آیین رسیدگی جریمه‌های AI Act؛ پیش‌نویس مواد ۷۵c و ۷۵d
پیش‌نویس ۱۲ اکتبر ۲۰۲۶ کمیسیون اروپا برای مواد ۷۵c و ۷۵d قانون AI؛ دسترسی به پرونده فقط برای مشاوران بیرونی، مرور زمان پنج‌ساله و سقف مطلق ده‌ساله جریمه.
تحریریه آرتیلا · ۱۴۰۵/۰۷/۲۶
این مقاله در حال بازبینی حقوقی است.
تعریف: آیین رسیدگی جریمه قانون هوش مصنوعی اروپا مجموعه قواعدی است که مشخص می‌کند کمیسیون اروپا و دفتر هوش مصنوعی (AI Office) هنگام تحقیق و جریمه کردن یک شرکت، چگونه پرونده را در اختیار او قرار دهند، اسرار تجاری را چگونه حفظ کنند و تا چه زمانی حق صدور و وصول جریمه دارند. در ۱۲ اکتبر ۲۰۲۶ کمیسیون پیش‌نویس یک مقررات اجرایی ده‌صفحه‌ای با شناسه Ares(2026)9589403 را برای اجرای مواد ۷۵c و ۷۵d قانون هوش مصنوعی (مقررات ۲۰۲۴/۱۶۸۹) منتشر و نظرخواهی چهارهفته‌ای را تا ۹ نوامبر ۲۰۲۶ آغاز کرد.
بیان قابل نقل: قواعد شکلی تعیین می‌کند جریمه ماهوی چقدر واقعی است؛ ساعتی که با هر درخواست اطلاعات از نو شروع شود، به نفع ناظر می‌چرخد.
این مقاله بر تحلیل تفصیلی PPC Land از متن پیش‌نویس و صفحه نظرخواهی (۱۲ اکتبر ۲۰۲۶)، خلاصه PwC Plus و گزارش هفتگی AI Governance Update (۱۶ اکتبر) تکیه دارد. متن پیش‌نویس هنوز به تصویب کمیسیون نرسیده است.
زمینه: مواد ۷۵a تا ۷۵d از کجا آمدند؟
طبق PPC Land، مواد ۷۵a تا ۷۵d در متن اولیه قانون هوش مصنوعی (منتشرشده در ژوئیه ۲۰۲۴) وجود نداشت و با امنیبوس دیجیتال هوش مصنوعی، یعنی مقررات (EU) 2026/1744 که در ۸ ژوئیه ۲۰۲۶ تصویب و در ۲۴ ژوئیه ۲۰۲۶ در روزنامه رسمی منتشر شد، اضافه شدند. این مواد برای کمیسیون صلاحیت انحصاری نظارت بر دو دسته ایجاد می‌کند:
- سامانه‌های هوش مصنوعی مبتنی بر مدل همه‌منظوره (GPAI) که مدل و سامانه را یک ارائه‌دهنده یا شرکت‌های یک مجموعه توسعه داده‌اند؛
- سامانه‌هایی که خود پلتفرم یا موتور جست‌وجوی بسیار بزرگ (VLOP/VLOSE) به تعریف قانون خدمات دیجیتال هستند یا در آن‌ها ادغام شده‌اند.
ماده ۷۵a اختیارات بازرسی، ماده ۷۵b تعهدات الزام‌آور، ماده ۷۵c تصمیم عدم انطباق و جریمه و ماده ۷۵d حق دفاع را تنظیم می‌کند. به نوشته PPC Land، ماده ۷۵c جریمه‌ها را به ماده ۹۹ قانون ارجاع می‌دهد و جریمه دوره‌ای تا ۵ درصد متوسط درآمد روزانه را مجاز می‌کند. برای سابقه اجرای قواعد مدل‌ها، مقاله اجرای قواعد GPAI در قانون AI اروپا را ببینید.
دسترسی به پرونده: فقط از مسیر مشاوران بیرونی
هیچ دسترسی پیش از یافته‌های مقدماتی
طبق ماده ۲ پیش‌نویس که PPC Land نقل کرده، دسترسی به پرونده فقط به درخواست «مخاطب» و فقط پس از ابلاغ یافته‌های مقدماتی ممکن است. پیش از آن، شرکت تحت تحقیق بر اساس این مقررات حقی برای دیدن مدارک کمیسیون ندارد.
دسترسی لایه‌ای
| لایه | چه کسی | چه مدارکی |
|---|---|---|
| اول | خود شرکت مخاطب | مدارک ذکرشده در یافته‌های مقدماتی، با حذف اسرار تجاری |
| دوم | تعداد محدودی مشاور حقوقی، اقتصادی و فنی بیرونی معرفی‌شده | همه مدارک پرونده بدون حذف، طبق تصمیم جداگانه «شرایط افشا» |
مشاوران لایه دوم نباید در تاریخ تصمیم افشا کارمند شرکت مخاطب باشند. اگر طی تحقیق یا سه سال پس از پایان آن به استخدام شرکت مخاطب یا رقبای فعال در همان بازار درآیند، هم مشاور و هم شرکت باید به کمیسیون اطلاع دهند.
بیان قابل نقل: در پیش‌نویس کمیسیون، وکیل بیرونی همه پرونده را می‌بیند، اما مدیر داخلی شرکت ممکن است بخش مهمی از آن را هرگز نبیند.
استثناها
کمیسیون در «شرایط استثنایی» می‌تواند دسترسی به برخی مدارک را رد کند یا فقط نسخه حذف‌شده بدهد، و برای جلوگیری از «تأخیر یا بار اداری نامتناسب» می‌تواند کل نظام مشاوران را کنار بگذارد. مکاتبات داخلی کمیسیون، هیئت هوش مصنوعی، پنل علمی و مقامات ملی و حتی مقامات کشورهای ثالث نیز از دسترسی مستثنا است.
اسرار تجاری و مهلت یک‌هفته‌ای اعتراض
طبق ماده ۳، کمیسیون می‌تواند از ارائه‌دهنده مدارک بخواهد اطلاعات محرمانه را سند به سند مشخص و مستدل کند و نسخه غیرمحرمانه ارائه دهد؛ در غیر این صورت ممکن است اطلاعات را محرمانه تلقی نکند. پیش از افشای اطلاعاتی که ادعای محرمانگی دارد، کمیسیون باید یک هفته مهلت دهد. PPC Land یادآوری می‌کند که این قاعده به اشخاص ثالث، مانند تبلیغ‌دهندگان، ناشران یا رقبایی که علیه یک پلتفرم شواهد ارائه می‌کنند، نیز مربوط است: داده‌های تجاری آن‌ها ممکن است به دست مشاوران بیرونی پلتفرم برسد.
مرور زمان: ساعتی که مدام از نو شروع میشود
صدور جریمه
ماده ۷۵c(8) قانون، مرور زمان پنج‌ساله برای صدور و اجرای جریمه پیش‌بینی کرده است. پیش‌نویس جزئیات را مشخص می‌کند:
- در تخلف مستمر یا مکرر، پنج سال از روز توقف تخلف شروع میشود؛
- شش اقدام، مرور زمان را قطع می‌کند: درخواست اسناد یا توضیحات، درخواست دسترسی برای ارزیابی سامانه، بازرسی، دعوت به گفت‌وگوی ساختاریافته، شروع رسیدگی طبق ماده ۷۵a(2) و بازگشایی رسیدگی طبق ماده ۷۵b؛
- هر قطع، ساعت را از نو آغاز می‌کند؛
- سقف مطلق، دو برابر دوره یعنی ده سال است، به‌علاوه مدت تعلیق؛
- تعلیق در زمان رسیدگی دیوان دادگستری اتحادیه اروپا و در زمان انتظار برای مجوز قضایی بازرسی محلی.
اجرای جریمه
مرور زمان وصول جریمه نیز پنج سال است و از قطعی شدن تصمیم شروع میشود و با اقدامات اجرایی قطع میشود.
تحلیل نگارنده: ترکیب «شروع از توقف تخلف» و «قطع با هر درخواست اطلاعات» یعنی رفتار گذشته یک ویژگی هوش مصنوعی در پلتفرم‌های بزرگ می‌تواند سال‌ها در معرض جریمه بماند. برای واحد حقوقی، این به معنای ضرورت بایگانی بلندمدت مستندات انطباق است.
شباهت با مقررات ۲۰۲۶/۱۷۵۵ و آنچه غایب است
به نوشته PPC Land، پیش‌نویس تا حد زیادی از مقررات اجرایی (EU) 2026/1755 مورخ ۲۰ ژوئیه ۲۰۲۶ درباره رسیدگی به ارائه‌دهندگان مدل‌های همه‌منظوره الگو گرفته است. تفاوت‌ها: افزودن بازرسی و بازگشایی به اقدامات قاطع مرور زمان، و تعلیق در انتظار مجوز قضایی. در مقابل، حداقل مهلت ۲۱ روزه پاسخ به یافته‌های مقدماتی و محدودیت صفحات که در مقررات ۲۰۲۶/۱۷۵۵ هست، در پیش‌نویس جدید دیده نمی‌شود. همچنین PPC Land چند خطای ارجاع و شماره‌گذاری در متن را برشمرده که ممکن است در نسخه نهایی اصلاح شود.
ارسال دیجیتال و امضای الکترونیکی
همه مکاتبات باید به‌صورت دیجیتال و با دست‌کم یک امضای الکترونیکی واجد شرایط طبق مقررات eIDAS انجام شود. فایل غیرقابل استفاده یا آلوده یا با امضای غیرقابل احراز، دریافت‌نشده تلقی میشود، هرچند کمیسیون باید فرستنده را مطلع کند تا اصلاح کند.
پیامد عملی
- شرکت‌هایی که هم مدل و هم سامانه را توسعه می‌دهند، یا سامانه AI در پلتفرم بسیار بزرگ دارند، فهرست مشاوران بیرونی واجد شرایط را از پیش آماده کنند؛
- سیاست نگهداری اسناد انطباق را با افق دست‌کم ده‌ساله هماهنگ کنید؛
- هنگام ارائه شواهد به کمیسیون، نسخه غیرمحرمانه و توجیه محرمانگی را هم‌زمان تهیه کنید؛
- امکان شرکت در نظرخواهی تا ۹ نوامبر ۲۰۲۶ را بررسی کنید.
برای سابقه درخواست‌های اطلاعات دفتر هوش مصنوعی، مقاله‌های درخواست اطلاعات دفتر AI از ارائه‌دهندگان GPAI و تحقیق دفتر AI اروپا درباره فرار عامل از آزمایشگاه را ببینید.
نگاه تطبیقی: ایران
تحلیل نگارنده: در حقوق اداری ایران، رسیدگی به تخلفات توسط نهادهای تنظیم‌گر عموماً قواعد شکلی تفصیلی درباره دسترسی به پرونده و مرور زمان جریمه اداری ندارد و اعتراض به تصمیمات معمولاً به دیوان عدالت اداری می‌رود. با شکل‌گیری نهادهای جدید حوزه هوش مصنوعی در ایران، پیش‌نویس کمیسیون الگوی مفیدی برای تفکیک «حق دفاع» از «حفظ اسرار تجاری» است. برای مبانی، مقاله مسئولیت حقوقی هوش مصنوعی و قانون AI اروپا را ببینید.
پرسش‌های متداول
این پیش‌نویس چه زمانی منتشر شد؟
در ۱۲ اکتبر ۲۰۲۶ با شناسه Ares(2026)9589403؛ نظرخواهی تا ۹ نوامبر ۲۰۲۶ ادامه دارد و تصویب برای سه‌ماهه چهارم ۲۰۲۶ برنامه‌ریزی شده است.
چه شرکت‌هایی مشمول هستند؟
اپراتورهای سامانه‌های موضوع ماده ۷۵(1): سامانه‌های مبتنی بر مدل همه‌منظوره که مدل و سامانه را یک ارائه‌دهنده ساخته و سامانه‌های ادغام‌شده در پلتفرم‌ها و موتورهای جست‌وجوی بسیار بزرگ.
شرکت چه زمانی می‌تواند پرونده را ببیند؟
فقط پس از ابلاغ یافته‌های مقدماتی؛ نسخه کامل بدون حذف فقط به مشاوران بیرونی معرفی‌شده داده میشود.
مرور زمان جریمه چقدر است؟
پنج سال که با شش نوع اقدام تحقیقی از نو شروع میشود، با سقف مطلق ده سال به‌علاوه مدت تعلیق.
آیا مهلت حداقلی برای پاسخ به یافته‌های مقدماتی وجود دارد؟
طبق تحلیل PPC Land، برخلاف مقررات ۲۰۲۶/۱۷۵۵ که ۲۱ روز پیش‌بینی کرده، این پیش‌نویس حداقل مهلتی تعیین نکرده است.
جمع‌بندی
پیش‌نویس مقررات اجرایی مواد ۷۵c و ۷۵d، ابزار شکلی اجرای مستقیم قانون هوش مصنوعی علیه بزرگ‌ترین پلتفرم‌ها را کامل می‌کند: دسترسی محدود به پرونده، حمایت لایه‌ای از اسرار تجاری و مرور زمانی که به نفع ناظر طراحی شده است. شرکت‌های مشمول باید از امروز مستندسازی و آمادگی دفاعی خود را بر این فرض بنا کنند. برای مشاوره با کارشناسان آرتیلا در تماس باشید.
منابع
- https://ppc.land/eu-draft-lets-ai-office-restart-5-year-fining-clock-on-google-and-meta-ai/
- https://pwcplus.de/en/article/257274/ai-act-implementing-act-articles-75c-75d/
- https://aigov.solutions/updates/2026/10/16/week-25/