تاکسی بی‌راننده در لندن؛ درخواست اختیارات مجوز برای TfL
کمیته حمل‌ونقل مجمع لندن در اکتبر ۲۰۲۶ خواستار اختیار صدور و لغو مجوز، سقف ناوگان و گزارش ۲۴ساعته تصادف برای تاکسی‌های بی‌راننده و برنامه گذار رانندگان شد.
تحریریه آرتیلا · ۱۴۰۵/۰۷/۲۶
این مقاله در حال بازبینی حقوقی است.
تعریف: مقررات تاکسی بی‌راننده قواعدی است که تعیین می‌کند چه نهادی اجازه فعالیت خدمات مسافری خودران (ربات‌تاکسی) را صادر یا لغو می‌کند، چه شرایطی بر اپراتور تحمیل میشود و پیامدهای آن برای ایمنی، ترافیک و اشتغال چگونه مدیریت میشود. در هفته منتهی به ۱۶ اکتبر ۲۰۲۶، کمیته حمل‌ونقل مجمع لندن (London Assembly) گزارشی با عنوان «چه کسی آینده حمل‌ونقل خودران لندن را می‌راند؟» منتشر کرد و خواستار آن شد که سازمان حمل‌ونقل لندن (TfL) اختیار صدور، لغو و مشروط کردن مجوز و سقف‌گذاری تعداد خودروها را داشته باشد.
بیان قابل نقل: در لندن، پرسش این نیست که ربات‌تاکسی ایمن است یا نه؛ این است که چه کسی حق دارد «نه» بگوید.
این مقاله بر گزارش BBC News (۱۶ اکتبر ۲۰۲۶)، گزارش The Guardian (۱۶ اکتبر ۲۰۲۶) و صفحه انتشار گزارش در وب‌سایت شهرداری لندن تکیه دارد. گزارش کمیته توصیه است، نه قانون.
زمینه: ربات‌تاکسی‌ها به لندن رسیده‌اند
به گزارش The Guardian، نخستین خدمات ربات‌تاکسی بریتانیا در سپتامبر ۲۰۲۶ آغاز شد و بیش از ۱۰۰ هزار نفر در فهرست انتظار Uber در لندن هستند. TfL شروع خدمات محدود Uber و Wayve را تأیید کرده که در آن یک راننده ایمنی در صندلی جلو حضور دارد.
تقسیم اختیار فعلی
طبق The Guardian، در قواعد فعلی TfL خدمات مسافری را مجوز می‌دهد، اما دولت مرکزی تصمیم می‌گیرد خودروهای خودران اجازه فعالیت دارند یا نه. برای خدمات مسافری کاملاً خودران، وزارت حمل‌ونقل (DfT) مجوز صادر می‌کند و TfL فقط می‌تواند رضایت بدهد یا ندهد، نه اینکه استفاده از آن‌ها را در خیابان‌های لندن تنظیم کند. همین نکته TfL را نگران کرده است؛ The Guardian یادآوری می‌کند که TfL پیش‌تر دو بار تمدید مجوز Uber را با این استدلال که اپراتور «شایسته و مناسب» نیست رد کرده بود.
بیان قابل نقل: اختیار «رضایت یا عدم رضایت» با اختیار «تنظیم» فرق دارد؛ اولی یک بار اعمال میشود، دومی هر روز.
یافته‌های کمیته
به گزارش BBC، کمیته گفت شواهد کافی نشنیده تا قانع شود لندن باید از خودروهای بی‌راننده استقبال کند. کارولاین راسل، رئیس کمیته، در گزارش نوشت: «خیابان‌های لندن به‌طور مشهور قدیمی، خاص و شلوغ‌اند و پیش از گشودن آن‌ها به روی دسته‌ای کاملاً جدید از وسایل نقلیه، ضروری است اثر آن بر لندنی‌ها را بسنجیم.» به نقل The Guardian، کمیته گفت درباره بسیاری از منافع ادعایی خدمات مسافری خودران «تردید قابل‌توجهی» وجود دارد.
نظرسنجی
طبق BBC، نظرسنجی YouGov به سفارش کمیته نشان داد از ۱۰۵۳ لندنی، ۴۲ درصد مخالف خودروهای بی‌راننده، ۲۹ درصد موافق و ۲۹ درصد احتمالاً کاربر آن هستند.
توصیه‌های اصلی
| حوزه | توصیه کمیته (طبق BBC) |
|---|---|
| مجوز | TfL بتواند مجوز صادر و لغو کند، شرط بگذارد و تعداد خودروها را هنگام اجرای کامل مقررات در ۲۰۲۷ محدود کند |
| ترافیک | پایش و انتشار داده «مایل‌های خالی» (حرکت بدون مسافر) |
| ایمنی | اپراتورها نشان دهند خطر جاده را کاهش می‌دهند و تصادف‌ها و شبه‌تصادف‌ها را ظرف ۲۴ ساعت گزارش کنند |
| شرایط اضطراری | چارچوب استاندارد با پلیس متروپولیتن، اورژانس و آتش‌نشانی لندن |
| اشتغال | برنامه گذار با رانندگان، اتحادیه‌ها و اپراتورها شامل بازآموزی، جابه‌جایی شغلی و تأمین مالی |
| دسترس‌پذیری | مشارکت افراد دارای معلولیت در تدوین راهنما |
| راهبرد | ارزیابی خدمات پیشنهادی در برابر راهبرد حمل‌ونقل شهردار |
کمیته همچنین پرسید خودروهای بی‌راننده در شرایط اضطراری، حمله یا حادثه پزشکی چگونه واکنش نشان می‌دهند. به گزارش BBC، Waymo گفت مسافران ۲۴ ساعته به کمک از راه دور دسترسی خواهند داشت و Wayve دکمه‌ای در خودرو برای تماس با کارکنان آموزش‌دیده پیشنهاد کرد؛ کمیته تردید کرد که کمک از راه دور در شرایط پیچیده کافی باشد.
واکنش‌ها
- TfL (به نقل BBC): هر خدمت مسافری خودکار در لندن به رضایت TfL، مقررات قوی و بالاترین استانداردهای ایمنی نیاز دارد و باید از راهبرد حمل‌ونقل شهردار پشتیبانی کند؛
- وزارت حمل‌ونقل: ایمنی اولویت است و خودروهای خودران با دقت و پس از آزمون و تأیید مقرراتی معرفی میشوند؛
- اتحادیه رانندگان اپلیکیشنی (ADCU): از توصیه‌های حمایت از شغل استقبال کرد و طبق The Guardian اعتراضی را مقابل مقر Wayve برنامه‌ریزی کرد؛
- Uber (به نقل The Guardian): رانندگان و خودروهای خودران تا مدت‌ها کنار هم رشد می‌کنند، اما نباید پنهان کرد که حمل‌ونقل خودران بر کارگران اثر می‌گذارد.
تحلیل حقوقی
تمرکز یا تفویض صلاحیت
تحلیل نگارنده: محور اختلاف، تقسیم صلاحیت میان دولت مرکزی و مقام محلی است. مدل متمرکز، یکنواختی ملی و سرعت ورود فناوری را تضمین می‌کند؛ مدل تفویض‌شده به شهر اجازه می‌دهد اثر بر ترافیک، حمل‌ونقل عمومی و اشتغال را مدیریت کند. تجربه آمریکا نیز همین تنش را نشان می‌دهد؛ ر.ک. مقررات ربات‌تاکسی و راننده از راه دور.
مسئولیت و گزارش‌دهی
الزام گزارش ۲۴ ساعته تصادف و شبه‌تصادف، اگر پذیرفته شود، پایه‌ای برای انتساب مسئولیت مدنی و نظارت مستمر فراهم می‌کند. برای مبانی مسئولیت، مقاله مسئولیت حقوقی خودروهای خودران را ببینید.
اثر بر اشتغال
بیان قابل نقل: مقررات خودروی خودران بدون برنامه گذار رانندگان، فقط نیمی از مسئله را حل می‌کند.
The Guardian به گزارش اندیشکده Centre for British Progress اشاره می‌کند که بیش از ۴۰۰ هزار راننده در بریتانیا، از جمله ۱۲۱ هزار نفر در لندن، ممکن است بخش بزرگی از کار خود را از دست بدهند. موضوع جابه‌جایی شغلی ناشی از فناوری در کالیفرنیا نیز به قانون‌گذاری رسیده است؛ ر.ک. قانون SB 951 کالیفرنیا درباره اعلان تعدیل نیرو.
توصیه عملی برای اپراتورها و سرمایه‌گذاران
- در برنامه ورود به بازار لندن، سناریوی تفویض اختیار مجوز به TfL و سقف ناوگان را لحاظ کنید؛
- از هم‌اکنون سامانه ثبت و گزارش تصادف و شبه‌تصادف با قابلیت ارسال ظرف ۲۴ ساعت طراحی کنید؛
- داده مایل‌های خالی و اثر بر ترافیک را جمع‌آوری کنید تا در ارزیابی‌های آینده قابل ارائه باشد؛
- پروتکل تعامل با پلیس، اورژانس و آتش‌نشانی را مکتوب و با نهادهای محلی هماهنگ کنید؛
- در قراردادهای همکاری با پلتفرم‌های تاکسی اینترنتی، تعهدات مربوط به برنامه گذار رانندگان و دسترس‌پذیری را روشن کنید.
نگاه تطبیقی: ایران
تحلیل نگارنده: در ایران، چارچوب قانونی مشخصی برای خدمات مسافری خودران در منابع در دسترس نگارنده دیده نمی‌شود و تاکسی‌های اینترنتی نیز هنوز با چالش تقسیم صلاحیت میان شهرداری‌ها، وزارت کشور و دستگاه‌های دیگر روبه‌رو هستند. تجربه لندن نشان می‌دهد پیش از ورود خودروهای خودران، باید از هم‌اکنون روشن شود که مجوز ایمنی فنی با کدام نهاد ملی و مجوز بهره‌برداری شهری با کدام نهاد محلی است، و تکلیف گزارش حوادث و حمایت از رانندگان چیست. ر.ک. حقوق فناوری‌های نوظهور در ایران.
پرسش‌های متداول
گزارش مجمع لندن چه زمانی منتشر شد؟
در هفته منتهی به ۱۶ اکتبر ۲۰۲۶؛ BBC و The Guardian در ۱۶ اکتبر آن را گزارش کردند.
اکنون چه کسی به ربات‌تاکسی مجوز می‌دهد؟
طبق The Guardian، برای خدمات کاملاً خودران وزارت حمل‌ونقل مجوز صادر می‌کند و TfL فقط رضایت می‌دهد یا نمی‌دهد.
کمیته چه اختیاراتی برای TfL می‌خواهد؟
صدور و لغو مجوز، تعیین شرط برای اپراتورها و محدود کردن تعداد خودروها هنگام اجرای کامل مقررات در ۲۰۲۷.
نظر لندنی‌ها چیست؟
طبق نظرسنجی YouGov برای کمیته، ۴۲ درصد مخالف، ۲۹ درصد موافق و ۲۹ درصد احتمالاً کاربر آن هستند.
آیا این توصیه‌ها لازم‌الاجراست؟
خیر؛ گزارش کمیته توصیه‌ای است و تغییر اختیارات TfL به تصمیم دولت و قانون‌گذار بستگی دارد.
جمع‌بندی
گزارش مجمع لندن، بحث ربات‌تاکسی را از ایمنی فنی به حکمرانی شهری برده است: چه کسی مجوز می‌دهد، چه داده‌ای باید گزارش شود و با رانندگان چه میشود. پاسخ دولت بریتانیا تا اجرای کامل مقررات در ۲۰۲۷ تعیین می‌کند که شهرها در عصر خودروی خودران چقدر اختیار خواهند داشت. برای مشاوره با کارشناسان آرتیلا در تماس باشید.
منابع
- https://www.bbc.co.uk/news/articles/cmx2dqx3w0p0o
- https://www.theguardian.com/uk-news/2026/oct/16/london-driverless-robotaxis-uber-drivers-wayve-tfl-licences
- https://www.london.gov.uk/who-we-are/what-london-assembly-does/london-assembly-work/london-assembly-publications/whos-driving-future-autonomous-transport-london