پیش‌بینی مصرف و تدابیر بهره‌وری، اطلاعات نیروی کار و از ۱ ژانویه ۲۰۲۸ «برنامه کم‌آبی» برای سطوح مختلف خشکسالی ارائه کند. متقاضی همچنین مسئول کامل مالی زیرساخت آب مورد نیاز پروژه است.

AB 2619 گزارش آب را به پروانه کسب‌وکار پیوند می‌زند: مالک یا بهره‌بردار باید پیش از درخواست پروانه اولیه، برآورد حسن نیت مصرف آب و منبع آن را به تأمین‌کننده آب و در خود درخواست پروانه، با سوگند و تحت مجازات شهادت دروغ اعلام کند و هنگام تمدید، مصرف واقعی سال قبل و نوع سامانه خنک‌کننده را گزارش دهد. طبق همین تحلیل، مراکز داده در سه نوع بر اساس توان دسته‌بندی شده‌اند و حتی کوچک‌ترین‌ها نیز تکلیف گزارش دارند.

قانون انرژی: AB 1577

به نوشته Holland & Knight، مراکز داده با ظرفیت ۱۰ مگاوات یا بیشتر باید اطلاعات پایه تأسیسات و سپس داده‌های سالانه انرژی، به تفکیک ماهانه، شامل بار الکتریکی، مصرف، بهره‌وری و تولید در محل را به کمیسیون انرژی کالیفرنیا گزارش دهند. این کمیسیون از گزارش راهبردی انرژی ۲۰۲۹ روند مراکز داده را در برنامه‌ریزی انرژی ایالت لحاظ و داده‌ها را به‌صورت ناشناس و تجمیعی منتشر می‌کند. در مرحله درخواست مجوز محلی نیز برآورد مصرف سالانه انرژی، تولید در محل و سطح صدا در مرز ملک باید ارائه شود.

تعرفه برق: AB 2383، SB 886 و SB 1168

این سه قانون از مسیر کمیسیون خدمات عمومی کالیفرنیا (CPUC) عمل می‌کنند. طبق تحلیل Holland & Knight:

• AB 2383 و SB 886 تا ۱ ژانویه ۲۰۲۸ تعرفه‌های ویژه انتقال، توزیع و تولید برق برای مراکز داده را الزامی می‌کنند. آستانه شمول را CPUC تعیین می‌کند، اما نمی‌تواند آن را بالاتر از ۲۵ مگاوات بگذارد.
• مراکز داده مشمول باید انتظار پیش‌پرداخت یا وثیقه برای هزینه تولید افزوده، سهم معقول در برنامه‌هایی مانند کاهش خطر آتش‌سوزی و جریمه برای عدم تکمیل اتصال، مصرف کمتر از پیش‌بینی یا خروج زودهنگام را داشته باشند.
• SB 886 هزینه ارتقای تأسیسات انتقال را به مرکز داده تخصیص می‌دهد، بازپرداخت را محدود و برای خروج ظرف ۱۰ سال جریمه فسخ پیش‌بینی می‌کند و بر قراردادهای اتصال جدید از ۱ ژانویه ۲۰۲۷ اعمال می‌شود.
• SB 1168 خود تعرفه تعیین نمی‌کند و فقط CPUC را به مطالعه طراحی تعرفه مراکز داده مکلف می‌کند.

نگاه از ایران: PUE در پروانه AISP

ایران قانون خاصی برای مراکز داده هوش مصنوعی ندارد، اما دو سند اخیر به موضوع نزدیک‌اند. قانون ملی توسعه هوش مصنوعی مصوب ۱۴۰۵ در ماده ۶، «مرکز توسعه و شبکه‌سازی خدمات پردازشی هوش مصنوعی» را ذیل وزارت ارتباطات پیش‌بینی می‌کند و طبق تبصره ۱، این وزارتخانه باید دستورالعمل تجمیع ظرفیت‌های پراکنده پردازشی، یارانه خدمات پردازشی و حمایت از اپراتورهای پردازشی را تدوین کند. مصوبه پروانه ارائه خدمات هوش مصنوعی (AISP) کمیسیون تنظیم مقررات ارتباطات نیز در بند ۹-۲، دارنده پروانه را مکلف می‌کند شاخص بهره‌وری انرژی مراکز داده (PUE) را سالانه اعلام کند و این شاخص باید کوچک‌تر یا مساوی ۲ باشد. ماده ۱۳ همان مصوبه نیز رعایت ضوابط زیست‌محیطی ابلاغی را الزامی می‌داند. جزئیات این پروانه را در پروانه AISP بخوانید.

به نظر نویسنده، تفاوت دو رویکرد آشکار است: کالیفرنیا بر شفافیت مصرف، ارزیابی زیست‌محیطی و تخصیص هزینه تمرکز کرده، در حالی که مقررات ایران فعلاً یک شاخص بهره‌وری کلی برای دارندگان یک پروانه خاص دارد و درباره مصرف آب، ارزیابی محیط زیستی پیش از احداث یا تعرفه ویژه برق مراکز داده، در اسنادی که برای این مقاله بررسی شد، حکم مشخصی دیده نشد. برای چارچوب کلی، حقوق فناوری‌های نوظهور در ایران را ببینید.

پرسش‌های متداول

قوانین مراکز داده کالیفرنیا چه زمانی اجرا می‌شوند؟

فرماندار هفت قانون را در ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶ امضا کرد. طبق تحلیل Holland & Knight، بیشتر آن‌ها از ۱ ژانویه ۲۰۲۷ اجرا می‌شوند و برنامه کم‌آبی و تعرفه‌های ویژه برق تا ۱ ژانویه ۲۰۲۸ الزامی می‌شوند.

آیا کالیفرنیا ساخت مرکز داده را ممنوع کرده است؟

خیر. هیچ‌یک از این قوانین ممنوعیت یا مهلت توقف ایجاد نمی‌کند. آن‌ها ارزیابی زیست‌محیطی، گزارش آب و انرژی و پرداخت هزینه زیرساخت توسط خود مرکز داده را الزامی می‌کنند.

SB 887 چه تغییری در ارزیابی زیست‌محیطی مراکز داده ایجاد می‌کند؟

پروژه‌های مرکز داده دیگر نمی‌توانند از معافیت‌های دسته‌ای CEQA استفاده کنند. در عوض، مراکز داده‌ای که شرایط سخت انرژی پاک، آب بازیافتی و پرداخت کامل هزینه شبکه را دارند، ممکن است مسیر دادرسی سریع بگیرند.

کدام مراکز داده باید مصرف انرژی را گزارش دهند؟

طبق خلاصه Holland & Knight از AB 1577، مراکز داده با ظرفیت ۱۰ مگاوات یا بیشتر باید داده‌های انرژی را به کمیسیون انرژی کالیفرنیا و برآوردها را به مرجع صدور مجوز محلی ارائه کنند.

آیا در ایران برای مصرف انرژی مراکز داده قاعده‌ای وجود دارد؟

مصوبه پروانه AISP دارندگان این پروانه را به اعلام سالانه PUE و رعایت سقف ۲ مکلف می‌کند. قاعده عام مشابه قوانین کالیفرنیا برای همه مراکز داده در منابع بررسی‌شده یافت نشد.

جمع‌بندی

بسته هفت‌گانه کالیفرنیا نشان می‌دهد حقوق هوش مصنوعی به لایه فیزیکی آن رسیده است: زمین، آب و برق. منطق مشترک قوانین، «پرداخت هزینه توسط خود مرکز داده» و «شفافیت مصرف» است؛ از ارزیابی زیست‌محیطی اجباری در SB 887 تا گزارش آب با سوگند در AB 2619 و تعرفه‌های ویژه برق در AB 2383 و SB 886. بسیاری از جزئیات، به‌ویژه دامنه تعریف مرکز داده و شرایط تعرفه‌ها، در یکی دو سال آینده با مقررات اجرایی روشن می‌شود. برای ایران که زیرساخت پردازشی هوش مصنوعی را در دستور کار دارد، این تجربه نشان می‌دهد سیاست حمایتی بدون قواعد شفافیت مصرف منابع ناقص است. برای مشاوره درباره قراردادهای زیرساخت با کارشناسان آرتیلا تماس بگیرید. این مقاله اطلاع‌رسانی است و جایگزین مشاوره حقوقی نیست.

منابع

• California Legislative Information, SB-887 CEQA: environmental leadership development projects: data centers (Chapter 439, Statutes of 2026): https://leginfo.legislature.ca.gov/faces/billTextClient.xhtml?bill_id=202520260SB887
• Governor of California, National leaders and lawmakers celebrate Governor Newsom's signature on data center laws (22 Sep 2026): https://www.gov.ca.gov/2026/09/22/national-leaders-and-lawmakers-celebrate-governor-newsoms-signature-on-the-most-comprehensive-data-center-laws-in-the-nation/
• Holland & Knight, California's 2026 Data Center Laws: What You Need to Know (5 Oct 2026): https://www.hklaw.com/en/insights/publications/2026/10/californias-2026-data-center-laws-what-you-need-to-know
• نظامات، متن مصوبه شماره ۸ جلسه ۳۶۴ مورخ ۱۴۰۴/۰۷/۲۹ کمیسیون تنظیم مقررات ارتباطات (پروانه AISP): https://nezamat.ir/%d9%85%d8%b5%d9%88%d8%a8%d9%87-%d8%b4%d9%85%d8%a7%d8%b1%d9%87-8-%d8%ac%d9%84%d8%b3%d9%87-%d8%b4%d9%85%d8%a7%d8%b1%d9%87-364-%d9%85%d9%88%d8%b1%d8%ae-1404-7-29-%da%a9%d9%85%db%8c%d8%b3%db%8c%d9%88/
• شناسنامه، متن قانون ملی توسعه هوش مصنوعی مصوب ۱۴۰۵/۰۵/۲۸: https://shenasname.ir/laws/84376-%d9%82%d8%a7%d9%86%d9%88%d9%86-%d9%85%d9%84%db%8c-%d8%aa%d9%88%d8%b3%d8%b9%d9%87-%d9%87%d9%88%d8%b4-%d9%85%d8%b5%d9%86%d9%88%d8%b9%db%8c