قانون رمزارز روسیه؛ قانون 282-FZ و نخستین صرافی‌های مجاز
قانون رمزارز روسیه (282-FZ): ثبت نخستین صرافی‌ها و سپرده‌گذاران دیجیتال در بانک مرکزی روسیه، سقف خرید سرمایه‌گذار عادی، تسویه تجارت خارجی و درس‌هایی برای ایران.
تحریریه آرتیلا · ۱۴۰۵/۰۷/۱۸
این مقاله در حال بازبینی حقوقی است.
تعریف: قانون رمزارز روسیه در این مقاله به قانون فدرال شماره 282-FZ با عنوان «درباره ارزهای دیجیتال و حقوق دیجیتال» اشاره دارد که در ۴ اوت ۲۰۲۶ به امضای رئیس‌جمهور روسیه رسید و از ۱ سپتامبر ۲۰۲۶ لازم‌الاجرا شد. این قانون برای نخستین بار ارز دیجیتال را صراحتاً «مال» می‌شناسد، فعالان بازار را در ثبت‌های بانک مرکزی روسیه قرار می‌دهد و پرداخت داخلی با رمزارز را ممنوع، اما تسویه تجارت خارجی را مجاز می‌کند.
در ۶ اکتبر ۲۰۲۶، بانک مرکزی روسیه اعلام کرد پنج «سپرده‌گذار دیجیتال» و چهار «صرافی ارز دیجیتال» را در ثبت‌های رسمی وارد کرده است. این‌ها نخستین نهادهایی‌اند که، از جمله سبربانک و VTB، در ثبت‌های بازار رمزارز تنظیم‌شده روسیه قرار می‌گیرند. برای ایران که با روسیه روابط تجاری گسترده دارد و خودش در حال تدوین چارچوب دارایی دیجیتال است، این تجربه درس‌های مهمی دارد.
بیان قابل نقل: روسیه رمزارز را نه ممنوع کرد و نه آزاد گذاشت؛ آن را به یک بازار دارای مجوز با دروازه‌های کنترل‌شده تبدیل کرد.
چه کسانی مجوز گرفتند؟
طبق اطلاعیه بانک مرکزی روسیه، این نهادها بر اساس مقررات انتقالی قانون وارد بازار شده‌اند. از تاریخ ورود به ثبت، باید قواعد انجام و ثبت معاملات را رعایت کنند و تا ۱ سپتامبر ۲۰۲۷ فعالیت خود را کاملاً با قانون منطبق سازند. به گزارش اینترفاکس:
- سپرده‌گذاران دیجیتال: سبربانک، VTB، Voltari، «زیرساخت ابری» (Облачная инфраструктура) و Atomyze.
- صرافی‌های ارز دیجیتال: VTB، Zefir، «سیستما-کریپتو» و T-Invest Lab.
بانک مرکزی روسیه نقش این دو گروه را چنین توضیح داده است: سپرده‌گذار دیجیتال ثبت و انتقال ارزها و حقوق دیجیتال را انجام می‌دهد و به مشتری دسترسی به آدرس‌های شناسه‌ای می‌دهد که دارایی در آن ثبت است؛ صرافی می‌تواند ارز دیجیتال را به نام و به حساب خود خارج از بورس بخرد و بفروشد.
بانک مرکزی روسیه در ۲۴ سپتامبر ۲۰۲۶ نیز اعلام کرده بود مقررات مربوط به شرایط صلاحیت مدیران، مدارک لازم و رویه تصمیم‌گیری درباره ورود به ثبت، پس از ثبت در وزارت دادگستری روسیه از ۵ اکتبر ۲۰۲۶ اجرا میشود و برای فعالان فعلی بازار مالی ورود ساده‌شده پیش‌بینی شده است. به گزارش اینترفاکس، این ورود ساده‌شده برای برخی بانک‌ها به‌صورت اعلامی و در یک روز ممکن است.
بیان قابل نقل: نخستین مجوزهای بازار رمزارز روسیه عمدتاً به بانک‌های بزرگ و گروه‌های مالی موجود رسید، نه به استارتاپ‌های مستقل.
نکته‌ای درباره شفافیت
اینترفاکس گزارش داده که یکی از صرافی‌های ثبت‌شده، Zefir، در اوت ۲۰۲۵ ثبت شده، سرمایه ثبتی آن ۱۰ هزار روبل است و اطلاعات بیشتری درباره فعالیتش منتشر نکرده است؛ همچنین «سیستما-کریپتو» ذی‌نفعان خود را افشا نمی‌کند. این نکته نشان می‌دهد که ورود به ثبت در دوره انتقالی، لزوماً به معنای شفافیت کامل مالکیت نیست.
معماری قانون 282-FZ
مؤسسه حقوقی Pepeliaev Group در تحلیل خود از متن قانون، این اجزا را برجسته کرده است:
ارز دیجیتال به‌عنوان «مال»
قانون ارز دیجیتال را مالی تعریف می‌کند که مجموعه‌ای از داده‌های الکترونیکی است، می‌تواند در ازای کالا و خدمات پذیرفته یا برای سرمایه‌گذاری استفاده شود، پول رسمی هیچ کشوری نیست و جز گره‌های سامانه، متعهدی در برابر دارندگان ندارد. Pepeliaev Group یادآوری می‌کند که دادگاه قانون اساسی روسیه نیز در رأی شماره 2-P مورخ ۲۰ ژانویه ۲۰۲۶ مانعی برای این توصیف ندیده بود.
«ابزار دیجیتال خارجی» و استیبل‌کوین‌ها
قانون دسته‌ای تازه به نام ابزار دیجیتال خارجی ایجاد می‌کند: حقوقی که خارج از قانون روسیه و در سامانه‌ای خارج از روسیه صادر شده است. این ابزارها از نظر گردش مانند ارز دیجیتال رفتار میشوند. به نظر Pepeliaev Group، این دسته ممکن است مسئله دیرینه طبقه‌بندی استیبل‌کوین‌هایی مانند USDT و USDC را که در پرداخت‌های برون‌مرزی، به‌ویژه در شرایط تحریم، کاربرد دارند حل کند.
فعالان بازار
قانون «سازمان‌دهندگان گردش ارز دیجیتال» را شامل بورس، کارگزار، مدیر امانی، سپرده‌گذار دیجیتال و صرافی می‌داند. صرافی شرکتی است که به‌طور نظام‌مند با مقیمان، خارج از بورس، ارز دیجیتال می‌خرد و می‌فروشد؛ معیار نظام‌مند بودن، به گفته Pepeliaev Group، دو معامله یا بیشتر در ماه با حجم کل بیش از ۳.۵ میلیون روبل است.
ممنوعیت پرداخت داخلی و استثنای تجارت خارجی
طبق بند ۶ ماده ۱، استفاده از ارز دیجیتال و حقوق دیجیتال به‌عنوان وسیله پرداخت در داخل روسیه ممنوع است. بند ۷ همان ماده استثناهایی دارد، از جمله خرید و فروش کالا و خدمات در چارچوب فعالیت تجارت خارجی، دریافت رمزارز از طریق استخراج و پرداخت کارمزد طبق قواعد سامانه.
علاوه بر این، طبق ماده ۳۰، مقیمان روسیه (جز خود فعالان مجاز) فقط می‌توانند با سازمان‌دهندگان مجاز گردش ارز دیجیتال معامله کنند، با سه استثنا: پرداخت در قرارداد تجارت خارجی میان مقیم و غیرمقیم، معامله‌ای که بدون مشارکت نظام پرداخت ملی روسیه و بدون وجوه داخل روسیه انجام شود، و معامله ماینر با غیرمقیم درباره رمزارز حاصل از استخراج. Pepeliaev Group توضیح می‌دهد که این ممنوعیت‌های اصلی از ۱ ژوئیه ۲۰۲۷ اجرا میشود.
بیان قابل نقل: در روسیه، رمزارز برای خرید نان در مسکو ممنوع است، اما برای تسویه یک قرارداد صادراتی با شریک خارجی مجاز است.
سرمایه‌گذاران عادی و حرفه‌ای
- سرمایه‌گذار غیرحرفه‌ای: فقط رمزارزهایی را می‌تواند بخرد که برای گردش عمومی در بورس پذیرفته شده‌اند و سقف سالانه برای هر کارگزار دارد. طبق متن قانون (به روایت Pepeliaev Group) میزان این سقف را بانک مرکزی تعیین می‌کند؛ اینترفاکس گزارش داده که این سقف ۳۰۰ هزار روبل در سال و دارایی‌های مجاز بیت‌کوین، اتریوم و تتر USDT است.
- سرمایه‌گذار حرفه‌ای (qualified): محدودیت مبلغ و نوع دارایی ندارد.
- آزمون ریسک: برای همه اشخاص حقیقی مقیم، چه حرفه‌ای و چه غیرحرفه‌ای، اجباری است و نتیجه مثبت آن یک سال اعتبار دارد.
معیار پذیرش رمزارز در بورس
به گفته Pepeliaev Group، بانک مرکزی تنها رمزارزی را در فهرست گردش عمومی قرار می‌دهد که میانگین ارزش بازار دوساله آن بیش از ۵ تریلیون روبل، میانگین حجم روزانه دوساله بیش از ۱ تریلیون روبل و سابقه قیمتی قابل پایش دست‌کم پنج‌ساله در یک بورس خارجی دارای مجوز داشته باشد.
تأخیر ۴۸ ساعته برای انتقال‌های بزرگ
قانون تحلیل اجباری انتقال‌ها و رویه‌های ضدتقلب، از جمله تأخیر ۴۸ ساعته برای انتقال‌های بیش از ۱۰۰ هزار روبل به آدرس خارجی و بیش از ۳۰۰ هزار روبل به اشخاص ثالث را پیش‌بینی کرده است؛ این آستانه‌ها برای سرمایه‌گذاران حرفه‌ای و غیرمقیم بالاتر است.
استخراج، رژیم ویژه و ضمانت اجرا
- استخراج: ماینرها و اپراتورهای زیرساخت استخراج باید در ثبت سازمان مالیاتی فدرال روسیه وارد شوند، جز اشخاص حقیقی با مصرف برق کمتر از آستانه تعیین‌شده توسط دولت. دولت می‌تواند استخراج را در برخی مناطق محدود کند.
- رژیم فوق‌العاده: طبق بند ۱۸ ماده ۱، دولت روسیه با هماهنگی بانک مرکزی و سرویس امنیت فدرال (FSB) می‌تواند رژیم متفاوتی برای گردش ارز دیجیتال برقرار کند.
- مسئولیت: به گزارش اینترفاکس، از ۱ ژوئیه ۲۰۲۷ مسئولیتی مشابه فعالیت بانکی غیرقانونی برای واسطه‌های غیرمجاز پیش‌بینی شده است. Pepeliaev Group نیز از لوایح جداگانه‌ای برای مسئولیت اداری و کیفری خبر داده که هنوز در شور اول دوما هستند.
بیان قابل نقل: ماده ۱۸ قانون 282-FZ به دولت روسیه اجازه می‌دهد با موافقت بانک مرکزی و FSB، قواعد بازار رمزارز را برای اهداف امنیتی کنار بگذارد.
درس‌هایی برای ایران
مقایسه زیر تحلیل نگارنده است و ادعای وجود یا عدم وجود مقرره‌ای خاص در ایران را جز آنچه آرتیلا پیش‌تر بررسی کرده، مطرح نمی‌کند:
- قانون جامع در برابر دستورالعمل‌های پراکنده: روسیه یک قانون فدرال جامع تصویب کرد. در ایران، طبق گزارش پیشین آرتیلا، لایحه جامع تنظیم‌گری دارایی‌های دیجیتال هنوز در مرحله پیش‌نویس است و فعالیت کارگزاری تابع دستورالعمل کارگزاران رمزپول بانک مرکزی است.
- تجارت خارجی: روسیه استثنای تسویه تجارت خارجی را در خود قانون آورده است. در ایران، به گزارش آرتیلا درباره تسویه صادرات با تتر و بیت‌کوین، تسهیلات گزارش‌شده بیشتر تغییر رویه اجرایی توصیف شده است.
- ریسک تحریم: نهادهای روسی ثبت‌شده و طرف‌های ایرانی، هر دو در معرض تحریم‌های غربی‌اند. مجوز داخلی روسیه، ریسک مسدودسازی USDT توسط صادرکننده یا ریسک تحریم ثانویه را از بین نمی‌برد. برای جزئیات، تحریم OFAC و ریسک صرافی رمزارز ایران را ببینید.
پرسش‌های متداول
قانون رمزارز روسیه از چه زمانی اجرا میشود؟
قانون 282-FZ از ۱ سپتامبر ۲۰۲۶ لازم‌الاجرا شده، اما به روایت Pepeliaev Group ممنوعیت‌های اصلی از ۱ ژوئیه ۲۰۲۷ اجرا میشود و برخی مقررات تا ۱ سپتامبر ۲۰۲۷ به‌تدریج اجرایی میشوند.
نخستین صرافی‌های مجاز روسیه کدام‌اند؟
طبق اعلام ۶ اکتبر ۲۰۲۶ بانک مرکزی روسیه و گزارش اینترفاکس، چهار صرافی VTB، Zefir، سیستما-کریپتو و T-Invest Lab و پنج سپرده‌گذار دیجیتال شامل سبربانک و VTB ثبت شده‌اند.
آیا خرید کالا با رمزارز در روسیه مجاز است؟
خیر. پرداخت داخلی با ارز دیجیتال ممنوع است؛ استثنای اصلی، تسویه در چارچوب تجارت خارجی است.
سقف خرید رمزارز برای شهروند عادی روسیه چقدر است؟
قانون تعیین سقف را به بانک مرکزی واگذار کرده و اینترفاکس آن را ۳۰۰ هزار روبل در سال برای هر واسطه، فقط برای بیت‌کوین، اتریوم و USDT، گزارش کرده است.
آیا شرکت ایرانی می‌تواند از صرافی‌های مجاز روسیه استفاده کند؟
قانون روسیه برای غیرمقیمان آستانه‌ها و قواعد خاصی دارد، اما امکان عملی آن به سیاست هر نهاد، قواعد ضدپولشویی و ریسک تحریم بستگی دارد. پیش از هر اقدام با کارشناسان آرتیلا مشورت کنید.
جمع‌بندی
قانون رمزارز روسیه با تعریف ارز دیجیتال به‌عنوان مال، ایجاد ثبت‌های صرافی و سپرده‌گذار دیجیتال، ممنوعیت پرداخت داخلی، استثنای تجارت خارجی، سقف خرید برای سرمایه‌گذاران عادی و اختیار رژیم فوق‌العاده برای دولت، یک بازار کنترل‌شده ساخته است. ثبت نخستین نهادها در ۶ اکتبر ۲۰۲۶ آغاز اجرای عملی این قانون است، اما دوره انتقالی تا ۲۰۲۷ ادامه دارد. برای ایران، مهم‌ترین درس این است که چارچوب جامع قانونی می‌تواند جایگزین رویه‌های اجرایی پراکنده شود، بی‌آنکه ریسک تحریم را از میان ببرد. این مقاله اطلاع‌رسانی است و جایگزین مشاوره حقوقی نیست.
منابع
- Bank of Russia, Банк России допустил первые цифровые депозитарии и криптообменники к работе на финансовом рынке (6 Oct 2026): https://www.cbr.ru/press/event/?id=32894
- Bank of Russia, How to join Bank of Russia register to operate in cryptocurrency market (24 Sep 2026): https://www.cbr.ru/eng/press/event/?id=32876
- Interfax, ЦБ РФ выдал Сберу, ВТБ и другим игрокам лицензии для допуска к крипторынку (6 Oct 2026): https://www.interfax.ru/business/1120700
- President of Russia, Law on regulation of digital currencies and digital rights (4 Aug 2026): http://en.kremlin.ru/acts/news/80425
- Pepeliaev Group, Blockchain has been enshrined in law: what the new Law on Digital Currencies and Digital Rights will bring (5 Aug 2026): https://www.pgplaw.com/analytics-and-brochures/alerts/novyy-zakon-o-tsifrovykh-valyutakh-i-pravakh/