وکالت غیرمجاز چت‌بات هوش مصنوعی
شکایت Nippon Life علیه OpenAI در مارس ۲۰۲۶: ادعای وکالت غیرمجاز ChatGPT، تداخل قراردادی و ۱۰ میلیون دلار تنبیهی؛ پرونده ابتدایی و هنوز حکم قطعی ندارد.
تحریریه آرتیلا · ۱۴۰۵/۰۷/۱۸
این مقاله در حال بازبینی حقوقی است.
تعریف: وکالت غیرمجاز چت‌بات هوش مصنوعی به ادعای حقوقی گفته میشود که بر اساس آن یک سامانه گفت‌وگوی مولد (مانند ChatGPT) بدون داشتن پروانه وکالت، مشاوره حقوقی شخصی‌سازی‌شده، تحلیل پرونده، یا پیش‌نویس اوراق قضایی ارائه می‌کند و ممکن است مرز «استفاده ابزاری از فناوری» و «اقدام به وکالت بدون مجوز» را مخدوش کند. این مفهوم در پرونده‌های ایالات متحده با عنوان Unlicensed Practice of Law (UPL) مطرح میشود و هنوز در بیشتر حوزه‌ها درباره مسئولیت خودِ توسعه‌دهنده، نه فقط کاربر، اختلاف‌نظر جدی وجود دارد.
در ۴ مارس ۲۰۲۶ شرکت بیمه Nippon Life Insurance Company of America در دادگاه ناحیه‌ای ایالات متحده برای ناحیه شمالی ایلینوی شکایتی علیه OpenAI Foundation و OpenAI Group PBC ثبت کرد؛ شماره پرونده 1:26-cv-02448. گزارش Inside Tech Law (Norton Rose Fulbright، ۲ آوریل ۲۰۲۶) خلاصه ادعاها را منتشر کرده است. پرونده در مرحله بسیار ابتدایی است، پاسخ OpenAI در زمان آن گزارش هنوز ثبت نشده بود، و هیچ حکم ماهوی یا اعلامیه‌ای مبنی بر اثبات وکالت غیرمجاز صادر نشده است.
چه اتفاقی افتاد؟ روایت شکایت
طبق شکایت، بیمه‌شده‌ای که دعوای ازکارافتادگی بلندمدت خود را در ۲۰۲۴ با سازش بسته و پرونده با حکم رد باPrejudice بسته شده بود، بعداً به وکیل خود اعتراض کرد که سازش بر پایه اشتباه بوده است. وکیل پاسخ داد که پرونده قابل بازگشایی نیست. فرد پاسخ وکیل را به ChatGPT داد و پرسید آیا «گس‌لایت» میشود؛ مدل به او گفت که بله. او وکیل را اخراج کرد و با کمک ChatGPT برای بازگشایی دعوا حرکت کرد: پیش‌نویس دادخواست/لایحه، فرم حضور شخصی، و ده‌ها درخواست بعدی. دادگاه درخواست بازگشایی را در فوریه ۲۰۲۵ رد کرد؛ سپس دعوای جدیدی با شکایت پیش‌نویس‌شده توسط ChatGPT مطرح شد و ده‌ها لایحه و درخواست دیگر—از جمله استناد به پرونده‌ای که وجود نداشت—ثبت گردید. Nippon Life می‌گوید هزینه و اختلال ناشی از این سیل اوراق، محصول کمک حقوقی غیرمجاز مدل است.
سه محور اصلی ادعا:
- تداخل غیرقانونی در قرارداد (tortious interference): القای نقض توافق سازش با ارائه کمک حقوقی؛
- سوءاستفاده از فرایند قضایی (abuse of process): معاونت در ثبت درخواست‌های بی‌اساس؛
- وکالت غیرمجاز (UPL): ارائه مشاوره، تحلیل، پژوهش و پیش‌نویس اوراق بدون پروانه.
خواسته شامل حکم اعلامی مبنی بر اینکه ChatGPT وکالت غیرمجاز کرده، دستور منع دائمی از ارائه مشاوره حقوقی به افراد، و خسارت تنبیهی ۱۰ میلیون دلار است.
بیان قابل نقل: شکایت Nippon Life هنوز ادعا است نه حکم؛ هر نتیجه درباره مسئولیت توسعه‌دهنده مدل باید تا رأی قطعی با احتیاط نقل شود.
سیاست استفاده OpenAI و خط قرمز مشاوره دارای پروانه
طبق پوشش ثانویه معتبر از روی متن سیاست OpenAI (از جمله Cloud Contracts 365 و گزارش‌های CLEAR/Law360)، Usage Policies یکپارچه با اثر ۲۹ اکتبر ۲۰۲۵ صراحتاً استفاده از خدمات را برای «ارائه مشاوره شخصی‌سازی‌شده‌ای که نیاز به پروانه دارد—مانند مشاوره حقوقی یا پزشکی—بدون مشارکت مناسب یک متخصص دارای پروانه» ممنوع می‌کند. همچنین اتوماسیون تصمیم‌های پرریسک در حوزه‌های حساس از جمله حقوقی بدون بازبینی انسانی ممنوع اعلام شده است. توضیح عمومی مفاهیم حقوقی معمولاً مجاز می‌ماند؛ توصیه موردی پرونده‌محور خط قرمز است.
این سیاست دفاع قراردادی/محصولی است، نه حکم دادگاه درباره UPL. شاکی می‌تواند بگوید سیاست کافی نبوده یا اجرا نشده؛ خوانده می‌تواند بگوید کاربر شروط را نقض کرده و مدل جای وکیل نیست. هیچ‌کدام از این استدلال‌ها تا این لحظه adjudicate نشده‌اند.
مقایسه با Mata v. Avianca: کاربر در برابر توسعه‌دهنده
پرونده معروف Mata v. Avianca (SDNY) وکیلانی را به‌خاطر استناد به آراء ساختگی تولیدشده با ChatGPT تحریم کرد. محور آن پرونده، مسئولیت حرفه‌ای وکیل کاربر بود: وظیفه تأیید استناد، صداقت در برابر دادگاه، و کنترل خروجی ابزار. در مقابل، Nippon Life می‌کوشد مسئولیت را به توسعه‌دهنده سامانه بکشاند و بگوید خود مدل «وکالت» کرده است. این دو مسیر کاملاً متفاوت‌اند:
| محور | Mata (تقریبی) | Nippon Life (ادعای شکایت) |
|---|---|---|
| مخاطب مسئولیت | وکیل کاربر | شرکت سازنده مدل |
| مسئله اصلی | استناد ساختگی / اخلاق وکالت | UPL + تداخل قرارداد + سوءاستفاده فرایند |
| وضعیت | تحریم وکیل (سابقه شناخته‌شده) | شکایت ابتدایی؛ بدون حکم ماهوی |
بیان قابل نقل: Mata درباره وکیلِ کاربر است؛ Nippon Life می‌خواهد مرز را به سمت سازنده مدل جابه‌جا کند—و دادگاه هنوز تصمیم نگرفته است.
برای زمینه استفاده از AI در دادگاه و وکالت، مقاله هوش مصنوعی در دادرسی را ببینید. ریسک افشای اسناد محرمانه در پرامپت نیز در محرمانگی محیط کار و AI مولد آمده است.
ایران: احتیاط، نه معادل‌سازی شتاب‌زده
در حقوق ایران نمی‌توان به‌سادگی گفت «همان UPL آمریکایی برای چت‌بات نوشته شده است». وکالت در ایران نیازمند پروانه کانون/مرکز وکلا است و ارائه خدمات حقوقی حرفه‌ای بدون صلاحیت می‌تواند با قواعد صنفی و کیفری مرتبط با تظاهر به عناوین حرفه‌ای یا کلاهبرداری—بسته به عناصر پرونده—درگیر شود؛ اما اعمال این قواعد بر یک مدل زبانی خارجی، یا بر شرکت مستقر خارج، پرسش‌های صلاحیت، ادله، و انتساب فعل را باز می‌کند. مسیر محتاطانه برای کسب‌وکارها و کاربران ایرانی:
- چت‌بات را منبع اطلاعات عمومی بدانید نه جایگزین وکیل؛
- هیچ لایحه‌ای را بدون بازبینی وکیل دارای پروانه ثبت نکنید؛
- اسناد محرمانه، قرارداد سازش، و داده‌های موکل را در پرامپت عمومی نگذارید؛
- برای طراحی محصول حقوقی مبتنی بر AI، نقش «انسان دارای پروانه در حلقه» را در قرارداد و رابط کاربری صریح کنید؛
- از کارشناسان آرتیلا برای انطباق اخلاق حرفه‌ای و سایبری مشاوره بگیرید.
بیان قابل نقل: در ایران فعلاً باید از معادل‌سازی خام UPL با قانون داخلی پرهیز کرد؛ چارچوب اخلاق حرفه‌ای، سایبری و مسئولیت مدنی موردی است.
ریسک عملی برای پلتفرم‌ها، استارتاپ‌های حقوقی و کاربران
- پلتفرم‌های عمومی: سیاست منع مشاوره شخصی‌سازی‌شده، فیلترهای رد درخواست پیش‌نویس دادخواست، و هشدارهای رابط کاربری را جدی بگیرید؛ مستندسازی اجرای سیاست در دعوا اهمیت دارد.
- ابزارهای legal-tech: مدل کسب‌وکار را روی کمک به وکیل دارای پروانه طراحی کنید نه جایگزینی او؛ قرارداد سطح خدمات و بیمه مسئولیت حرفه‌ای را بازبینی کنید.
- کاربران عادی: اخراج وکیل صرفاً به‌خاطر پاسخ همدلانه یک مدل، ریسک مالی و دادرسی سنگین دارد؛ پرونده Nippon Life دقیقاً روی همین سناریو تمرکز کرده است.
- وکلا: خروجی مدل را مانند پیش‌نویس کارآموز تلقی کنید—همیشه cite-check و مسئولیت نهایی با شماست؛ درس Mata همچنان زنده است.
برای مسئولیت کلی قانون AI اروپا و ایران نیز مسئولیت قانون AI اروپا و ایران مکمل است.
پرسش‌های متداول
آیا دادگاه حکم کرده ChatGPT وکالت غیرمجاز کرده است؟
خیر. پرونده Nippon Life در مرحله ابتدایی است و تا زمان گزارش‌های بررسی‌شده در این مقاله، حکم ماهوی صادر نشده است.
خواسته اصلی شاکی چیست؟
حکم اعلامی UPL، دستور منع ارائه مشاوره حقوقی، و خسارت تنبیهی ۱۰ میلیون دلار—طبق گزارش Inside Tech Law از متن شکایت.
سیاست OpenAI از چه تاریخی مشاوره دارای پروانه را محدود کرد؟
Usage Policies یکپارچه با اثر ۲۹ اکتبر ۲۰۲۵، طبق پوشش ثانویه از متن سیاست، ارائه مشاوره شخصی‌سازی‌شده نیازمند پروانه را بدون مشارکت متخصص ممنوع می‌کند.
تفاوت این پرونده با Mata v. Avianca چیست؟
Mata وکیل کاربر را برای استناد ساختگی تحریم کرد؛ Nippon Life می‌کوشد سازنده مدل را مسئول UPL و تداخل قرارداد بداند.
در ایران می‌توان چت‌بات را جایگزین وکیل کرد؟
خیر به‌عنوان توصیه عملی. وکالت نیازمند صلاحیت حرفه‌ای است؛ مدل زبانی جای وکیل دارای پروانه را نمی‌گیرد و ریسک استناد ساختگی و افشای محرمانه باقی است.
جمع‌بندی
شکایت Nippon Life v. OpenAI (N.D. Ill. 1:26-cv-02448، ۴ مارس ۲۰۲۶) سه ادعای تداخل قراردادی، سوءاستفاده از فرایند و وکالت غیرمجاز را بر پایه کمک ChatGPT به کاربر در بازگشایی سازش و سیل اوراق قضایی—از جمله استناد ساختگی—مطرح کرده و خسارت تنبیهی ۱۰ میلیون دلار می‌خواهد. پرونده adjudicate نشده است. سیاست استفاده OpenAI از ۲۹ اکتبر ۲۰۲۵ مشاوره دارای پروانه بدون متخصص را ممنوع می‌کند، اما این سیاست جایگزین رأی دادگاه نیست. تمایز Mata (مسئولیت وکیل کاربر) و این دعوا (ادعای مسئولیت توسعه‌دهنده) برای فهم روند آینده حیاتی است. در ایران معادل‌سازی شتاب‌زده با UPL توصیه نمی‌شود؛ مسیر اخلاق حرفه‌ای، سایبری و مشاوره موردی با وکیل است. این مقاله اطلاع‌رسانی است و جایگزین مشاوره حقوقی نیست.
منابع
- Inside Tech Law / Norton Rose Fulbright, AI in litigation series: Complaint accuses OpenAI of practicing law without a license (2 Apr 2026): https://www.insidetechlaw.com/blog/2026/04/ai-in-litigation-series-complaint-accuses-openai-of-practicing-law-without-a-license
- OpenAI Usage Policies: https://openai.com/policies/usage-policies
- Cloud Contracts 365 summary of Oct 29, 2025 Usage Policies (legal advice restriction): https://www.cloudcontracts365.com/insights/the-changes-to-openais-usage-policies-and-what-this-means-for-legal