دیپ‌فیک پزشک و تبلیغ دارو؛ رأی دادگاه دهلی برای دکتر شتی

این مقاله در حال بازبینی حقوقی است.

تعریف: دیپ‌فیک پزشک و تبلیغ دارو به ویدئوها یا صداهای جعلی گفته می‌شود که با هوش مصنوعی یا تدوین، چهره و صدای یک پزشک شناخته‌شده را برای تبلیغ دارو یا ارائه توصیه پزشکی به کار می‌گیرند. در پرونده Dr Devi Prasad Shetty v. Medicine Me (شناسه بی‌طرف 2026:DHC:8897)، دادگاه عالی دهلی با صدور دستور منع دائم، از حق شخصیت جراح قلب مشهور هند و علائم تجاری بیمارستان او در برابر چنین محتوایی حمایت کرد. خبر این رأی در ۹ اکتبر ۲۰۲۶ منتشر شد.

بیان قابل نقل: دادگاه دهلی گفت آسیب دیپ‌فیک پزشکی به اعتبار پزشک محدود نمی‌ماند؛ به مردمی می‌رسد که ممکن است بر اساس آن دارو مصرف کنند.

ماجرا چه بود؟

به گزارش Verdictum:

• دکتر دیوی پراساد شتی، جراح قلب با بیش از چهار دهه سابقه و رئیس مؤسس شرکت Narayana Hrudayalaya Limited، همراه با این شرکت دعوایی تجاری اقامه کردند.
• به ادعای خواهانان، چند صفحه فیسبوک، کانال یوتیوب و اشخاص ناشناس، محتوای صوتی-تصویری جعلی با استفاده از نام، تصویر، صدا و شمایل او، از جمله با هوش مصنوعی و فناوری دیپ‌فیک، تولید و منتشر کرده بودند.
• در یک ویدئو، او در حال تبلیغ دارویی برای درمان دیابت نوع ۲ نشان داده شده بود و در ویدئوی دیگر، ساخت دارویی برای فشار خون به او نسبت داده شده بود. ویدئوهای دیگر با برداشتن بخش‌هایی از مصاحبه‌های قبلی او و افزودن صدای جعلی، توصیه‌های سلامت به نام او ارائه می‌کردند.
• برخی محتواها از علائم تجاری ثبت‌شده شرکت، از جمله علامت تصویری «N-1» و «Narayana Health»، استفاده کرده بودند.
• خواهانان ایمیلی از یکی از مردم ارائه کردند که درباره اصالت یکی از ویدئوها پرسیده و گفته بود چون دارو ظاهراً مورد تأیید پزشکی مشهور است، علاقه دارد آن را امتحان کند.

مسیر رسیدگی

مرحله	تصمیم
نوامبر ۲۰۲۴	دستور موقت غیابی: منع سوءاستفاده از شخصیت دکتر شتی با هوش مصنوعی، دیپ‌فیک یا هر رسانه دیگر؛ دستور به متا و گوگل برای حذف محتوا و افشای اطلاعات بارگذارکنندگان؛ دستور به وزارت مخابرات و وزارت الکترونیک و فناوری اطلاعات برای مسدودسازی وب‌سایت‌های ناقض
پس از آن	یک گرداننده کانال یوتیوب متعهد به حذف ویدئوها و عدم بارگذاری مجدد شد؛ تولیدکنندگان محتوا با وجود ابلاغ، لایحه دفاعیه ندادند
رأی نهایی (منتشرشده ۹ اکتبر ۲۰۲۶)	قطعی شدن دستور موقت و صدور حکم منع دائم؛ تأیید دستورهای حذف، افشا و مسدودسازی

قاضی پوروشایندرا کومار کائوراو رسیدگی را بر عهده داشت.

بیان قابل نقل: وقتی متهمان دیپ‌فیک حتی لایحه دفاعیه هم نمی‌دهند، دادگاه دهلی نشان داد که می‌توان بدون جلسه استماع ادله، حکم دائم صادر کرد.

استدلال‌های کلیدی دادگاه

۱. حق شخصیت در برابر هوش مصنوعی

دادگاه نوشت: «حقوق شخصیت و تبلیغ یک فرد شناخته‌شده، شامل نام، تصویر، صدا، شمایل و دیگر نشانه‌های شخصیت او، به‌طور مستمر توسط این دادگاه شناسایی و حمایت شده است، به‌ویژه در برابر سوءاستفاده از طریق هوش مصنوعی و فناوری دیپ‌فیک.» دادگاه به پرونده Anil Kapoor v. Simply Life India (2024) استناد کرد.

۲. آسیب به عموم، نه فقط به پزشک

مهم‌ترین بخش رأی این بود: «سوءاستفاده در این پرونده به تصاحب تجاری شخصیت یک فرد شناخته‌شده محدود نمی‌شود. محتوای مورد اعتراض، ادعای درمان دیابت، فشار خون و بیماری‌های قلبی را به جراح قلبی نسبت می‌دهد که هرگز چنین ادعاهایی نکرده است.» به گفته دادگاه، آسیب به مردمی می‌رسد که ممکن است بر اساس این محتوا عمل کنند؛ همان‌طور که ایمیل ارائه‌شده نشان می‌داد.

۳. نقض علامت تجاری

دادگاه استفاده بدون مجوز از علائم «N-1» و «Narayana Health» را تلاشی برای القای ارتباط با شرکت و خدمات درمانی آن دانست و آن را نقض علامت تجاری ثبت‌شده طبق بخش ۲۹ قانون علائم تجاری ۱۹۹۹ هند شناخت. اما درخواست اعلام «علامت مشهور» را بررسی نکرد، چون مستلزم ارزیابی عوامل بخش ۱۱(۶) همان قانون بود.

۴. صدور حکم بدون ادله غیابی

دادگاه با جمع میان سوابقی مانند C.N. Ramappa Gowda (2012)، Nirog Pharma (2016) و Satya Infrastructure (2013) نتیجه گرفت وقتی دادخواست و اسناد «غیرقابل خدشه» باشند و خواندگان با وجود دستور موقت هیچ روایتی ارائه نکنند، دادگاه می‌تواند بر اساس دادخواست و مدارک حکم دهد. به گفته دادگاه، «مطالب، به‌طور کلی، خودگویا هستند».

۵. سازوکار گزارش محتوای جدید

دادگاه به خواهانان اجازه داد محتوای جدیدی را که بعداً کشف می‌شود، با جزئیات و مدارک مستند به سوگندنامه به متا و گوگل گزارش دهند. پلتفرم‌ها باید درخواست را مستقلاً ارزیابی و طبق سیاست‌های خود اقدام کنند و اگر اقدام نکنند، خواهانان می‌توانند دوباره به دادگاه مراجعه کنند. خواهانان ادعای خسارت و هزینه را دنبال نکردند.

بیان قابل نقل: رأی شتی یک الگوی عملی ساخت: قربانی دیپ‌فیک، محتوای تازه را مستقیم به پلتفرم گزارش می‌دهد و دادگاه فقط در صورت امتناع پلتفرم وارد می‌شود.

جایگاه این رأی در رویه هند

این رأی در امتداد موجی از دستورهای حمایت از حق شخصیت در برابر دیپ‌فیک در هند است؛ از جمله دستور دادگاه عالی بمبئی برای بازیگر سامانتا روث پرابهو که در حق شخصیت و دستور موقت دیپ‌فیک سامانتا بررسی کردیم. تفاوت پرونده شتی در دو نکته است: حکم دائم (نه فقط موقت) و تأکید بر خطر برای سلامت عمومی. برای پرونده سیاسی اخیر هم دستور حذف ویدئوی سیاسی هوش مصنوعی را ببینید.

نگاه تطبیقی: ایران

مقایسه زیر تحلیل نگارنده است:

• کیفری: ماده ۷۴۴ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) تغییر یا تحریف فیلم، صوت یا تصویر دیگری با سامانه‌های رایانه‌ای یا مخابراتی و انتشار آن به نحوی که عرفاً موجب هتک حیثیت شود را با حبس از ۴۵ روز و ۱۲ ساعت تا یک سال یا جزای نقدی ۵۰ تا ۳۳۰ میلیون ریال یا هر دو مجازات می‌کند. همچنین ماده ۶۹۸ نسبت دادن اعمال خلاف حقیقت به اشخاص به قصد اضرار را جرم می‌داند. ویدئویی که ادعای درمانی دروغ را به پزشکی نسبت می‌دهد، ممکن است مشمول هر دو باشد.
• مدنی: ماده ۱ قانون مسئولیت مدنی لطمه به «حیثیت یا شهرت تجارتی» را موجب مسئولیت جبران خسارت می‌داند؛ این مبنا هم برای پزشک و هم برای بیمارستانی که علامتش سوءاستفاده شده، قابل طرح است.
• حق شخصیت: در منابع بررسی‌شده، نهاد مستقل «حق شخصیت» یا «حق تبلیغ» به شکل رویه هند در قوانین ایران شناسایی نشد.

برای جمع‌بندی حقوق چهره و صدا، حق بر چهره و صدا: دیپ‌فیک در تبلیغات و برای اقدام کیفری، شکایت دیپ فیک در پلیس فتا را ببینید.

درس‌های عملی

برای پزشکان و مراکز درمانی: - ویدئوهای جعلی را با نشانی، تاریخ و تعداد بازدید مستند کنید؛ پیام‌های مردمی که درباره اصالت محتوا پرسیده‌اند، می‌تواند دلیل مهم آسیب عمومی باشد. - اگر علامت تجاری ثبت‌شده دارید، ادعای نقض علامت را کنار ادعای لطمه به حیثیت مطرح کنید.

برای مخاطبان: هیچ دارویی را صرفاً به دلیل ویدئوی تبلیغاتی منسوب به یک پزشک مشهور مصرف نکنید؛ اصالت را از کانال رسمی پزشک یا مرکز درمانی بپرسید.

پرسش‌های متداول

دادگاه دهلی در پرونده دکتر شتی چه حکمی داد؟

دستور موقت ۲۰۲۴ را قطعی کرد و حکم منع دائم علیه تولیدکنندگان ناشناس محتوای جعلی صادر کرد؛ دستورهای حذف، افشای اطلاعات بارگذارکنندگان و مسدودسازی وب‌سایت‌ها نیز قطعی شد.

چرا این رأی برای سلامت عمومی مهم است؟

دادگاه تصریح کرد آسیب ویدئوهای جعلی دارو فقط به اعتبار پزشک نیست، بلکه به مردمی می‌رسد که ممکن است بر اساس آن دارو مصرف کنند.

آیا متا و گوگل مسئول شناخته شدند؟

رأی آن‌ها را مقصر اعلام نکرد، اما به آن‌ها دستور حذف محتوا و افشای اطلاعات بارگذارکنندگان داد و مقرر کرد گزارش‌های بعدی را مستقلاً ارزیابی کنند.

آیا خسارت مالی تعیین شد؟

خیر. خواهانان ادعای خسارت و هزینه دادرسی را دنبال نکردند و این بخش رد شد.

در ایران با دیپ‌فیک پزشکی چه می‌توان کرد؟

مواد ۷۴۴ و ۶۹۸ تعزیرات مبنای شکایت کیفری و ماده ۱ قانون مسئولیت مدنی مبنای مطالبه خسارت است. برای بررسی پرونده با کارشناسان آرتیلا مشورت کنید.

جمع‌بندی

رأی دادگاه عالی دهلی در پرونده دکتر شتی، دیپ‌فیک پزشک و تبلیغ دارو را نه فقط نقض حق شخصیت، بلکه تهدیدی برای سلامت عمومی دانست و با حکم منع دائم، سازوکاری عملی برای گزارش محتوای جدید به پلتفرم‌ها ایجاد کرد. برای ایران، ابزارهای کیفری و مدنی عام وجود دارد، اما نهاد مستقل حق شخصیت و سازوکار سریع حذف محتوای جعلی پزشکی هنوز تعریف نشده است. این مقاله اطلاع‌رسانی است و جایگزین مشاوره حقوقی نیست.

منابع

• Verdictum, Personality Rights Protect Well-Known Individuals' Name, Image, Voice And Likeness Against AI & Deepfake Misuse: Delhi High Court (9 Oct 2026): https://www.verdictum.in/delhi-high-court/dr-devi-prasad-shetty-and-another-v-medicine-me-and-others-2026dhc8897-1623616
• عدالت‌سرا، ماده ۷۴۴ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات): https://edalatsara.com/rules/%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C/%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87-744
• عدالت‌سرا، ماده ۶۹۸ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات): https://edalatsara.com/rules/%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C/%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87-698
• عدالت‌سرا، ماده ۱ قانون مسئولیت مدنی: https://edalatsara.com/rules/%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D9%85%D8%B3%D8%A6%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D8%AF%D9%86%DB%8C/%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87-1