توقف قانون دیپ‌فیک انتخاباتی مونتانا؛ آزادی بیان و SB 25

این مقاله در حال بازبینی حقوقی است.

تعریف: قانون دیپ‌فیک انتخاباتی مونتانا به مواد ۱۳-۳۵-۸۰۱ تا ۱۳-۳۵-۸۰۴ «قوانین مدون مونتانا» (MCA) اشاره دارد که با لایحه SB 25 در سال ۲۰۲۵ (فصل ۵۴۱ قوانین ۲۰۲۵) وضع شد. این قانون پرداخت یا حمایت مالی از تولید و توزیع «دیپ‌فیک» نامزد یا حزب را در ۶۰ روز پیش از آغاز رأی‌گیری ممنوع می‌کند، مگر آنکه پیام حاوی برچسب افشای مشخصی باشد. قاضی فدرال سوزان واترز در ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۶ با صدور دستور موقت، اجرای این قانون را علیه خواهانان پرونده متوقف کرد.

قانون‌گذاران در بسیاری از کشورها برای دیپ‌فیک انتخاباتی قانون نوشته‌اند. پرونده مونتانا نشان می‌دهد که حتی قانونی که فقط «برچسب» می‌خواهد، اگر بد طراحی شود، می‌تواند با آزادی بیان سیاسی، یعنی حمایت‌شده‌ترین نوع بیان در حقوق آمریکا، برخورد کند.

بیان قابل نقل: پرونده مونتانا نشان می‌دهد که مشکل قانون دیپ‌فیک ممکن است نه در «برچسب»، بلکه در «انتخاب اینکه کدام دیپ‌فیک برچسب بخورد» باشد.

قانون SB 25 دقیقاً چه می‌گوید؟

تعریف دیپ‌فیک

طبق ماده ۱۳-۳۵-۸۰۱، «دیپ‌فیک» یعنی محتوای تولیدشده با هوش مصنوعی یا رسانه مصنوعی که نامزد یا حزبی را «با قصد لطمه به اعتبار نامزد یا حزب یا به هر نحو دیگر فریب رأی‌دهنده» نمایش دهد، و برای یک فرد متعارف چنین به نظر برسد که فرد کاری کرده یا سخنی گفته که در واقعیت رخ نداده، یا برداشتی بنیاداً متفاوت از نسخه اصلی ایجاد کند. محتوایی که فقط به‌طور جزئی و بدون تغییر معنا ویرایش شده، مشمول تعریف «محتوای تولیدشده با هوش مصنوعی» نیست.

ممنوعیت و برچسب

طبق ماده ۱۳-۳۵-۸۰۲، شخص، شرکت، کمیته یا حزبی که در مقام انتخاباتی فعالیت می‌کند، نمی‌تواند در ۶۰ روز پیش از آغاز رأی‌گیری، هزینه پیام انتخاباتی را بپردازد که می‌دانسته یا باید می‌دانسته دیپ‌فیک است؛ مگر آنکه این جمله را داشته باشد: «این [تصویر/صوت/ویدئو/چندرسانه‌ای] به‌طور قابل توجهی با هوش مصنوعی ویرایش شده و گفتار یا رفتاری را نشان می‌دهد که به‌طور کاذب معتبر یا واقعی به نظر می‌رسد.» قانون برای هر رسانه قالب برچسب را هم تعیین کرده است: در چاپ با قلم پررنگ و دست‌کم ۱۲ پوینت، در ویدئو دست‌کم ۴ درصد ارتفاع تصویر، و در صوت دست‌کم ۸ ثانیه.

استثناها

خبرهای واقعی با توضیح، پخش آگهی پولی توسط رسانه، طنز و نقیضه، پلتفرم‌هایی که الزامات برچسب را به خریدار آگهی اعلام کرده‌اند و ارائه‌دهندگان خدمات تعاملی رایانه‌ای (به تعریف ماده ۲۳۰ قانون فدرال ارتباطات) از شمول ممنوعیت خارج‌اند.

ضمانت اجرا

• مدنی (ماده ۸۰۳): نامزد یا حزب زیان‌دیده می‌تواند دستور منع بگیرد، دادرسی باید فوری انجام شود، و علاوه بر هزینه و حق‌الوکاله، خسارت واقعی و تا ۱۰ هزار دلار خسارت تنبیهی قابل مطالبه است؛ بار اثبات «دلیل روشن و قانع‌کننده» است.
• کیفری و اداری (ماده ۸۰۴): شکایت نزد کمیسیونر رویه‌های سیاسی ثبت می‌شود؛ احراز نخست جریمه مدنی دارد، احراز دوم به تعقیب جنحه‌ای با جزای نقدی تا ۵۰۰ دلار یا تا ۶ ماه حبس، و احراز سوم به تعقیب جنایی با جزای نقدی تا ۵ هزار دلار یا تا ۲ سال حبس منجر می‌شود.

بیان قابل نقل: در مونتانا، تکرار دیپ‌فیک انتخاباتی بدون برچسب می‌توانست از جریمه اداری به دو سال زندان برسد.

پرونده: نامه‌های تبلیغاتی و پرچم رنگین‌کمان

به گزارش دیلی مونتانان و KTVH، کمیته سیاسی «Accountability in State Government» که دن بارتل، قانون‌گذار سابق جمهوری‌خواه، خزانه‌دار آن است، پیش از انتخابات مقدماتی ژوئن ۲۰۲۶ نامه‌های تبلیغاتی علیه چند نماینده جمهوری‌خواه میانه‌رو فرستاد. در یکی از آن‌ها، تصویر دست‌کاری‌شده نماینده اریک آلبوس با سنجاق ضمیر و پرچم رنگین‌کمان دیده می‌شد. آلبوس و دو نامزد دیگر نزد کمیسیونر رویه‌های سیاسی شکایت کردند. آلبوس به KTVH گفته است برخی رأی‌دهندگان تصویر را واقعی پنداشتند.

به گزارش KTVH، کمیسیونر، کریس گالوس، شکایت‌ها را با این استدلال رد کرد که نامه‌ها مشمول استثنای طنز و نقیضه‌اند. با این حال، بارتل و کمیته‌اش در دادگاه فدرال ناحیه مونتانا (پرونده شماره 26-cv-00038) علیه دادستان کل، آستین نادسن، و دو مقام دیگر دعوا کردند.

رأی دادگاه: چهار نکته کلیدی

۱. تبعیض بر اساس دیدگاه

به گزارش دیلی مونتانان، قاضی واترز نوشت چون قانون «رسانه‌ای را که به همان اندازه فریبنده است، صرفاً بر اساس اینکه پیامش به‌عنوان سلاح علیه نامزد به کار رود یا برای بالا بردن او، متفاوت رفتار می‌کند»، خواهانان احتمالاً می‌توانند اثبات کنند که قانون تبعیض مبتنی بر دیدگاه است؛ تبعیضی که «فرضاً مغایر قانون اساسی» است. KTVH نیز همین را خلاصه کرده است: قانون دیپ‌فیک منتقد نامزد را محدود می‌کند، اما دیپ‌فیک ستایشگر را نه.

۲. راه کم‌محدودکننده‌تر

به نقل KTVH، قاضی نوشت ایالت «ثابت نکرده که ریسک‌های ادعایی فناوری‌های هوش مصنوعی مولد را نمی‌توان» با روشی کمتر محدودکننده مدیریت کرد.

۳. دعوا منتفی نشده است

به اعلام مؤسسه حقوقی هامیلتون لینکلن (وکیل خواهانان)، دادگاه استدلال ایالت را درباره منتفی شدن دعوا پس از رد شکایت‌ها رد کرد، زیرا مقامات ایالتی از اجرای قانون دست نکشیده‌اند و خواهانان همچنان در معرض اجرای آینده‌اند.

۴. دستور موقت فقط برای خواهانان

نکته مهم آن است که دستور سراسری نیست. قاضی با استناد به رأی دیوان عالی آمریکا در پرونده Trump v. CASA نوشت دادگاه بر پایه قانون قضایی ۱۷۸۹ صلاحیت صدور «دستور موقت عام» ندارد و جبران باید به خواهانان نام‌برده محدود شود. بنابراین قانون SB 25 برای دیگران همچنان قابل اجراست.

بیان قابل نقل: قانون دیپ‌فیک مونتانا «احتمالاً مغایر قانون اساسی» شناخته شده، اما برای همه جز یک کمیته سیاسی همچنان قانون است.

دفتر دادستان کل به KTVH گفته است در حال بررسی رأی برای تعیین گام‌های بعدی است. این رأی دستور موقت است، نه حکم نهایی درباره قانون اساسی بودن.

ارزیابی حقوقی

چرا برچسب هم می‌تواند مشکل‌ساز باشد؟

بسیاری تصور می‌کنند الزام به برچسب، ملایم‌ترین راه مقابله با دیپ‌فیک است. به گزارش KTVH، بارتل استدلال کرد که الزام به درج برچسب بر آگهی، پیام آگهی را تضعیف و بیان سیاسی او را دلسرد می‌کند. رأی مونتانا به ما می‌گوید که مشکل اصلی، طراحی گزینشی است: وقتی تعریف دیپ‌فیک به «قصد لطمه به اعتبار نامزد» گره می‌خورد، قانون به جای خود فریب، جهت سیاسی پیام را هدف می‌گیرد.

درس برای قانون‌گذاران

به نظر نگارنده، قانون دیپ‌فیک انتخاباتی پایدارتر سه ویژگی دارد: (۱) فریب درباره واقعیت را هدف می‌گیرد، نه لحن مثبت یا منفی پیام؛ (۲) استثنای طنز را دقیق تعریف می‌کند؛ (۳) تکلیف برچسب را تا حد امکان بر تولیدکننده و پلتفرم به‌طور یکسان می‌گذارد. رویکرد اروپا در برچسب‌گذاری عمومی محتوای مصنوعی را در مهلت برچسب‌گذاری محتوای مصنوعی و واترمارک محتوای هوش مصنوعی بررسی کرده‌ایم.

مقایسه با ایران

ایران قانون خاص دیپ‌فیک انتخاباتی ندارد (تا جایی که ما اطلاع داریم) و پاسخ‌ها از قواعد عام می‌آید:

• ماده ۶۹۸ کتاب تعزیرات کسی را که به قصد اضرار به غیر یا تشویش اذهان عمومی یا مقامات رسمی، اکاذیبی را اظهار کند یا اعمالی خلاف حقیقت را به اشخاص نسبت دهد، به حبس از یک ماه تا یک سال یا شلاق تا ۷۴ ضربه، علاوه بر اعاده حیثیت در صورت امکان، محکوم می‌کند.
• ماده ۷۴۴ کتاب تعزیرات تغییر یا تحریف فیلم، صوت یا تصویر دیگری با سامانه رایانه‌ای و انتشار آن را، در صورتی که عرفاً موجب هتک حیثیت شود، جرم می‌داند.

این مواد، برخلاف قانون مونتانا، به جهت سیاسی پیام وابسته نیستند و بر «کذب» و «هتک حیثیت» تکیه دارند. اما واژه‌هایی مانند «تشویش اذهان عمومی» گسترده‌اند و به نظر نگارنده، همان نگرانی آزادی بیان که در مونتانا مطرح شد، در اعمال آن‌ها بر محتوای انتقادی سیاسی نیز موضوعیت دارد. بحث عمومی را در دیپ‌فیک انتخاباتی: قوانین مقابله با جعل در انتخابات و جرم دیپ‌فیک در ایران بخوانید. برای مشاوره با کارشناسان آرتیلا تماس بگیرید.

پرسش‌های متداول

آیا قانون دیپ‌فیک انتخاباتی مونتانا باطل شد؟

خیر. دادگاه فدرال در ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۶ فقط دستور موقت صادر کرد و اجرای قانون را علیه دن بارتل و کمیته او متوقف کرد. قانون برای سایر اشخاص همچنان قابل اجراست.

دلیل اصلی دادگاه چه بود؟

به گزارش رسانه‌ها، قاضی قانون را احتمالاً تبعیض مبتنی بر دیدگاه دانست، چون دیپ‌فیک منتقد نامزد را محدود می‌کند اما دیپ‌فیک ستایشگر به همان اندازه فریبنده را نه.

چرا دستور موقت سراسری نبود؟

قاضی با استناد به رأی Trump v. CASA دیوان عالی نوشت دادگاه صلاحیت صدور دستور موقت عام ندارد و جبران باید به خواهانان پرونده محدود شود.

برچسب الزامی در قانون مونتانا چه بود؟

جمله‌ای که اعلام می‌کند محتوا به‌طور قابل توجهی با هوش مصنوعی ویرایش شده و گفتار یا رفتاری را نشان می‌دهد که به‌طور کاذب واقعی به نظر می‌رسد، با قالب مشخص برای چاپ، ویدئو و صوت.

در ایران دیپ‌فیک انتخاباتی چه حکمی دارد؟

قانون خاصی نمی‌شناسیم. بسته به مورد، ماده ۶۹۸ تعزیرات (نشر اکاذیب) یا ماده ۷۴۴ (تحریف رایانه‌ای موهن) ممکن است اعمال شود.

جمع‌بندی

قانون دیپ‌فیک انتخاباتی مونتانا نمونه‌ای از تلاش برای مقابله با فریب انتخاباتی از راه برچسب الزامی است که به دلیل تعریف گزینشی، در نخستین آزمون قضایی با اتهام تبعیض مبتنی بر دیدگاه روبه‌رو شد. دستور موقت ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۶ فقط از خواهانان محافظت می‌کند و حکم نهایی نیست. درس اصلی برای قانون‌گذاران، از جمله در ایران، این است که قانون دیپ‌فیک باید فریب درباره واقعیت را هدف بگیرد، نه جهت سیاسی پیام را. این مقاله اطلاع‌رسانی است و جایگزین مشاوره حقوقی نیست.

منابع

• Montana Code Annotated 13-35-801, Definitions: https://mca.legmt.gov/bills/mca/title_0130/chapter_0350/part_0080/section_0010/0130-0350-0080-0010.html
• Montana Code Annotated 13-35-802, Use of deepfakes in election communications — disclosure requirements — exceptions: https://mca.legmt.gov/bills/mca/title_0130/chapter_0350/part_0080/section_0020/0130-0350-0080-0020.html
• Montana Code Annotated 13-35-803, Injunctive and civil relief: https://mca.legmt.gov/bills/mca/title_0130/chapter_0350/part_0080/section_0030/0130-0350-0080-0030.html
• Montana Code Annotated 13-35-804, Penalties: https://mca.legmt.gov/bills/mca/title_0130/chapter_0350/part_0080/section_0040/0130-0350-0080-0040.html
• Daily Montanan, Federal judge says AI deepfake election law violates First Amendment (18 Sep 2026): https://dailymontanan.com/2026/09/18/federal-judge-says-ai-deepfake-election-law-violates-first-amendment/
• KTVH, Judge restricts enforcement of Montana law against AI 'deepfakes' in campaign ads: https://www.ktvh.com/news/montana-politics/judge-restricts-enforcement-of-montana-law-against-ai-deepfakes-in-campaign-ads
• Hamilton Lincoln Law Institute, Federal Court Blocks Montana Law Restricting AI-Generated Political Speech (17 Sep 2026): https://hlli.org/federal-court-blocks-montana-law-restricting-ai-generated-political-speech/
• عدالت‌سرا، ماده ۶۹۸ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات): https://www.edalatsara.com/rules/%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C/%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87-698
• عدالت‌سرا، ماده ۷۴۴ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات): https://edalatsara.com/rules/%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C/%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87-744