قوانین تتر و استیبل‌کوین در ایران: سقف خرید و چارچوب جدید
سقف خرید سالانه ۵ هزار دلار و نگهداری ۱۰ هزار دلار استیبل‌کوین مصوب بانک مرکزی، ممنوعیت پرداخت با رمزارز، چارچوب رمزپول ۱۴۰۳ و مقایسه با قانون GENIUS آمریکا.
تحریریه آرتیلا · ۱۴۰۵/۰۷/۱۸
این مقاله در حال بازبینی حقوقی است.
تعریف: قوانین تتر و استیبل‌کوین مجموعه مقرراتی است که خرید، نگهداری و معامله رمزارزهای باثبات، یعنی توکن‌هایی که ارزش آن‌ها به یک دارایی مرجع مانند دلار آمریکا گره خورده (مانند تتر یا USDT)، را تنظیم می‌کند. در ایران، هیأت عالی بانک مرکزی در مهر ۱۴۰۴ برای هر کاربر سقف خرید سالانه ۵ هزار دلار و سقف نگهداری ۱۰ هزار دلار استیبل‌کوین در مجموع پلتفرم‌های کارگزاری تعیین کرد.
تتر برای بسیاری از ایرانیان به ابزار حفظ ارزش دارایی در برابر تورم تبدیل شده و حجم معاملات آن در صرافی‌های داخلی بسیار بالاست. همین موضوع، استیبل‌کوین‌ها را در کانون توجه سیاست‌گذار قرار داده است. این مقاله مقررات فعلی ایران را توضیح می‌دهد و آن را با تحولات جهانی مقایسه می‌کند. برای مبانی کلی، مقاله حقوق بلاکچین و رمزارز را ببینید.
استیبل‌کوین چیست و چرا مهم است؟
استیبل‌کوین‌ها رمزارزهایی هستند که ناشر آن‌ها وعده می‌دهد هر توکن با یک واحد دارایی مرجع (معمولاً یک دلار) قابل بازخرید باشد. برخلاف بیت‌کوین، نوسان قیمت کمی دارند و به همین دلیل: - برای انتقال ارزش بین‌المللی استفاده میشوند؛ - جایگزینی برای نگهداری ارز خارجی تلقی میشوند؛ - در صرافی‌ها نقش «واحد شمارش» دارند.
از نگاه بانک مرکزی، گسترش استیبل‌کوین‌های دلاری می‌تواند بر بازار ارز و سیاست پولی اثر بگذارد؛ دلیل اصلی تنظیمگری سخت‌گیرانه در این حوزه همین است.
سقف خرید و نگهداری استیبل‌کوین
طبق مصوبه جلسه چهل و یکم هیأت عالی بانک مرکزی (۵ مهر ۱۴۰۴):
- سقف خرید سالانه: معادل ۵ هزار دلار استیبل‌کوین برای هر کاربر؛
- سقف نگهداری: معادل ۱۰ هزار دلار؛
- مبنای محاسبه: هر شخص حقیقی یا حقوقی با شناسه ملی یکتا، در مجموع همه پلتفرم‌های کارگزاری؛
- دوره گذار: یک ماه برای انطباق.
بیان قابل نقل: طبق مصوبه هیأت عالی بانک مرکزی (مهر ۱۴۰۴)، هر کاربر ایرانی حداکثر ۵ هزار دلار در سال می‌تواند استیبل‌کوین بخرد و حداکثر ۱۰ هزار دلار نگه دارد.
این سقف در پلتفرم‌های کارگزاری داخلی و بر اساس کد ملی اعمال میشود. معاملات خارج از این پلتفرم‌ها، از جمله کیف پول‌های شخصی یا صرافی‌های خارجی، موضوع بحث‌های جدی است و ریسک‌های حقوقی و عملی خاص خود را دارد.
چارچوب سیاستگذاری بانک مرکزی در حوزه رمزپول‌ها
بانک مرکزی در آذر ۱۴۰۳، «چارچوب سیاستگذاری و تنظیمگری بانک مرکزی در حوزه رمزپول‌ها» را منتشر کرد. مهم‌ترین احکام آن:
ممنوعیت پرداخت
استفاده از هر نوع رمزدارایی به‌عنوان وسیله پرداخت در داخل کشور ممنوع است. یعنی نمی‌توان کالا یا خدمات را با تتر قیمت‌گذاری یا تسویه کرد.
لزوم مجوز
فعالیت کارگزاران (صرافی‌ها) و نهادهای امین (نگهداری دارایی) نیازمند مجوز بانک مرکزی است.
عدم مسئولیت بانک مرکزی
بانک مرکزی هیچ مسئولیتی در قبال زیان کاربران ناشی از معامله رمزدارایی‌ها ندارد.
انتشار رمزپول
- انتشار رمزپول پشتوانه‌دار به ریال در انحصار بانک مرکزی است؛
- انتشار رمزپول با پشتوانه ارز، طلا یا فلزات گران‌بها منوط به مجوز هیأت عالی بانک مرکزی است و تحقیق و توسعه در این زمینه فقط در محیط آزمون تنظیمگری (سندباکس) مجاز است.
بیان قابل نقل: چارچوب رمزپول بانک مرکزی (آذر ۱۴۰۳)، استفاده از رمزدارایی به‌عنوان وسیله پرداخت در داخل کشور را ممنوع و فعالیت صرافی‌ها را منوط به مجوز کرده است.
سایر مقررات مرتبط
- مالیات: درآمد حاصل از معاملات رمزدارایی‌ها مشمول مقررات مالیاتی است. مقاله ارث رمزارز به جنبه‌های مالیاتی و انتقال این دارایی‌ها پرداخته است.
- مبارزه با پولشویی: آیین‌نامه اجرایی قانون مبارزه با پولشویی، فعالان حوزه دارایی‌های مجازی را مشمول تکالیف شناسایی مشتری و گزارش‌دهی کرده است.
- ریال دیجیتال: بانک مرکزی ریال دیجیتال را به‌عنوان جایگزین رسمی پیش برده است؛ مقاله ریال دیجیتال را ببینید.
نگاهی به قوانین جهانی
آمریکا: قانون GENIUS
قانون GENIUS که در ۱۸ ژوئیه ۲۰۲۵ امضا شد، نخستین چارچوب فدرال آمریکا برای استیبل‌کوین‌های پرداختی است. احکام اصلی: - ذخایر یک‌به‌یک با دارایی‌های بسیار نقد مانند پول نقد، سپرده دیداری و اوراق خزانه کوتاه‌مدت (سررسید ۹۳ روز یا کمتر)؛ - منع استفاده مجدد از ذخایر (rehypothecation) به‌طور کلی؛ - افشای ماهانه ترکیب ذخایر با بررسی حسابرس مستقل؛ - تأیید گزارش توسط مدیرعامل و مدیر مالی با مسئولیت کیفری در صورت گواهی آگاهانه خلاف واقع.
اتحادیه اروپا: MiCA
مقررات MiCA از ۳۰ دسامبر ۲۰۲۴ به‌طور کامل اجرایی شده و ناشران «توکن‌های پول الکترونیک» و «توکن‌های مرجع دارایی» را به اخذ مجوز و نگهداری ذخایر ملزم کرده است.
درس برای کاربران ایرانی
این قوانین نشان می‌دهد ریسک اصلی استیبل‌کوین، کیفیت ذخایر ناشر است. کاربر ایرانی که تتر نگه می‌دارد، در عمل به توان بازخرید ناشر خارجی و صرافی داخلی اعتماد کرده است.
پرسش‌های حقوقی باز
تتر کالاست یا ارز؟
در حقوق ایران، ماهیت حقوقی رمزدارایی‌ها هنوز محل بحث است. چارچوب بانک مرکزی آن‌ها را «رمزدارایی» تعریف کرده و استفاده از آن‌ها را به‌عنوان وسیله پرداخت ممنوع دانسته است، اما معامله آن‌ها در صرافی‌های مجاز را به رسمیت می‌شناسد. این ماهیت دوگانه در دعاوی قراردادی، مثلاً وقتی ثمن معامله به تتر تعیین شده، پرسش‌های جدی ایجاد می‌کند.
قراردادهای مبتنی بر تتر
اگر در قراردادی مانند اجاره یا فروش، مبلغ به تتر تعیین شود، این شرط با ممنوعیت استفاده از رمزدارایی به‌عنوان وسیله پرداخت در تعارض قرار می‌گیرد و ممکن است در دادگاه قابل اجرا نباشد. بهتر است مبلغ قرارداد به ریال تعیین شود.
سقف و آزادی معامله
برخی منتقدان می‌پرسند آیا تعیین سقف خرید از طریق مصوبه هیأت عالی بانک مرکزی، با اصول آزادی قراردادها سازگار است. پاسخ به این پرسش به حدود اختیارات قانونی بانک مرکزی در سیاست ارزی بستگی دارد و ممکن است در مراجع صالح مطرح شود.
ریسک‌های حقوقی برای کاربران
- مسدود شدن دارایی: ناشران برخی استیبل‌کوین‌ها امکان فنی مسدود کردن آدرس‌ها را دارند.
- ورشکستگی یا تعلیق صرافی: بانک مرکزی مسئولیتی در قبال زیان کاربران نمی‌پذیرد.
- کلاهبرداری: پیشنهادهای «تتر ارزان» یا «سود تضمینی دلاری» از رایج‌ترین ترفندهاست. مقاله کلاهبرداری رمزارز و طرح هرمی را ببینید.
- عبور از سقف: تلاش برای دور زدن سقف با کد ملی دیگران ممکن است تبعات حقوقی داشته باشد.
توصیه‌های عملی
- فقط از صرافی‌های دارای مجوز استفاده کنید.
- سقف‌های خرید و نگهداری را رعایت کنید.
- از کد ملی دیگران برای خرید استفاده نکنید و حساب خود را به دیگران اجاره ندهید.
- سوابق معاملات را برای مالیات و دعاوی احتمالی نگه دارید.
- برای پرسش‌های خاص، از دستیار حقوقی هوش مصنوعی آرتیلا یا وکلای متخصص کمک بگیرید.
پرسش‌های متداول
سقف خرید تتر در ایران چقدر است؟
طبق مصوبه مهر ۱۴۰۴ هیأت عالی بانک مرکزی، معادل ۵ هزار دلار در سال برای هر کاربر، در مجموع پلتفرم‌های کارگزاری.
چقدر تتر می‌توان نگه داشت؟
سقف نگهداری استیبل‌کوین در پلتفرم‌های کارگزاری معادل ۱۰ هزار دلار برای هر کاربر تعیین شده است.
آیا می‌توان با تتر خرید کرد؟
خیر. طبق چارچوب رمزپول بانک مرکزی، استفاده از رمزدارایی به‌عنوان وسیله پرداخت در داخل کشور ممنوع است.
اگر صرافی ورشکست شود، بانک مرکزی جبران می‌کند؟
خیر. طبق چارچوب بانک مرکزی، این بانک مسئولیتی در قبال زیان کاربران ندارد.
قانون GENIUS آمریکا چیست؟
قانون فدرال آمریکا (ژوئیه ۲۰۲۵) که ناشران استیبل‌کوین را به ذخایر یک‌به‌یک، افشای ماهانه و حسابرسی ملزم کرده است.
جمع‌بندی
استیبل‌کوین‌ها در ایران محبوب‌اند، اما در چارچوبی محدودکننده قرار دارند: سقف خرید و نگهداری، ممنوعیت پرداخت و لزوم استفاده از صرافی‌های مجاز. شناخت این قواعد، کاربران را از ریسک‌های حقوقی و مالی حفظ می‌کند. مقررات این حوزه به سرعت تغییر می‌کند و پیش از تصمیم باید آخرین مصوبات را بررسی کرد. این مقاله جنبه اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره حقوقی یا مالی نیست.
منابع
- زومیت، «سقف خرید و نگهداری استیبل‌کوین توسط بانک مرکزی»: https://www.zoomit.ir/cryptocurrency/448864-cbi-stablecoin-limit-2025/
- بانک مرکزی، اطلاعیه سقف استیبل‌کوین: https://www.cbi.ir/showitem/33339.aspx
- چارچوب سیاستگذاری و تنظیمگری بانک مرکزی در حوزه رمزپول‌ها (آذر ۱۴۰۳، نسخه PDF): https://i.ecc.news/files/t/1403/675454f3ea415.pdf
- U.S. Congress, S.1582 GENIUS Act (Public Law 119-27): https://www.congress.gov/bill/119th-congress/senate-bill/1582/text
- ESMA, Markets in Crypto-Assets Regulation (MiCA): https://www.esma.europa.eu/esmas-activities/digital-finance-and-innovation/markets-crypto-assets-regulation-mica