شکایت دیپ فیک در پلیس فتا: راهنمای گام‌به‌گام
راهنمای گام‌به‌گام شکایت از دیپ‌فیک در پلیس فتا: حفظ ادله، گزارش در سامانه csirc، ثبت‌نام ثنا، نوبت دفاتر خدمات قضایی، مواد قانونی قابل استناد و مهلت شکایت.
تحریریه آرتیلا · ۱۴۰۵/۰۷/۱۸
این مقاله در حال بازبینی حقوقی است.
تعریف: شکایت دیپ‌فیک در پلیس فتا فرایندی است که قربانی یک فیلم، تصویر یا صوت جعلی ساخته‌شده با هوش مصنوعی، از طریق آن موضوع را به پلیس فضای تولید و تبادل اطلاعات (فتا) و دادسرا گزارش می‌دهد تا مرتکب شناسایی و تعقیب شود. این فرایند دو مسیر مکمل دارد: گزارش برخط در سامانه پلیس فتا و ثبت شکواییه رسمی از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی که پرونده را به دادسرا می‌برد.
اگر قربانی دیپ‌فیک شده‌اید، اولین ساعت‌ها اهمیت زیادی دارند. این راهنما گام‌به‌گام توضیح می‌دهد چه ادله‌ای جمع کنید، چگونه گزارش و شکایت ثبت کنید و به چه مواد قانونی استناد کنید. مبانی حقوقی جرم دیپ‌فیک را در مقاله جرم دیپ‌فیک: مسئولیت کیفری، حریم خصوصی و ادله شرح داده‌ایم.
گام ۱: آرامش و حفظ ادله
پیش از هر اقدام، ادله را حفظ کنید؛ زیرا محتوا ممکن است حذف شود:
- نشانی دقیق (URL) صفحه، پست یا کانال را یادداشت کنید.
- تصویر صفحه (اسکرین‌شات) بگیرید که نام کاربری منتشرکننده، تاریخ و ساعت و متن همراه در آن پیدا باشد.
- فایل اصلی را، در صورت امکان، دانلود و بدون تغییر نگه دارید؛ فایل را ویرایش یا فشرده نکنید.
- مشخصات منتشرکننده (نام کاربری، شناسه، شماره تلفن در صورت وجود) را ثبت کنید.
- شاهدان را مشخص کنید؛ کسانی که محتوا را دیده یا برایتان ارسال کرده‌اند.
- پیام‌های تهدید یا اخاذی را حذف نکنید.
اهمیت این کار از آنجاست که طبق ماده ۶۸۵ قانون آیین دادرسی کیفری، داده‌های رایانه‌ای در صورتی قابل استناد است که صحت، تمامیت، اعتبار و انکارناپذیری آن خدشه‌دار نشده باشد.
بیان قابل نقل: مهم‌ترین اقدام قربانی دیپ‌فیک پیش از شکایت، حفظ فایل اصلی و نشانی و مشخصات انتشار بدون هرگونه تغییر است؛ زیرا اعتبار ادله دیجیتال به تمامیت آن وابسته است.
گام ۲: تعیین عنوان مجرمانه
بسته به نوع محتوا، این مواد قانون مجازات اسلامی قابل استناد است:
| وضعیت | ماده قابل استناد |
|---|---|
| تغییر یا تحریف فیلم، صوت یا تصویر شما و انتشار آن به نحو هتک حیثیت | ماده ۷۴۴ (اگر مستهجن باشد، حداکثر هر دو مجازات) |
| انتشار تصویر، صوت یا فیلم خصوصی یا خانوادگی شما بدون رضایت | ماده ۷۴۵ |
| نسبت دادن سخن یا رفتار خلاف واقع به شما با قصد اضرار | ماده ۷۴۶ |
| استفاده از دیپ‌فیک برای فریب و بردن مال | ماده ۱ قانون تشدید یا ماده ۷۴۱ |
| تهدید به انتشار برای اخاذی | عناوین تهدید و اخاذی (با مشورت وکیل) |
لازم نیست قربانی عنوان دقیق را تعیین کند؛ دادسرا وصف قانونی را مشخص می‌کند. اما آشنایی با این مواد به شما کمک می‌کند شرح شکایت را دقیق‌تر بنویسید. اگر دیپ‌فیک برای کلاهبرداری مالی به کار رفته، مقاله کلاهبرداری با شبیه‌سازی صدا را ببینید.
گام ۳: گزارش برخط در سامانه پلیس فتا
بر اساس راهنماهای منتشرشده:
- وارد سامانه مرکز فوریت‌های سایبری پلیس فتا (csirc.fata.gov.ir) شوید و گزینه «گزارش تخلف» را انتخاب کنید.
- با کد ملی و شماره همراه و کد یک‌بارمصرف احراز هویت کنید.
- در فرم، اطلاعاتی مانند استان وقوع، بستر وقوع (مثلاً پیام‌رسان یا شبکه اجتماعی) و نشانی آن را وارد کنید.
- شرح ماجرا را بنویسید و مستندات را بارگذاری کنید.
- گزارش را ارسال و کد پیگیری را نگه دارید.
همچنین مرکز فوریت‌های سایبری پلیس فتا با شماره ۰۹۶۳۸۰ به‌صورت شبانه‌روزی پاسخگوست. توجه کنید که طبق راهنماهای موجود، گزارش در سامانه به‌تنهایی جایگزین شکواییه رسمی نیست.
گام ۴: ثبت شکواییه رسمی
- ثبت‌نام در سامانه ثنا: اگر حساب ثنا ندارید، در sana.adliran.ir ثبت‌نام و احراز هویت کنید.
- نوبت‌گیری: از سامانه نوبت‌دهی دفاتر خدمات الکترونیک قضایی (nobat.kdke.ir) با انتخاب استان، شهر و موضوع شکایت، نوبت بگیرید.
- مراجعه حضوری: با مدارک شناسایی و ادله (روی حافظه یا چاپی) به دفتر خدمات قضایی بروید و شکواییه را ثبت کنید.
- ارجاع به دادسرا: شکایت به دادسرای صالح ارجاع میشود و در صورت نیاز، برای تحقیقات فنی و شناسایی مرتکب به پلیس فتا ارسال میشود.
- پیگیری: ابلاغیه‌ها از طریق حساب ثنا ارسال میشود؛ آن را مرتب بررسی کنید.
نکات نگارش شکواییه
- واقعه را به ترتیب زمانی و بدون اغراق بنویسید.
- نشانی دقیق محتوا و مشخصات منتشرکننده را ذکر کنید.
- آسیب واردشده (آبرویی، شغلی، روانی، مالی) را توضیح دهید.
- درخواست خود را روشن بیان کنید: تعقیب کیفری مرتکب و جبران خسارت.
گام ۵: مهلت شکایت
طبق ماده ۱۰۶ قانون مجازات اسلامی، در جرائم تعزیری قابل گذشت، اگر بزه‌دیده ظرف یک سال از تاریخ اطلاع از وقوع جرم شکایت نکند، حق شکایت کیفری او ساقط میشود، مگر اینکه تحت سلطه متهم بوده یا به دلیلی خارج از اختیار، قادر به شکایت نبوده باشد. چون قابل گذشت بودن هر عنوان باید جداگانه بررسی شود، توصیه میشود هرچه سریع‌تر شکایت کنید.
بیان قابل نقل: شکایت دیپ‌فیک دو مسیر مکمل دارد: گزارش برخط در سامانه پلیس فتا و ثبت شکواییه رسمی در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی؛ برای تعقیب کیفری، شکواییه رسمی لازم است.
گام ۶: جبران خسارت
افزون بر تعقیب کیفری، می‌توانید طبق ماده ۱ قانون مسئولیت مدنی جبران خسارت مادی و معنوی را مطالبه کنید؛ چه در قالب دادخواست ضرر و زیان در همان پرونده کیفری و چه با دعوای حقوقی جداگانه.
پس از ثبت شکایت چه انتظاری داشته باشیم؟
- تحقیقات مقدماتی: دادسرا ممکن است از شما برای ادای توضیحات دعوت کند و پرونده را برای شناسایی منتشرکننده به پلیس فتا ارجاع دهد.
- کارشناسی فنی: برای اثبات جعلی بودن محتوا، ممکن است بررسی کارشناسی فایل و فراداده آن لازم شود؛ به همین دلیل نگهداری فایل اصلی بدون تغییر اهمیت دارد.
- زمان رسیدگی: طول رسیدگی به پیچیدگی پرونده، محل استقرار منتشرکننده و همکاری سکوها بستگی دارد. اگر منتشرکننده خارج از کشور باشد یا از سکوهای خارجی استفاده کرده باشد، شناسایی دشوارتر است.
اگر قربانی کودک یا نوجوان است
اگر دیپ‌فیک از کودک یا نوجوان ساخته شده، ولی یا سرپرست قانونی او می‌تواند از طرف وی شکایت کند. در این موارد، به‌ویژه اگر محتوا جنبه مستهجن دارد، محتوا را بازنشر نکنید، حتی برای اطلاع دیگران؛ فقط آن را به‌عنوان دلیل برای مراجع رسمی حفظ کنید و هرچه سریع‌تر اقدام کنید.
اقدامات موازی
- گزارش به سکو: از طریق ابزار گزارش تخلف شبکه اجتماعی یا پیام‌رسان، درخواست حذف محتوا را ثبت کنید.
- عدم مذاکره با اخاذ: پرداخت پول معمولاً به اخاذی بیشتر منجر میشود.
- حمایت روانی: دیپ‌فیک، به‌ویژه از نوع مستهجن، آسیب روانی جدی دارد؛ از حمایت خانواده یا مشاور کمک بگیرید.
- مشاوره حقوقی: برای نگارش دقیق شکواییه و پیگیری، با وکلای متخصص جرائم سایبری مشورت کنید یا راهنمای جرائم سایبری آرتیلا را بخوانید.
پرسش‌های متداول
برای شکایت از دیپ‌فیک باید حضوری به پلیس فتا بروم؟
گزارش اولیه را می‌توانید برخط در سامانه پلیس فتا یا با شماره ۰۹۶۳۸۰ ثبت کنید، اما شکواییه رسمی از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت میشود و پرونده به دادسرا می‌رود.
چه مدارکی برای شکایت لازم است؟
مدارک شناسایی، نشانی دقیق محتوا، تصویر صفحه با تاریخ و نام کاربری، فایل اصلی بدون تغییر و مشخصات منتشرکننده و شاهدان.
مهلت شکایت از دیپ‌فیک چقدر است؟
در جرائم قابل گذشت، طبق ماده ۱۰۶ قانون مجازات اسلامی یک سال از تاریخ اطلاع از وقوع جرم. چون وضعیت هر عنوان باید جداگانه بررسی شود، هرچه سریع‌تر اقدام کنید.
اگر منتشرکننده ناشناس باشد، شکایت فایده دارد؟
بله. شکایت علیه «شخص یا اشخاص مجهول» قابل ثبت است و شناسایی مرتکب از وظایف تحقیقاتی پلیس فتا و دادسراست.
آیا می‌توانم علاوه بر مجازات، خسارت هم بگیرم؟
بله. طبق ماده ۱ قانون مسئولیت مدنی، جبران خسارت مادی و معنوی قابل مطالبه است.
جمع‌بندی
شکایت از دیپ‌فیک با حفظ ادله آغاز میشود، با گزارش برخط در سامانه پلیس فتا سرعت می‌گیرد و با ثبت شکواییه رسمی در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی به تعقیب کیفری می‌رسد. مواد ۷۴۴، ۷۴۵ و ۷۴۶ قانون مجازات اسلامی مبنای اصلی شکایت‌اند و جبران خسارت نیز قابل مطالبه است. این مقاله جنبه اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره حقوقی نیست.
منابع
- زومیت، «نحوه ثبت شکایت پلیس فتا؛ راهنمای کامل ثبت آنلاین و مدارک لازم»: https://www.zoomit.ir/tech-iran/404620-cyberpolice-submitting-complaint/
- فاواپرس، «نحوه شکایت در پلیس فتا و مدارک مورد نیاز»: https://favapress.ir/24337/
- ماده ۷۴۴ قانون مجازات اسلامی، داودآبادی: https://davoudabadi.ir/page/6452718
- ماده ۷۴۵ قانون مجازات اسلامی، عدالت‌سرا: https://edalatsara.com/rules/قانون-مجازات-اسلامی/ماده-745
- ماده ۷۴۶ قانون مجازات اسلامی، داودآبادی: https://davoudabadi.ir/page/6750483
- ماده ۱۰۶ قانون مجازات اسلامی، عدالت‌سرا: https://vakilik.com/laws/view/NTEzMg
- ماده ۶۸۵ قانون آیین دادرسی کیفری: https://akbarivahid.ir/article-685-islamic-penal-code-computer-data-evidence/
- ماده ۱ قانون مسئولیت مدنی، وکیلیک: https://vakilik.com/laws/view/MTQ1OQ