تحقیق Ofcom درباره Instagram Instants؛ ریسک پیش از عرضه
تحقیق Ofcom درباره Instagram Instants: آیا Meta پیش از عرضه قابلیت ناپدیدشونده، ریسک محتوای غیرقانونی و کودکان را سنجید؟ بندهای ۹ و ۱۱ قانون ایمنی و جریمه ۱۰٪.
تحریریه آرتیلا · ۱۴۰۵/۰۷/۱۸
این مقاله در حال بازبینی حقوقی است.
تعریف: تحقیق Ofcom درباره Instagram Instants رسیدگی رسمی‌ای است که Ofcom، تنظیم‌گر ارتباطات و ایمنی آنلاین بریتانیا، در ۶ اکتبر ۲۰۲۶ علیه Meta Platforms Inc. آغاز کرد تا مشخص کند آیا Meta پیش از عرضه قابلیت Instants در اینستاگرام، تکلیف خود به انجام ارزیابی ریسک مناسب و کافی درباره محتوای غیرقانونی و ریسک برای کودکان را طبق بندهای ۹(۴) و ۱۱(۴) قانون ایمنی آنلاین ۲۰۲۳ (Online Safety Act) رعایت کرده است یا نه.
این پرونده درباره محتوای یک پست یا یک کاربر نیست؛ درباره فرایند طراحی محصول است. پرسش این است که آیا یک غول فناوری پیش از تغییر مهم در سرویس، خطرات آن را بررسی کرده بود.
بیان قابل نقل: Ofcom در پرونده Instants، Meta را نه به خاطر یک محتوای مضر، بلکه به خاطر احتمالِ نسنجیدن ریسک پیش از عرضه یک قابلیت، زیر ذره‌بین برد.
Instants چیست؟
طبق صفحه رسمی پرونده در Ofcom:
- Meta در ۱۳ مه ۲۰۲۶ قابلیت Instants را در اینستاگرام عرضه کرد؛
- این قابلیت از طریق Instagram Direct در دسترس است و امکان اشتراک عکس و ویدئوی گرفته‌شده مستقیماً درون برنامه را می‌دهد؛
- کاربر پیش از گرفتن عکس یا ویدئو می‌تواند زیرنویس اضافه کند و پس از آن محتوا به‌طور خودکار برای دوستان و دنبال‌کنندگان ارسال میشود؛
- محتوا ناپدیدشونده است و طبق Ofcom امکان گرفتن اسکرین‌شات از آن وجود ندارد. در اطلاعیه خبری Ofcom آمده است که محتوا پس از دیده شدن ناپدید میشود.
ترکیب «ارسال فوری»، «ناپدید شدن» و «غیرقابل ثبت بودن» از نگاه ایمنی کودکان حساس است، چون هم نظارت والدین و هم جمع‌آوری ادله را دشوار می‌کند. این تحلیل نگارنده است؛ Ofcom هنوز درباره ماهیت ریسک‌ها نتیجه‌ای اعلام نکرده است.
مبنای حقوقی: تکلیف ارزیابی ریسک پیش از تغییر مهم
ارزیابی ریسک محتوای غیرقانونی (بند ۹)
طبق توضیح Ofcom، ارائه‌دهندگان سرویس‌های «کاربر به کاربر» باید ارزیابی ریسک مناسب و کافی درباره محتوای غیرقانونی انجام دهند.
ارزیابی ریسک کودکان (بند ۱۱)
اگر سرویس احتمالاً مورد دسترسی کودکان باشد، ارائه‌دهنده باید ارزیابی ریسک کودکان را نیز انجام دهد.
تکلیف پیش از تغییر مهم
نکته کلیدی پرونده همین است: طبق هر دو بند، پیش از اعمال تغییر مهم در طراحی یا عملکرد سرویس، ارائه‌دهنده باید ارزیابی ریسک تازه‌ای درباره آثار آن تغییر انجام دهد. Ofcom در اطلاعیه خود یادآوری کرده که اوایل امسال به پلتفرم‌های بزرگ هشدار داده بود اگر ریسک تغییرات مهم را پیش از اجرا نسنجند، با اقدام اجرایی روبه‌رو میشوند.
بیان قابل نقل: در قانون ایمنی آنلاین بریتانیا، ارزیابی ریسک یک سند یک‌باره نیست؛ هر تغییر مهم محصول، ساعت ارزیابی را دوباره صفر می‌کند.
جورج لاستی، مدیر اجرای Ofcom، گفته است: «همان‌طور که خودروی تازه را بدون آزمایش مناسب عرضه نمی‌کنید، سرویس آنلاین هم همین‌طور است.» او افزوده است ایمنی باید «از مرحله طراحی ساخته شود، نه بعداً به آن پیچ شود».
روند رسیدگی و ضمانت اجرا
طبق اطلاعیه Ofcom:
- Ofcom ابتدا شواهد را جمع‌آوری و تحلیل می‌کند تا ببیند تخلفی رخ داده یا نه؛
- اگر تخلف را محرز بداند، تصمیم موقت (provisional decision) صادر می‌کند؛
- شرکت فرصت دارد به یافته‌ها به‌طور کامل پاسخ دهد؛
- سپس تصمیم نهایی گرفته میشود.
Ofcom تأکید کرده که آغاز تحقیق به معنای نتیجه‌گیری درباره تخلف نیست. در صورت احراز تخلف، Ofcom می‌تواند شرکت را به اقدامات اصلاحی ملزم کند و جریمه‌ای تا ۱۸ میلیون پوند یا ۱۰ درصد درآمد جهانی واجد شرایط، هر کدام بیشتر باشد، اعمال کند.
سابقه اجرایی Ofcom
Ofcom پیش‌تر نشان داده که جریمه‌ها را واقعاً اعمال می‌کند. طبق اطلاعیه ۱۹ مارس ۲۰۲۶، این نهاد 4chan را به دلیل نداشتن بررسی سن برای جلوگیری از دسترسی کودکان به محتوای مستهجن ۴۵۰ هزار پوند جریمه کرد و جداگانه ۵۰ هزار پوند برای انجام ندادن ارزیابی ریسک محتوای غیرقانونی و ۲۰ هزار پوند برای مشخص نکردن نحوه حمایت از کاربران در شرایط استفاده. Ofcom در همان اطلاعیه گفته بود تا آن زمان ۱۶ جریمه علیه شش شرکت به مجموع نزدیک ۴ میلیون پوند صادر کرده است و در صورت لزوم می‌تواند از دادگاه اقدامات اخلال در کسب‌وکار، مانند قطع خدمات پرداخت یا مسدودسازی سایت، بخواهد.
بیان قابل نقل: جریمه ۵۰ هزار پوندی 4chan نشان داد که در بریتانیا، نسنجیدن ریسک به‌تنهایی تخلفی مستقل است.
برای اقدامات دیگر Ofcom درباره محتوای جنسی جعلی، هش‌تطبیقی Ofcom را ببینید.
چرا این پرونده برای طراحان محصول مهم است؟
۱. ارزیابی ریسک بخشی از چرخه توسعه است
تیم‌های محصول باید برای هر قابلیت مهم، پیش از عرضه در بریتانیا، ارزیابی ریسک به‌روزشده داشته باشند. این ارزیابی باید مستند باشد، چون در تحقیق از آن خواسته میشود.
۲. محتوای ناپدیدشونده ریسک ویژه دارد
قابلیت‌هایی که ثبت و گزارش محتوا را دشوار می‌کنند، از نگاه تنظیم‌گر نیازمند تدابیر جبرانی‌اند، مانند ابزارهای گزارش‌دهی ساده، محدودیت برای حساب‌های کودکان و تنظیمات پیش‌فرض محافظه‌کارانه (تحلیل نگارنده).
۳. اصل «ایمنی از طراحی» به معیار حقوقی تبدیل شده است
یک پیامد عملی دیگر هم دارد: اگر ارزیابی ریسک پیش از عرضه وجود نداشته باشد، شرکت در مرحله تحقیق نمی‌تواند بعداً با تهیه سندی تازه، کمبود گذشته را جبران کند. از همین رو، مستندسازی تاریخ‌دار تصمیم‌های طراحی، صورت‌جلسه‌های بررسی ایمنی و نسخه‌های قبلی ارزیابی ریسک، برای دفاع در برابر تنظیم‌گر اهمیت دارد (تحلیل نگارنده).
قانون ایمنی آنلاین بریتانیا، مانند قوانین مشابه در اتحادیه اروپا، این اصل را از توصیه اخلاقی به تکلیف قانونی با ضمانت اجرای مالی تبدیل کرده است.
نگاه تطبیقی: ایران
در ایران، تحلیل نگارنده این است که چارچوبی مشابه «ارزیابی ریسک پیش از تغییر مهم» برای پلتفرم‌ها در قوانین موضوعه دیده نمی‌شود. سازوکار اصلی در قوانین کیفری رایانه‌ای مبتنی بر پالایش و حذف محتوای مجرمانه پس از شناسایی است؛ نگاه کنید به ماده ۷۴۹ قانون مجازات اسلامی درباره تکلیف ارائه‌دهندگان خدمات دسترسی. این رویکرد واکنشی است، در حالی که مدل بریتانیا پیشگیرانه و مبتنی بر طراحی است.
برای پلتفرم‌های ایرانی که به بازارهای خارجی خدمات می‌دهند، به نظر نگارنده بهترین راه، پذیرش داوطلبانه ارزیابی ریسک پیش از عرضه، به‌ویژه برای قابلیت‌های مرتبط با کودکان است. برای مسئولیت پلتفرم‌ها در قبال محتوای جعلی، مسئولیت پلتفرم در قبال دیپ‌فیک و برای مفاهیم پایه، دانشنامه حقوق سایبری آرتیلا را ببینید.
پرسش‌های متداول
Ofcom چه زمانی تحقیق درباره Instagram Instants را آغاز کرد؟
در ۶ اکتبر ۲۰۲۶. موضوع آن رعایت بندهای ۹(۴) و ۱۱(۴) قانون ایمنی آنلاین ۲۰۲۳ درباره ارزیابی ریسک پیش از عرضه Instants است.
آیا Meta مرتکب تخلف شده است؟
هنوز معلوم نیست. Ofcom صریحاً گفته آغاز تحقیق به معنای نتیجه‌گیری درباره تخلف نیست. ابتدا شواهد بررسی، سپس در صورت لزوم تصمیم موقت صادر و به Meta فرصت پاسخ داده میشود.
حداکثر جریمه در این پرونده چقدر است؟
تا ۱۸ میلیون پوند یا ۱۰ درصد درآمد جهانی واجد شرایط، هر کدام بیشتر باشد. Ofcom همچنین می‌تواند اقدامات اصلاحی را الزامی کند.
Instagram Instants چه ویژگی‌ای دارد؟
طبق Ofcom، اشتراک فوری عکس و ویدئوی گرفته‌شده درون برنامه از طریق Instagram Direct، ارسال خودکار پس از ثبت، ناپدید شدن محتوا و غیرممکن بودن اسکرین‌شات.
آیا در ایران پلتفرم‌ها باید پیش از عرضه قابلیت جدید ارزیابی ریسک کنند؟
در قوانین موضوعه حکمی مشابه دیده نمی‌شود و رویکرد غالب، حذف محتوای مجرمانه پس از شناسایی است. برای ارزیابی ریسک‌های حقوقی محصول با کارشناسان آرتیلا مشورت کنید.
جمع‌بندی
تحقیق Ofcom درباره Instagram Instants نشان می‌دهد که قانون ایمنی آنلاین بریتانیا تمرکز را از «محتوا» به «طراحی محصول» برده است: هر تغییر مهم باید پیش از عرضه از نظر ریسک محتوای غیرقانونی و ریسک کودکان سنجیده شود. نتیجه پرونده هنوز روشن نیست، اما سقف جریمه ۱۰ درصدی و سابقه جریمه‌های قبلی Ofcom، پیام روشنی برای همه پلتفرم‌ها دارد: ایمنی را از روز اول طراحی کنید. این مقاله اطلاع‌رسانی است و جایگزین مشاوره حقوقی نیست.
منابع
- Ofcom, Ofcom investigates Meta's compliance with UK online safety laws (6 Oct 2026): https://www.ofcom.org.uk/online-safety/illegal-and-harmful-content/ofcom-investigates-metas-compliance-with-uk-online-safety-laws
- Ofcom, Investigation into Meta's compliance with illegal content risk assessment duties (case page, opened 6 Oct 2026): https://www.ofcom.org.uk/online-safety/illegal-and-harmful-content/investigation-into-metas-compliance-with-illegal-content-risk-assessment-duties
- Ofcom, 4chan fined £450,000 for not protecting children from online pornography (19 Mar 2026): https://www.ofcom.org.uk/online-safety/illegal-and-harmful-content/4chan-fined-450000-for-not-protecting-children-from-online-pornography
- عدالت‌سرا، ماده ۷۴۹ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات): https://edalatsara.com/rules/قانون-مجازات-اسلامی/ماده-749