قطع دسترسی بانکی ۵ صرافی رمزارز؛ API و داده کاربران

این مقاله در حال بازبینی حقوقی است.

تعریف: محدودیت بانکی صرافی‌های رمزارز در این پرونده به معنای قطع یا محدود کردن دسترسی پلتفرم‌های تبادل رمزارز به وب‌سرویس برداشت غیرحضوری بانکی است؛ ابزاری که صرافی‌ها با آن تسویه و برداشت ریالی کاربران را انجام می‌دهند. بانک مرکزی در نامه‌ای به بانک‌ها، این محدودیت را از ساعت ۱۶ روز دوشنبه ۲۰ مهر ۱۴۰۵ (۱۲ اکتبر ۲۰۲۶) برای پنج پلتفرم اعمال کرد و در ۲۲ مهر ۱۴۰۵ آن را برای سه پلتفرم برداشت. نوبیتکس می‌گوید بخشی از این فشار به دلیل خودداری از ارائه اطلاعات کاربران بدون شفافیت درباره هدف و حدود دسترسی بوده است.

بیان قابل نقل: وقتی برداشت ریالی کاربران به‌عنوان اهرم علیه صرافی به کار می‌رود، پرسش حقوقی این است که هزینه اختلاف میان ناظر و صرافی را چه کسی می‌پردازد.

این مقاله بر گزارش‌های زومیت (۲۰ و ۲۲ مهر ۱۴۰۵)، اطلاعیه رسمی نوبیتکس (۲۰ مهر ۱۴۰۵) و گزارش IranWire (۱۲ اکتبر ۲۰۲۶) به نقل از خبرگزاری فارس تکیه دارد. متن کامل نامه بانک مرکزی و مصوبات کارگروه به‌صورت رسمی منتشر نشده است.

چه اتفاقی افتاد؟

نامه بانک مرکزی

طبق متن نامه‌ای که زومیت منتشر کرده، بانک مرکزی به بانک‌ها نوشته است: «در اجرای مصوبه جلسات مورخ ۱۴۰۵/۰۷/۱۵ و مورخ ۱۴۰۵/۰۷/۱۹ کارگروه اقدام مشترک رمزدارایی‌ها در خصوص اعمال ضمانت اجراهای مقرر در مورد سکوهای تبادل رمزپول که از ابلاغیه مورخ ۱۴۰۵/۰۷/۰۷ کارگروه مذکور تخلف (API) نموده‌اند»، دسترسی شرکت‌های فهرست‌شده به «رابط برنامه‌نویسی کاربردی» مطابق جدول پیوست محدود شود. نامه همچنین هشدار می‌دهد عملکرد شبکه بانکی در اجرای دقیق بخشنامه بررسی و با تخلفات احتمالی در چارچوب ضمانت اجراهای قانونی، از جمله قانون بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران مصوب ۱۴۰۲، برخورد انضباطی می‌شود.

پنج پلتفرم مشمول

نام تجاری	نام شرکت (طبق نامه منتشرشده در زومیت)	وضعیت پس از ۲۲ مهر
نوبیتکس	راهکار فناوری نویان	رفع محدودیت
بیت‌پین	سنا ایمن مبادله	رفع محدودیت
ارزینجا	فناوری زنجیره بلوک ققنوس	رفع محدودیت
رمزینکس	نوآوران تجارت الکترونیک رمزینه	محدودیت باقی است
تترلند	سکوی تبادل فردا	محدودیت باقی است

طبق زومیت و اطلاعیه نوبیتکس، محدودیت برای سه روز در نظر گرفته شده بود و پلتفرم‌ها تأکید کردند فقط تسویه ریالی متأثر می‌شود و موجودی و برداشت رمزارزی تغییری نمی‌کند.

روایت نوبیتکس: حریم خصوصی کاربران

نوبیتکس در اطلاعیه ۲۰ مهر اعلام کرد به این تصمیم اعتراض دارد و معتقد است «نباید هیچ اقدامی با هیچ توجیهی منجر به محدودشدن دسترسی کاربران به دارایی خود شود». این صرافی نوشت: «بخشی از فشارها و محدودیت‌های اعمال‌شده بر نوبیتکس، به دلیل پافشاری ما بر حفظ حریم خصوصی کاربران و خودداری از ارائه اطلاعات آن‌ها بدون شفاف‌شدن هدف از دریافت اطلاعات، حدود دسترسی و مسئولیت حفاظت از این داده‌هاست.» به گفته نوبیتکس، پیش از فراهم کردن دسترسی مستمر به این اطلاعات باید روشن باشد چه داده‌هایی، با چه هدفی و در اختیار چه کسانی قرار می‌گیرد.

موضوع دیگری که به گفته نوبیتکس برای اعمال محدودیت مطرح شده، ساعات فعالیت بازار بوده است؛ نوبیتکس می‌گوید توقف و بازگشایی بازار را مطابق دستورهای مراجع انجام داده و به انتساب تخلف اعتراض کرده است.

بیان قابل نقل: «همکاری قانونی با مراجع» و «دسترسی مستمر به داده همه کاربران» دو مفهوم متفاوت‌اند؛ اختلاف مهر ۱۴۰۵ دقیقاً در فاصله میان این دو است.

روایت فارس

به گزارش IranWire به نقل از خبرگزاری فارس، تصمیم محدودیت را کمیته‌ای وابسته به شورای عالی فضای مجازی گرفته و بانک مرکزی سپس اجرای آن را به بانک‌ها ابلاغ کرده است. این روایت با متن نامه منتشرشده که از «کارگروه اقدام مشترک رمزدارایی‌ها» نام می‌برد، باید تطبیق داده شود؛ منابع در دسترس نسبت این دو نهاد را روشن نمی‌کنند.

رفع محدودیت در ۲۲ مهر

به گزارش زومیت به نقل از فارس، بانک مرکزی با صدور بخشنامه‌ای اعلام کرد محدودیت‌های نوبیتکس، بیت‌پین و ارزینجا «پس از انجام اصلاحات موردنظر و رفع تخلفات اعلام‌شده» لغو شده است، اما محدودیت رمزینکس و تترلند همچنان برقرار است. طبق همین گزارش، مهلت تعیین‌شده برای شرکت‌های مشمول از تاریخ وصول بخشنامه محاسبه می‌شود. منابع روشن نمی‌کنند «اصلاحات موردنظر» شامل ارائه داده کاربران بوده یا خیر.

تحلیل حقوقی

مبنای قانونی محدودیت

تحلیل نگارنده: بانک مرکزی بر اساس قانون بانک مرکزی ۱۴۰۲ بر شبکه بانکی و نظام پرداخت نظارت دارد و از این طریق می‌تواند دسترسی اشخاص به خدمات بانکی را مدیریت کند. اما وقتی ضمانت اجرا به مصوبه یک «کارگروه» مستند می‌شود و متن ابلاغیه ۷ مهر و مصوبات ۱۵ و ۱۹ مهر منتشر نشده، امکان ارزیابی تناسب ضمانت اجرا با تخلف و حق اعتراض صرافی محدود می‌شود. انتشار عمومی ضوابط، شرط پیش‌بینی‌پذیری مقررات است.

حریم خصوصی و داده مالی

تحلیل نگارنده: صرافی‌های رمزارز به دلیل الزامات احراز هویت و مبارزه با پول‌شویی، داده هویتی و مالی گسترده‌ای از کاربران دارند. ارائه داده موردی به مرجع قضایی یا ناظر در چارچوب قانونی با «دسترسی مستمر و برخط» به کل پایگاه داده متفاوت است. در منابع در دسترس نگارنده، قانون جامع حفاظت از داده‌های شخصی که حدود چنین دسترسی‌هایی را تعیین کند، دیده نمی‌شود و فصل حمایت از داده‌پیام‌های شخصی در قانون تجارت الکترونیکی نیز برای این موقعیت پاسخ صریحی ندارد. ر.ک. حریم خصوصی بیومتریک در ایران.

هزینه برای کاربران

تحلیل نگارنده: کاربرانی که در این سه روز امکان برداشت ریالی نداشتند، طرف اختلاف نبودند. از منظر مسئولیت مدنی، تأخیر در تسویه ناشی از دستور ناظر معمولاً برای صرافی «قوه قاهره» یا «فعل ثالث» تلقی می‌شود، اما قراردادهای کاربری صرافی‌ها باید این وضعیت را صریح پیش‌بینی کنند.

پیشینه نزدیک

این رویداد پس از گزارش‌های قبلی درباره احتمال مسدودی حساب‌های ریالی صرافی‌ها رخ داد؛ ر.ک. احتمال مسدودی حساب ریالی صرافی‌ها. هم‌زمان، طبق گزارش رمزارزپلاس، نوبیتکس از ۲۰ مهر محدودیت بازار تتر–تومان را با توقف معامله از ساعت ۲۱ تا ۹ و سقف خرید روزانه ۲۰۰۰ تتر تا اطلاع ثانوی اعلام کرد؛ ر.ک. توقف شبانه معاملات تتر.

توصیه عملی برای کاربران و صرافی‌ها

1. کاربران شماره پیگیری درخواست برداشت و پاسخ‌های پشتیبانی را نگه دارند؛ ثبت درخواست به معنای واریز نیست؛
2. صرافی‌ها در قرارداد کاربری، وضعیت محدودیت دستوری ناظر و زمان‌بندی تسویه پس از رفع آن را شفاف کنند؛
3. صرافی‌ها سیاست مکتوب پاسخ به درخواست داده از سوی نهادها، با تعیین مبنای قانونی، حدود و مسئول حفاظت، داشته باشند؛
4. ضوابط کارگزاران رمزپول بانک مرکزی را مبنای انطباق قرار دهید.

پرسش‌های متداول

محدودیت از چه زمانی و برای کدام صرافی‌ها اعمال شد؟

از ساعت ۱۶ دوشنبه ۲۰ مهر ۱۴۰۵ برای نوبیتکس، بیت‌پین، رمزینکس، ارزینجا و تترلند.

دلیل رسمی محدودیت چه بود؟

طبق نامه منتشرشده، تخلف از ابلاغیه ۷ مهر کارگروه اقدام مشترک رمزدارایی‌ها درباره API؛ نوبیتکس موضوع را به خودداری از ارائه داده کاربران و ساعات بازار مرتبط دانست.

آیا دارایی رمزارزی کاربران مسدود شد؟

طبق اطلاعیه نوبیتکس، خیر؛ محدودیت فقط مسیر بانکی تسویه ریالی را تحت تأثیر قرار داد.

محدودیت چه زمانی رفع شد؟

در ۲۲ مهر ۱۴۰۵ برای نوبیتکس، بیت‌پین و ارزینجا؛ محدودیت رمزینکس و تترلند طبق گزارش زومیت باقی ماند.

آیا صرافی‌ها داده کاربران را تحویل دادند؟

منابع در دسترس این موضوع را روشن نمی‌کنند؛ فقط از «انجام اصلاحات موردنظر و رفع تخلفات» سخن گفته شده است.

جمع‌بندی

محدودیت بانکی مهر ۱۴۰۵ نشان داد ابزار اصلی نظارت بر صرافی‌های رمزارز در ایران هنوز کنترل مسیر ریالی است و اختلاف بر سر دسترسی به داده کاربران می‌تواند مستقیماً به تأخیر در برداشت مردم منجر شود. شفاف‌سازی ضوابط کارگروه و قانون‌گذاری درباره حدود دسترسی به داده مالی، دو حلقه گمشده این نظام است. برای مشاوره با کارشناسان آرتیلا در تماس باشید.

منابع

• https://www.zoomit.ir/iran-news/469000-central-bank-crypto-platforms-restrictions/
• https://www.zoomit.ir/iran-news/469110-cbi-lifts-crypto-exchanges-restrictions/
• https://nobitex.ir/announcement/news/sdquzarhcke9biyzv3ue9q2j/
• https://iranwire.com/en/news/158791-iran-cuts-banking-access-for-5-crypto-exchanges-over-user-data-dispute/
• https://ramzarzplus.com/iranian-exchange-news-mehr-14-1405/