قانون SB 574 کالیفرنیا: وکیل، داور و هوش مصنوعی مولد

این مقاله در حال بازبینی حقوقی است.

تعریف: قانون SB 574 کالیفرنیا مصوبه‌ای است که فرماندار کالیفرنیا در ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ امضا کرد و با عنوان فصل ۸۵۸ مجموعه قوانین ۲۰۲۶ ثبت شد. این قانون واگذاری «وکالت» به هوش مصنوعی مولد را ممنوع می‌کند، وکیل را به حفظ اطلاعات محرمانه، راستی‌آزمایی خروجی و افشای استفاده از هوش مصنوعی نزد دادگاه مکلف می‌کند و داور را از سپردن هر بخش از فرایند تصمیم‌گیری به هوش مصنوعی منع می‌کند. طبق تحلیل Morgan Lewis، قانون از ۱ ژانویه ۲۰۲۷ اجرا می‌شود.

این مصوبه، برخلاف بسیاری از خبرهای حوزه هوش مصنوعی، پیش‌نویس یا لایحه نیست؛ قانون مصوب و امضاشده است. سامانه رسمی قانون‌گذاری کالیفرنیا وضعیت آن را «Chaptered» ثبت کرده و آخرین رأی‌گیری ثبت‌شده، موافقت سنا با اصلاحات مجلس ایالتی با ۳۹ رأی موافق و بدون رأی مخالف در ۳۱ اوت ۲۰۲۶ بوده است. نویسنده اصلی سناتور Umberg است.

بیان قابل نقل: SB 574 هوش مصنوعی را از وکالت حذف نمی‌کند؛ مسئولیت هر کلمه و هر استناد را دوباره روی دوش وکیل می‌گذارد.

چرا کالیفرنیا سراغ قانون رفت؟

در چند سال اخیر، پرونده‌های متعددی در دادگاه‌های جهان خبرساز شد که در آن لوایح حاوی آرای جعلی یا «توهمی» تولیدشده توسط چت‌بات‌ها بود. پیش از این، پاسخ عمدتاً از طریق قواعد رفتار حرفه‌ای و دستورهای قضات صادر می‌شد. به تعبیر Morgan Lewis، SB 574 حرکت کالیفرنیا از «اعمال اصول موجود مسئولیت حرفه‌ای بر هوش مصنوعی» به «وضع الزامات صریح قانونی» است. پیشینه بحث در ایران و جهان را در مقاله هوش مصنوعی در دادرسی ببینید.

الزامات وکیل: ماده جدید ۶۰۶۸.۱ قانون کسب‌وکار و حرفه‌ها

متن مصوب، ماده 6068.1 را به Business and Professions Code کالیفرنیا افزوده است:

1. منع واگذاری: وکیل نباید وکالت را به هوش مصنوعی مولد «واگذار» کند. استفاده از هوش مصنوعی برای «کمک» به وکالت مجاز است.
2. حفظ اطلاعات: وکیل نباید اطلاعات محرمانه، شناسایی‌کننده شخصی و سایر اطلاعات غیرعمومی را در سامانه‌ای وارد کند که دسترسی به آن اطلاعات فقط محدود به خود وکیل و اشخاص مجاز دارای تعهد رازداری نیست.
3. راستی‌آزمایی و اصلاح: وکیل باید گام‌های معقول بردارد تا درستی خروجی‌ها، از جمله همه استنادهای قضایی و قانونی، را بررسی و هر خروجی نادرست یا توهمی را اصلاح کند.
4. افشا: استفاده از هوش مصنوعی مولد باید برای همه اسنادی که به دادگاه تقدیم می‌شود افشا شود و وکیل باید درباره افشای آن در محتوای عمومی نیز تصمیم بگیرد.

قانون، «اطلاعات شناسایی‌کننده شخصی» را با فهرستی مشخص کرده است، از جمله شماره گواهینامه، تاریخ تولد، شماره تأمین اجتماعی، نشانی و تلفن طرفین و شهود، اطلاعات پزشکی و روان‌پزشکی، اطلاعات مالی، شماره حساب و هر محتوایی که با دستور دادگاه مهروموم شده باشد.

بیان قابل نقل: معیار SB 574 برای ابزار هوش مصنوعی برچسب «سازمانی» یا «عمومی» نیست؛ معیار این است که چه کسی به اطلاعات واردشده دسترسی دارد.

راستی‌آزمایی شخصی استنادها: اصلاح ماده ۱۲۸.۷ آیین دادرسی مدنی

بند جدید (b)(2) ماده 128.7 آیین دادرسی مدنی کالیفرنیا می‌گوید هیچ لایحه، دادخواست، درخواست یا سند دیگری که به هر دادگاهی تقدیم می‌شود نباید استنادی داشته باشد که وکیل مسئول تقدیم آن «شخصاً» راستی‌آزمایی نکرده است، از جمله استنادهایی که هوش مصنوعی مولد ارائه داده است. Morgan Lewis تأکید می‌کند این تکلیف به همه استنادها مربوط است، فارغ از اینکه هوش مصنوعی به کار رفته باشد یا نه.

ضمانت اجرا همان سازوکار موجود ماده 128.7 است: دادگاه پس از اخطار و فرصت پاسخ می‌تواند مجازات مناسب تعیین کند. درخواست مجازات باید جداگانه طرح شود و طرف مقابل ۲۱ روز فرصت دارد سند را پس بگیرد یا اصلاح کند. مجازات باید به اندازه بازدارندگی باشد و می‌تواند شامل دستورهای غیرمالی، پرداخت جریمه به دادگاه یا پرداخت بخشی از حق‌الوکاله و هزینه‌های طرف مقابل باشد. موسسه حقوقی نیز، جز در شرایط استثنایی، مسئول تخلف شرکا و کارکنان خود است. همان ماده یادآوری می‌کند که طرح درخواست مجازات با هدف آزار طرف مقابل خودش قابل مجازات است.

داور حق ندارد تصمیم را به هوش مصنوعی بسپارد

ماده جدید 1282.1 آیین دادرسی مدنی دو قاعده برای داوران دارد:

• داور نباید هیچ بخشی از فرایند تصمیم‌گیری خود را به ابزار هوش مصنوعی مولد واگذار کند.
• داور نباید بر اطلاعات تولیدشده توسط هوش مصنوعی مولد که خارج از پرونده است تکیه کند، مگر آنکه پیش‌تر به طرفین اطلاع دهد و تا حد امکان به آن‌ها فرصت اظهارنظر بدهد.

این ماده تکالیف بی‌طرفی، صلاحیت و دقت داور را نیز صریحاً حفظ کرده است. برای شرکت‌هایی که در قراردادهای خود شرط داوری دارند، این بند یعنی باید از داور یا مؤسسه داوری درباره نحوه استفاده از هوش مصنوعی پرسید.

بیان قابل نقل: از ۲۰۲۷ در کالیفرنیا، داوری که بخشی از تصمیم را به هوش مصنوعی بسپارد، از تکلیف قانونی تخطی کرده است.

سایر بخش‌ها: شورای قضایی و نظام گواهی داوری

• ماده 180 آیین دادرسی مدنی: شورای قضایی کالیفرنیا باید استاندارد ۱۰.۸۰ استانداردهای اداره قضایی را به‌طور عمومی بازبینی و در صورت لزوم اصلاح کند تا تحولات هوش مصنوعی مولد در آن منعکس شود.
• اصلاح ماده 6173 قانون کسب‌وکار و حرفه‌ها: برنامه داوطلبانه کانون وکلای کالیفرنیا برای گواهی مؤسسات حل‌وفصل جایگزین اختلاف، اکنون رویه رسیدگی به شکایت‌ها را دارد؛ رسیدگی محرمانه است و پس از تصمیم، کانون می‌تواند نام متخلف و اقدام اصلاحی را منتشر کند.

پرسش‌هایی که قانون بی‌پاسخ گذاشته است

به نوشته Morgan Lewis، چند پرسش عملی همچنان باز است:

• مرز «کمک» و «واگذاری» کجاست؟ قانون معیاری ارائه نکرده است.
• چه میزان استفاده از هوش مصنوعی، تکلیف افشا نزد دادگاه را فعال می‌کند؟ آیا ویرایش متن یا خلاصه‌سازی هم مشمول است؟ شکل افشا نیز تعیین نشده است.
• قانون با ابزارهای «عامل‌محور» (agentic) که کارهای چندمرحله‌ای را با دخالت کمتر انسان انجام می‌دهند چگونه اعمال می‌شود؟

همین تحلیل یادآوری می‌کند که قانون میان وکلای مؤسسات حقوقی و وکلای داخلی شرکت‌ها فرقی نمی‌گذارد؛ هر وکیل دارای پروانه کالیفرنیا مشمول است. موضوع مجاز بودن یا نبودن خدمات حقوقی خودکار را نیز در وکالت غیرمجاز چت‌بات هوش مصنوعی بررسی کرده‌ایم.

درس‌هایی برای وکلای ایرانی

در منابع بررسی‌شده برای این مقاله، قانون یا مقرره‌ای در ایران دیده نشد که مانند SB 574 به‌طور خاص استفاده وکیل یا داور از هوش مصنوعی مولد را تنظیم کند. با این حال، قواعد عام موجود بی‌ارتباط نیستند:

• ماده ۶۴۸ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات): کسانی که «به مناسبت شغل یا حرفه خود محرم اسرار می‌شوند»، اگر در غیر موارد قانونی اسرار مردم را افشا کنند، مجازات می‌شوند. اینکه وارد کردن اطلاعات موکل در یک چت‌بات خارجی «افشا» محسوب شود یا نه، پرسشی باز و نیازمند نظر وکیل کیفری است؛ اما احتیاط حکم می‌کند اطلاعات شناسایی‌کننده موکل وارد ابزارهای عمومی نشود. برای مقررات مجازات‌ها به متن به‌روز قانون مراجعه کنید، چون مبالغ جزای نقدی تعدیل شده است.
• آیین‌نامه فناوری‌های نوین قوه قضاییه که در مقاله هوش مصنوعی در دادرسی معرفی شد، بر حفظ اختیار قاضی در برابر «پیشنهاد سامانه» تأکید دارد؛ منطقی نزدیک به منع واگذاری تصمیم در ماده 1282.1.

پیشنهادهای عملی (تحلیل نویسنده، نه الزام قانونی در ایران):

1. هر ماده قانون، رأی وحدت رویه و نظریه مشورتی را در منبع رسمی بررسی کنید و هرگز به استناد تولیدشده توسط چت‌بات بسنده نکنید.
2. نام، کد ملی، نشانی و اطلاعات مالی و پزشکی موکل را در ابزارهای عمومی وارد نکنید یا پیش از ورود، آن‌ها را حذف یا ناشناس کنید.
3. در دفتر وکالت یک سیاست مکتوب استفاده از هوش مصنوعی داشته باشید و کارآموزان را آموزش دهید.
4. اگر داور هستید، از هوش مصنوعی برای جایگزین کردن ارزیابی خود از ادله استفاده نکنید و هر منبع خارج از پرونده را با طرفین در میان بگذارید.

برای خطرهای افشای اطلاعات سازمانی هنگام استفاده از چت‌بات‌ها، مقاله استفاده از ChatGPT در محیط کار را بخوانید.

پرسش‌های متداول

SB 574 از چه زمانی اجرا می‌شود؟

این قانون در ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ امضا و به‌عنوان فصل ۸۵۸ قوانین ۲۰۲۶ ثبت شد. طبق تحلیل Morgan Lewis، از ۱ ژانویه ۲۰۲۷ لازم‌الاجرا است؛ قانون فوریتی نیست.

آیا SB 574 استفاده وکیل از ChatGPT را ممنوع می‌کند؟

خیر. استفاده از هوش مصنوعی مولد برای کمک به وکالت مجاز است، اما واگذاری وکالت ممنوع است و وکیل باید اطلاعات محرمانه را حفظ، خروجی را راستی‌آزمایی و استفاده را نزد دادگاه افشا کند.

اگر وکیل استناد جعلی در لایحه بیاورد چه می‌شود؟

بند (b)(2) ماده 128.7 آیین دادرسی مدنی تقدیم استناد راستی‌آزمایی‌نشده را منع می‌کند و دادگاه طبق سازوکار همان ماده می‌تواند مجازات‌هایی مانند دستور غیرمالی، جریمه به نفع دادگاه یا پرداخت هزینه‌های طرف مقابل تعیین کند.

تکلیف داوران در SB 574 چیست؟

داور نباید هیچ بخشی از تصمیم‌گیری را به هوش مصنوعی مولد بسپارد و نباید بدون اطلاع قبلی به طرفین و دادن فرصت اظهارنظر، بر اطلاعات تولیدشده توسط هوش مصنوعی خارج از پرونده تکیه کند.

آیا ایران قانون مشابهی دارد؟

در منابع بررسی‌شده قانون خاص مشابهی دیده نشد. قواعد عام مانند ماده ۶۴۸ قانون مجازات اسلامی درباره افشای اسرار حرفه‌ای و آیین‌نامه فناوری‌های نوین قوه قضاییه مرتبط‌اند، اما اعمال آن‌ها بر هوش مصنوعی نیازمند تفسیر است.

جمع‌بندی

قانون SB 574 کالیفرنیا نشان می‌دهد قانون‌گذاران از مرحله هشدار عبور کرده‌اند: از ۱ ژانویه ۲۰۲۷، وکیل کالیفرنیایی باید هر استناد را شخصاً بررسی کند، اطلاعات موکل را فقط در ابزارهای دارای دسترسی محدود وارد کند و استفاده از هوش مصنوعی را نزد دادگاه افشا کند؛ داور نیز حق ندارد تصمیم را به ماشین بسپارد. مرز «کمک» و «واگذاری» هنوز روشن نیست و رویه قضایی آن را شکل خواهد داد. برای وکلای ایرانی، این قانون الگویی آماده برای سیاست داخلی دفتر وکالت است. برای مشاوره درباره سیاست هوش مصنوعی دفتر خود می‌توانید با کارشناسان آرتیلا در تماس باشید. این مقاله اطلاع‌رسانی است و جایگزین مشاوره حقوقی نیست.

منابع

• California Legislative Information, SB-574 Bill Text (Chaptered, approved 30 Sep 2026): https://leginfo.legislature.ca.gov/faces/billTextClient.xhtml?bill_id=202520260SB574
• California Legislative Information, SB-574 Bill Status (Chapter 858, Statutes of 2026): https://leginfo.legislature.ca.gov/faces/billStatusClient.xhtml?bill_id=202520260SB574
• Morgan Lewis, California SB 574: What Legal Departments Should Know About New Rules for Lawyer Use of GenAI (2 Oct 2026): https://www.morganlewis.com/pubs/2026/10/california-sb-574-what-legal-departments-should-know-about-new-rules-for-lawyer-use-of-genai
• عدل‌جو، ماده ۶۴۸ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات): https://www.adljou.com/law/7404/%E2%80%8C%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87-648