توقف شبانه معاملات تتر؛ حقوق کاربر و تکلیف صرافی
توقف شبانه بازار تتر-تومان از ۸ مهر ۱۴۰۵ و سقف خرید روزانه ۲ هزار تتر به دستور بانک مرکزی؛ تفاوت رویه‌های صرافی‌ها در لیکوییدیشن و حقوق قراردادی کاربران.
تحریریه آرتیلا · ۱۴۰۵/۰۷/۱۸
این مقاله در حال بازبینی حقوقی است.
تعریف: توقف شبانه معاملات تتر به محدودیت موقتی گفته میشود که—طبق اطلاعیه‌های صرافی‌های داخلی و پوشش فارنت، میهن بلاکچین، ارزدیجیتال و ایران بروکر—از ساعت ۲۱ چهارشنبه ۸ مهر ۱۴۰۵ به دستور بانک مرکزی یا «مراجع ذی‌صلاح» بر بازار تتر-تومان اعمال شد: تعطیلی بازار از ۲۱ تا ۹ صبح، سقف خرید روزانه ۲ هزار تتر برای هر کاربر در بیشتر صرافی‌ها و توقف نمایش نمودار یا انتشار خودکار قیمت. متن رسمی منتشرشده‌ای از بانک مرکزی در منابع این مقاله دیده نشده است.
این محدودیت ابتدا قرار بود تا یکشنبه ۱۲ مهر ادامه یابد. به گزارش میهن بلاکچین و ارزدیجیتال (۱۲ مهر ۱۴۰۵)، با اطلاعیه‌های تازه صرافی‌ها تا پایان روز سه‌شنبه ۱۴ مهر تمدید شد. هنگام نگارش این مقاله (۱۳ مهر ۱۴۰۵)، تصمیمی درباره ادامه یا لغو پس از آن در منابع ما اعلام نشده بود؛ بنابراین هر کاربر باید وضعیت روز را از اطلاعیه رسمی صرافی خود بررسی کند.
بیان قابل نقل: محدودیت ۸ مهر ۱۴۰۵ سقف «خرید» تتر با تومان است، نه سقف برداشت؛ واریز و برداشت در بیشتر صرافی‌ها طبق روال ادامه داشته است.
چه چیزی دقیقاً محدود شد؟
با جمع‌بندی گزارش‌ها، هسته محدودیت در صرافی‌های بزرگ یکسان بود:
- تعطیلی شبانه: بازار تتر-تومان هر شب از ساعت ۲۱ تا ۹ صبح در دسترس نیست؛
- سقف خرید روزانه: ۲٬۰۰۰ تتر برای هر کاربر (ایران بروکر یادآوری می‌کند در یکی از اطلاعیه‌های بررسی‌شده تبدیل، در آغاز این سقف ذکر نشده بود؛ اما اطلاعیه تمدید تبدیل طبق میهن بلاکچین سقف را آورده است)؛
- حذف نمایش قیمت: نوبیتکس نمودار این بازار را نمایش نمی‌دهد؛ آبان‌تتر و تترلند کانال‌ها و سرویس‌های انتشار خودکار قیمت را متوقف کرده‌اند؛
- ادامه سایر خدمات: تترلند و تبدیل اعلام کرده‌اند معامله سایر رمزارزها و واریز و برداشت تومان و رمزارز ادامه دارد.
ارزدیجیتال همچنین گزارش می‌دهد در یکی از اطلاعیه‌ها، توقف کامل بازار تتر-تومان «تا اطلاع ثانوی» اعلام شده است. همین ناهمگونی نشان می‌دهد که مبنای اصلی رابطه کاربر و صرافی، اطلاعیه و قرارداد همان پلتفرم است.
گره اصلی: موقعیت‌های اهرمی و لیکوییدیشن در ساعات تعطیلی
مهم‌ترین اختلاف رویه‌ها به معاملات تعهدی (مارجین) برمی‌گردد؛ جایی که کاربر ممکن است در ساعاتی که امکان معامله ندارد، دارایی‌اش را از دست بدهد.
| صرافی | سفارش‌های باز | لیکوییدیشن در ساعات توقف (طبق گزارش) |
|---|---|---|
| نوبیتکس | لغو سفارش و بستن موقعیت ممکن؛ قیمت اجرا تضمین نمی‌شود | ادامه دارد؛ ضریب اهرم موقتاً ۱ |
| رمزینکس | سفارش‌های قبلی و ربات‌ها فعال می‌مانند | گزارش‌ها متناقض است (ایران بروکر: ادامه؛ فارنت درباره «اهرم آسان»: توقف تا بازگشایی) |
| بیت‌پین | لغو سفارش اسپات ممکن؛ بستن موقعیت تعهدی ممکن نیست | گزارش‌ها متناقض است (ایران بروکر: انجام نمی‌شود؛ میهن بلاکچین ۱۲ مهر: در صورت لزوم انجام میشود) |
| والکس | لغو خودکار سفارش‌ها رأس ساعت ۲۱ | غیرفعال تا بازگشایی |
| تبدیل | لغو خودکار سفارش‌های اسپات و اهرم کلاسیک رأس ساعت ۲۱ | در منابع ما صریح نیامده |
نوبیتکس در اطلاعیه نقل‌شده توسط فارنت توضیح داده که «توقف دسترسی عمومی به معاملات تتر-تومان به معنای توقف سازوکار مدیریت ریسک نیست» و به دلیل «محدودیت در فرایند عادی کشف قیمت»، قیمت اجرای سفارش در این ساعات تضمین‌شده نیست. این جمله از منظر حقوقی مهم است: صرافی پیشاپیش ریسک اجرای نامطلوب را به کاربر اطلاع داده است.
بیان قابل نقل: در توقف بازار تتر، سرنوشت موقعیت اهرمی به قرارداد و اطلاعیه همان صرافی بستگی دارد؛ رویه‌ها یکسان نیست.
پرسش‌های حقوقی که این محدودیت باز می‌کند
۱. مبنای قانونی و شکل ابلاغ
صرافی‌ها به «دستور بانک مرکزی» یا «مراجع ذی‌صلاح» استناد کرده‌اند، اما در منابع بررسی‌شده متن بخشنامه یا مصوبه منتشر نشده است. از منظر حقوق عمومی، این پرسش مطرح است که چنین دستوری با چه سندی، با چه دامنه‌ای و بر اساس کدام صلاحیت صادر شده و آیا قابل طرح در مراجع رسیدگی به اعتراض به تصمیمات اداری—مانند دیوان عدالت اداری—هست یا نه. دیجیاتو در مهر ۱۴۰۴ از قول فعالان بازار نقل کرده بود که برخی مصوبات پیشین بانک مرکزی در دیوان مورد اعتراض قرار گرفته‌اند. پاسخ به این پرسش‌ها نیازمند دیدن متن رسمی است و این مقاله درباره آن حکم نمی‌دهد.
۲. رابطه قراردادی کاربر و صرافی
رابطه کاربر با صرافی بر پایه قوانین و مقررات استفاده (شرایط خدمات) همان پلتفرم است. بسیاری از این قراردادها به صرافی اجازه می‌دهند در اجرای الزامات نظارتی خدمات را محدود کند؛ اما اجازه محدودسازی به معنای معافیت کامل از مسئولیت نیست. پرسش‌های کلیدی عبارت‌اند از:
- آیا صرافی پیش از ساعت ۲۱ به‌موقع و روشن اطلاع‌رسانی کرده است؟
- آیا لیکوییدیشن در بازه‌ای که کاربر امکان افزودن وثیقه یا بستن موقعیت نداشته، با قیمت منصفانه و مستند انجام شده است؟
- آیا رفتار صرافی با بند قراردادی و اطلاعیه خودش هماهنگ بوده است؟
۳. قوه قاهره یا تقصیر؟
در حقوق مدنی ایران، قواعد عمومی معافیت متعهد در برابر حادثه خارجی غیرقابل دفع (از جمله مواد ۲۲۷ و ۲۲۹ قانون مدنی) مطرح است. صرافی ممکن است دستور ناظر را حادثه خارجی بداند؛ کاربر ممکن است استدلال کند شیوه اجرای دستور—مثلاً ادامه لیکوییدیشن بدون کشف قیمت عادی—در اختیار صرافی بوده است. داوری نهایی به جزئیات هر پرونده، متن قرارداد و ادله بستگی دارد و باید با وکیل سنجیده شود.
بیان قابل نقل: دستور ناظر ممکن است توقف بازار را توجیه کند، اما شیوه اجرای لیکوییدیشن در همان ساعات پرسشی جداگانه درباره مسئولیت صرافی است.
پیوند با سقف‌های پیشین استیبل‌کوین
این نخستین مداخله در بازار تتر نیست. سقف خرید سالانه ۵ هزار دلار و نگهداری ۱۰ هزار دلار استیبل‌کوین که در مهر ۱۴۰۴ مصوب شد، در قوانین تتر و استیبل‌کوین در ایران بررسی شده است. محدودیت مهر ۱۴۰۵ ماهیتی متفاوت دارد: موقت، روزانه و ناظر بر ساعات معامله و انتشار قیمت. چارچوب کلی تنظیم‌گری کارگزاران نیز در دستورالعمل کارگزاران رمزپول بانک مرکزی آمده است.
هشدار: خلأ قیمت و فرصت کلاهبرداران
وقتی نمودار رسمی دیده نمی‌شود و بازار شب تعطیل است، کانال‌های غیررسمی، معاملات فرد به فرد و ربات‌های تلگرامی ممکن است با وعده «تتر شبانه» یا «قیمت ویژه» فعال شوند. معامله خارج از پلتفرم دارای هویت‌سنجی، ادله و امکان پیگیری را کاهش می‌دهد. نشانه‌های رایج کلاهبرداری را در کلاهبرداری رمزارز و طرح هرمی مرور کنید.
چک‌لیست عملی برای کاربران
- پیش از ساعت ۲۱ وضعیت سفارش‌های باز و موقعیت‌های اهرمی را بررسی کنید و در صورت امکان اهرم را کاهش دهید؛
- اطلاعیه رسمی صرافی خود را ذخیره کنید (تصویر با تاریخ و ساعت)؛ این مهم‌ترین سند در اختلاف احتمالی است؛
- تاریخچه سفارش، قیمت اجرا و زمان لیکوییدیشن را از پنل خروجی بگیرید؛
- اختلاف را ابتدا مکتوب از طریق پشتیبانی رسمی طرح کنید و شماره تیکت را نگه دارید؛
- از معامله با کانال‌ها و افراد ناشناس در ساعات تعطیلی پرهیز کنید؛
- برای ارزیابی امکان مطالبه خسارت با کارشناسان آرتیلا مشورت کنید.
پرسش‌های متداول
توقف شبانه معاملات تتر از چه زمانی و تا کی است؟
طبق گزارش فارنت، از ساعت ۲۱ چهارشنبه ۸ مهر ۱۴۰۵ آغاز شد و طبق میهن بلاکچین و ارزدیجیتال تا پایان سه‌شنبه ۱۴ مهر تمدید شد. ادامه یا لغو پس از آن را باید از اطلاعیه رسمی صرافی پیگیری کرد.
آیا سقف ۲ هزار تتر شامل برداشت هم میشود؟
طبق ایران بروکر، در هیچ‌یک از اطلاعیه‌های بررسی‌شده سقف برداشت ۲ هزار تتر اعلام نشده و سقف مربوط به خرید تتر با تومان است. چند صرافی تصریح کرده‌اند واریز و برداشت ادامه دارد.
اگر موقعیت اهرمی من در ساعات تعطیلی لیکویید شود، صرافی مسئول است؟
پاسخ قطعی وجود ندارد. باید قرارداد استفاده، اطلاعیه پیش از محدودیت، قیمت و زمان اجرای لیکوییدیشن را بررسی کرد. برخی صرافی‌ها لیکوییدیشن را ادامه داده و برخی متوقف کرده‌اند؛ مسئولیت به جزئیات هر پرونده بستگی دارد.
آیا متن رسمی دستور بانک مرکزی منتشر شده است؟
در منابع بررسی‌شده این مقاله، صرافی‌ها به دستور بانک مرکزی یا مراجع ذی‌صلاح استناد کرده‌اند اما متن رسمی منتشر نشده است. پیش از هر اقدام حقوقی، وجود و مفاد سند رسمی باید احراز شود.
این محدودیت با سقف ۵ هزار دلاری مهر ۱۴۰۴ چه فرقی دارد؟
مصوبه ۱۴۰۴ سقف سالانه خرید و سقف نگهداری استیبل‌کوین را تعیین کرد؛ محدودیت مهر ۱۴۰۵ موقت است و بر ساعات معامله، سقف خرید روزانه و انتشار قیمت در بازار تتر-تومان تمرکز دارد.
جمع‌بندی
توقف شبانه بازار تتر-تومان و سقف خرید روزانه ۲ هزار تتر که از ۸ مهر ۱۴۰۵ اعمال شد، نشان داد در نبود متن رسمی منتشرشده، رابطه کاربر و صرافی بر اطلاعیه‌ها و قراردادهای پلتفرم تکیه دارد و رویه‌ها—به‌ویژه در لیکوییدیشن موقعیت‌های اهرمی—یکسان نیست. کاربران باید ادله را حفظ و ریسک اهرم را پیش از ساعت ۲۱ مدیریت کنند. این مقاله اطلاع‌رسانی است و جایگزین مشاوره حقوقی نیست.
منابع
- فارنت، محدودیت موقت بانک مرکزی بر معاملات شبانه تتر-تومان و سقف خرید روزانه (۸ مهر ۱۴۰۵): https://farnet.io/1405/07/424436/central-banks-temporary-restriction-on-overnight-tether-toman-trades-and-daily-purchase-limits/
- میهن بلاکچین، محدودیت معاملات تتر در صرافی‌های ایرانی تا ۱۴ مهر تمدید شد (۱۲ مهر ۱۴۰۵): https://mihanblockchain.com/iranian-usdt-trading-restrictions-extended/
- ارزدیجیتال، ممنوعیت شبانه معاملات تتر تمدید شد؛ محدودیت‌ها تا سه‌شنبه ادامه دارد (۱۲ مهر ۱۴۰۵): https://arzdigital.com/breaking/4420325/
- ایران بروکر، محدودیت تتر در صرافی‌های ایرانی آغاز شد؛ از سقف خرید ۲ هزار USDT تا توقف معاملات شبانه (مهر ۱۴۰۵): https://iranbroker.net/news/iran-crypto-exchanges-usdt-trading-restrictions-2000-limit/
- دیجیاتو، محدودسازی معاملات تتر شدنی است؟ کارشناسان به دیجیاتو پاسخ می‌دهند (۸ مهر ۱۴۰۴): https://digiato.com/cryptocurrency/is-it-possible-to-limit-tether-transactions