مالیات رمزارز در ایران: قانون سوداگری ۱۴۰۴

این مقاله در حال بازبینی حقوقی است.

تعریف: مالیات رمزارز در چارچوب فعلی ایران عمدتاً به مالیات بر عایدی ناشی از انتقال رمزدارایی، رمزپول (به‌جز رمزریال) و رمزارز برای اشخاص غیرتجاری اشاره دارد که با قانون مالیات بر سوداگری و سفته‌بازی مصوب ۸ تیر ۱۴۰۴ در اصلاحات ماده ۴۶ بند ۵ قانون مالیات‌های مستقیم جای گرفته است. وصول عملی این مالیات منوط به استقرار بستر اجرایی سامانه مؤدیان است.

سال‌ها این پرسش مطرح بود که سود خرید و فروش رمزارز در ایران چگونه مشمول مالیات می‌شود. قانون سوداگری ۱۴۰۴ پاسخ تقنینی نسبتاً روشنی برای اشخاص غیرتجاری داده، اما اجرای عمومی آن هنوز به زیرساخت سامانه وابسته است. این مقاله فقط بر اساس متن گزارش‌شده قانون و منابع تحلیلی معتبر نوشته شده است. نرخ‌ها و معافیت‌ها را وکیل باید با متن رسمی PDF قانون راستی‌آزمایی کند. برای مفاهیم مرتبط پولی، مقاله ریال دیجیتال را ببینید.

قانون سوداگری چه دارایی‌هایی را پوشش می‌دهد؟

طبق گزارش‌های حقوقی از متن قانون مصوب ۸ تیر ۱۴۰۴، در اصلاحات ماده ۴۶ قانون مالیات‌های مستقیم، این مصادیق در زمره دارایی‌های مشمول عایدی اشخاص غیرتجاری قرار گرفته‌اند:

• رمزدارایی؛
• رمزپول، به‌استثنای رمزریال؛
• رمزارز.

استثنای رمزریال منطقی است، چون پول دیجیتال بانک مرکزی ماهیت جداگانه‌ای از دارایی سوداگرانه خصوصی دارد و چارچوب آن در سیاست پولی تعریف می‌شود.

بیان قابل نقل: قانون مالیات بر سوداگری ۱۴۰۴ رمزدارایی، رمزپول (جز رمزریال) و رمزارز را برای اشخاص غیرتجاری در شمول مالیات عایدی قرار داده است.

شرط کلیدی اجرا: سامانه مؤدیان

طبق تبصره ۳ ماده ۴۶ (آن‌گونه که در گزارش‌های تحلیلی آمده)، وصول این مالیات منوط به استقرار بستر اجرایی سامانه مؤدیان است. تا گزارش‌های میانه سال ۱۴۰۵، شروع وصول عمومی و قطعی این مالیات به‌صورت گسترده تأیید نشده است. این تمایز بسیار مهم است:

• وجود حکم قانونی ≠ شروع وصول عمومی؛
• مؤدی و مشاور نباید صرفاً بر اساس شایعات شبکه‌های اجتماعی، تاریخ قطعی پرداخت را مفروض بگیرند؛
• در عین حال، نبود وصول عمومی به معنای بی‌اثر بودن قانون برای آینده نیست؛ با استقرار سامانه، تکالیف می‌تواند فعال شود.

بیان قابل نقل: تا میانه ۱۴۰۵ شروع وصول عمومی مالیات عایدی رمزارز به‌صورت قطعی گزارش نشده و اجرا به استقرار سامانه مؤدیان وابسته است.

نرخ‌ها بر اساس مدت نگهداری

ساختار نرخ‌ها در گزارش‌های مبتنی بر متن قانون چنین است:

نگهداری یک سال یا بیشتر

نرخ‌های موضوع ماده ۱۳۱ قانون مالیات‌های مستقیم اعمال می‌شود.

نگهداری کمتر از یک سال

نرخ، ۱۰ واحد درصد بالاتر از بالاترین نرخ ماده ۱۳۱ خواهد بود.

تعدیل تورمی

در شرایط پیش‌بینی‌شده در قانون، امکان تعدیل بابت تورم وجود دارد. جزئیات محاسبه باید از متن رسمی و آیین‌نامه‌های بعدی استخراج شود؛ این مقاله رقم دقیق پایه‌های تورمی را اختراع نمی‌کند.

پیام سیاستی این ساختار روشن است: نگهداری کوتاه‌مدت و گردش سریع، گران‌تر از نگهداری بلندمدت تعریف شده است.

معافیت‌های مهم گزارش‌شده

بر اساس منابع تحلیلی متن قانون، چند معافیت یا حکم خاص اهمیت دارد:

1. فروش شخص غیرتجاری به شخص تجاری مجاز: در شرایط پیش‌بینی‌شده می‌تواند مشمول معافیت باشد؛
2. سقف ترکیبی هر پنج سال: درآمد ترکیبی ناشی از طلا، ارز و رمزارز تا سقف معادل ۵ برابر معافیت ماده ۸۴ در هر دوره پنج‌ساله می‌تواند مشمول حکم حمایتی باشد؛
3. دارایی‌های پیش از شروع بستر: دارایی‌هایی که پیش از شروع به‌کار بستر اجرایی نگهداری می‌شده‌اند، برای سه سال پس از شروع می‌توانند از حکم خاصی برخوردار شوند؛
4. تبادل رمزارز با رمزارز: در صورت صدور صورت‌حساب الکترونیکی و تحقق شرایط، امکان معافیت مشروط مطرح شده است.

دقیق بودن این شروط برای برنامه‌ریزی مالیاتی حیاتی است. هر معافیت معمولاً به «شخص مجاز»، «صورت‌حساب الکترونیک» یا «بازه زمانی» گره خورده است؛ حذف یکی از شروط می‌تواند کل معافیت را از بین ببرد.

بیان قابل نقل: معافیت‌های مالیات رمزارز در قانون سوداگری مشروط‌اند؛ از جمله فروش به شخص تجاری مجاز، سقف ترکیبی پنج‌ساله و تبادل رمزارز به رمزارز با صورت‌حساب الکترونیک.

چه کسانی باید بیشتر دقت کنند؟

اشخاص غیرتجاری

مخاطب اصلی حکم عایدی ماده ۴۶ اصلاحی، اشخاص غیرتجاری‌اند. کسی که گهگاه معامله می‌کند نباید فرض کند «چون صرافی نیستم، هیچ تکلیفی ندارم»؛ قانون اتفاقاً بر عایدی همین گروه تمرکز کرده است.

فعالان تجاری و پلتفرم‌ها

اشخاص تجاری و کارگزاران ممکن است در چارچوب دیگری از مالیات‌های مستقیم یا تکالیف سامانه‌ای قرار گیرند. ارتباط این گروه با دستورالعمل کارگزاران رمزپول و قواعد استیبل‌کوین نیز باید یکجا دیده شود. مقاله قوانین تتر و استیبل‌کوین را ببینید.

وراث و انتقال قهری

مسائل ترکه رمزارز با مالیات عایدی یکی نیست، اما از نظر اثبات مالکیت و تاریخ تملک هم‌پوشانی دارد. مقاله ارث رمزارز را ببینید.

هشدار وکیل: متن رسمی را مبنا قرار دهید

به‌دلیل حساسیت نرخ و معافیت:

• متن PDF رسمی قانون را از منبع معتبر دانلود و بندبه‌بند تطبیق دهید؛
• هر عدد یا شرطی که فقط در شبکه‌های اجتماعی نقل شده را بدون استناد کنار بگذارید؛
• تاریخ استقرار سامانه مؤدیان را از اعلامیه‌های رسمی سازمان امور مالیاتی پیگیری کنید؛
• برای پرونده‌های دارای رقم بالا، نظریه کتبی مشاور مالیاتی و وکیل دادگستری بگیرید.

برای بررسی وضعیت شخصی یا شرکتی، با وکلای متخصص آرتیلا مشورت کنید.

توصیه‌های عملی

1. تاریخ خرید، فروش، کارمزد و کیف پول را از همین امروز آرشیو کنید؛ حتی اگر وصول عمومی شروع نشده باشد.
2. تبادل رمزارز به رمزارز را بدون مستند الکترونیکی فرضاً «معاف» ندانید.
3. نگهداری کمتر از یک سال را در محاسبات هزینه مالیاتی لحاظ کنید.
4. رمزریال را با رمزارز خصوصی اشتباه نگیرید؛ حکم استثنا در متن قانون آمده است.
5. پیش از هر برنامه‌ریزی مهاجرت دارایی به پلتفرم خارجی، آثار اثباتی و مالیاتی را بسنجید.

تفاوت مالیات عایدی با تکالیف پلتفرم و کارگزار

قانون سوداگری بر عایدی شخص غیرتجاری تمرکز دارد، اما پلتفرم‌های کارگزاری و اشخاص تجاری تکالیف جداگانه‌ای در نظام مالیاتی و سامانه‌ای دارند. اشتباه رایج این است که کاربر گمان کند اگر صرافی «مالیات را کسر کرد یا نکرد»، تکلیف شخصی‌اش تمام است. تا استقرار کامل بستر و ابلاغ سازوکار کسر احتمالی، مسئولیت مستندسازی اولیه با خود مؤدی است.

همچنین باید میان «درآمد حاصل از استخراج»، «درآمد حاصل از اجرت خدمات» و «عایدی انتقال دارایی» فرق گذاشت. این مقاله فقط درباره شاخه عایدی ناشی از انتقال رمزدارایی و رمزارز در چارچوب قانون سوداگری سخن می‌گوید و احکام احتمالی دیگر را گسترش نمی‌دهد.

اثر تورم و اهمیت قیمت پایه اثبات‌پذیر

وجود امکان تعدیل تورمی در شرایط قانونی، اهمیت اثبات تاریخ و قیمت تملک را دوچندان می‌کند. اگر مؤدی نتواند بهای تمام‌شده و زمان خرید را نشان دهد، حتی در صورت وجود حکم تعدیل، از آن بهره‌مند نمی‌شود. نگهداری خروجی صرافی، تراکنش زنجیره‌ای و نرخ تبدیل همزمان، سه لایه ادله مکمل‌اند.

در پرونده‌های دارای رقم بالا، تهیه جدول بهای تمام‌شده به تفکیک هر دارایی و هر نقل‌وانتقال، پیش از هر اظهار یا lagal opinion، توصیه می‌شود. وکیل و مشاور مالیاتی باید روی همین جدول کار کنند، نه روی مانده تقریبی کیف پول.

پرسش‌های متداول

مالیات رمزارز در ایران بر چه قانونی استوار است؟

بر قانون مالیات بر سوداگری و سفته‌بازی مصوب ۸ تیر ۱۴۰۴ که مصادیق رمزدارایی و رمزارز را در اصلاحات ماده ۴۶ بند ۵ برای اشخاص غیرتجاری گنجانده است.

آیا اکنون همه باید مالیات رمزارز بپردازند؟

وصول منوط به استقرار بستر سامانه مؤدیان است و تا گزارش‌های میانه ۱۴۰۵ شروع وصول عمومی قطعی اعلام نشده است. با این حال حکم قانونی وجود دارد.

نرخ نگهداری کوتاه‌مدت چگونه است؟

اگر مدت نگهداری کمتر از یک سال باشد، نرخ ۱۰ واحد درصد بالاتر از بالاترین نرخ ماده ۱۳۱ اعمال می‌شود.

آیا تبادل دو رمزارز همیشه معاف است؟

خیر. معافیت مشروط به شرایطی مانند صورت‌حساب الکترونیکی است و باید با متن قانون تطبیق داده شود.

رمزریال هم مالیات عایدی دارد؟

طبق گزارش متن قانون، رمزپول به‌استثنای رمزریال در این شمول آمده؛ یعنی رمزریال از این حکم خاص مستثنی شده است.

جمع‌بندی

قانون سوداگری ۱۴۰۴ نقطه عطف مالیات رمزارز برای اشخاص غیرتجاری است: رمزدارایی و رمزارز وارد ماده ۴۶ شده‌اند، نرخ بر اساس مدت نگهداری فرق می‌کند و معافیت‌ها مشروط‌اند. اما اجرای عمومی به سامانه مؤدیان گره خورده و نباید با شایعه یا تاریخ غیررسمی خلط شود. هر برنامه‌ریزی جدی باید بر متن PDF رسمی و اعلامیه‌های سازمان امور مالیاتی استوار باشد. این مقاله جنبه اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره حقوقی یا مالیاتی نیست.

منابع

• متن قانون مالیات بر سوداگری و سفته‌بازی (PDF، اختبار): https://www.ekhtebar.ir/wp-content/uploads/2025/08/قانون-مالیات-بر-سوداگری-و-سفته-بازی-2.pdf
• گزارش پیوست درباره مالیات رمزارز: https://peivast.com/p/240349
• نقشه حقوقی رمزارز ایران ۱۴۰۵، میهن بلاکچین: https://mihanblockchain.com/iran-crypto-legal-map-1405/
• راوی حساب، شرح ماده مرتبط قانون سوداگری: https://ravihesab.com/rules/sodagari-law/made12