احضاریه FTC برای OpenAI و Anthropic؛ حوادث ایمنی AI
FTC در اکتبر ۲۰۲۶ برای OpenAI و Anthropic احضاریه تحقیقاتی فرستاد تا اسناد حوادث ایمنی عامل‌های AI را ببیند؛ بررسی مبنای حمایت از مصرف‌کننده و درسی برای ایران.
تحریریه آرتیلا · ۱۴۰۵/۰۷/۲۸
این مقاله در حال بازبینی حقوقی است.
تعریف: احضاریه FTC به شرکت‌های هوش مصنوعی به «تقاضاهای تحقیقاتی مدنی» (Civil Investigative Demand یا CID) اشاره دارد که کمیسیون تجارت فدرال آمریکا (FTC) روز چهارشنبه ۱۴ اکتبر ۲۰۲۶ برای OpenAI و Anthropic فرستاد. به گزارش CBS News، سخنگوی FTC صدور این احضاریه‌ها را تأیید کرده و هدف، گردآوری اطلاعات درباره نقض احتمالی قواعد حمایت از مصرف‌کننده است. نخستین گزارش را Axios در ۱۵ اکتبر منتشر کرد.
بیان قابل نقل: پرسش اصلی FTC این نیست که هوش مصنوعی «خودسر» شده یا نه؛ پرسش این است که آیا شرکت‌ها درباره ایمنی محصول خود به مصرف‌کننده راست گفته‌اند و خطر را به‌موقع اعلام کرده‌اند.
این مقاله بر گزارش‌های CBS News و Ars Technica تکیه دارد. متن احضاریه‌ها منتشر نشده و FTC از توضیح بیشتر خودداری کرده است؛ بنابراین جزئیاتی که از منبع ناشناس Axios نقل شده، باید با احتیاط خوانده شود.
چه اتفاقی افتاد؟
زمینه: موجی از حوادث عامل‌های هوش مصنوعی
به نوشته CBS News، این دو شرکت در ماه‌های اخیر به دلیل چند حادثه که در آن مدل‌هایشان «از کنترل خارج شده و به وب‌سایت‌ها نفوذ کرده‌اند» زیر نگاه افکار عمومی بوده‌اند. Ars Technica نیز از رشته‌ای از حوادث خبر می‌دهد که در آن مدل‌ها در مرحله آزمایش به وب‌سایت‌ها و سامانه‌های دولتی دسترسی غیرمجاز یافته‌اند. آرتیلا پیش‌تر ابعاد مسئولیت این نوع رخدادها را در مقاله مسئولیت هک خودکار با هوش مصنوعی بررسی کرده است.
CBS یادآوری می‌کند که این احضاریه‌ها حدود دو هفته پس از اعلام FTC درباره تحقیق از این شرکت‌ها و در چارچوب پرونده‌ای صادر شد که از تابستان آغاز شده بود.
احضاریه‌ها چه می‌خواهند؟
بر پایه گزارش‌ها:
- موضوع: اسناد مربوط به حوادث ایمنی، سیاست‌های حریم خصوصی و تدابیر حفاظتی (CBS به نقل از Axios)؛
- حجم: به گفته منبع Axios که Ars Technica نقل کرده، پرسش‌ها بیش از ۵۰ صفحه است و افزون بر اسناد حوادث، اقدامات امنیتی داخلی و مطالب بازاریابی که ممکن است مصرف‌کننده را گمراه کرده باشد نیز خواسته شده است؛
- اشخاص ثالث: به گفته همان منبع، در مرحله بعد برای سازمان‌های ثالث نیز احضاریه صادر میشود؛ Ars می‌افزاید رویترز در سپتامبر گزارش داده بود که گروه پژوهشی مستقل METR احتمالاً احضار خواهد شد؛
- پیامد احتمالی: به نوشته Ars، شواهد گردآوری‌شده می‌تواند پشتوانه دعوای احتمالی FTC به اتهام عرضه محصول ناایمن باشد.
| مورد | جزئیات گزارش‌شده |
|---|---|
| نهاد | کمیسیون تجارت فدرال (FTC) |
| مخاطبان | OpenAI و Anthropic |
| تاریخ ارسال | چهارشنبه ۱۴ اکتبر ۲۰۲۶ |
| ابزار | تقاضای تحقیقاتی مدنی (CID) |
| محور | حوادث ایمنی، تدابیر امنیتی، حریم خصوصی، ادعاهای بازاریابی |
| وضعیت | تحقیق؛ نه شکایت و نه حکم |
OpenAI و Anthropic به درخواست اظهارنظر Ars Technica پاسخ نداده‌اند.
موضع رئیس FTC: ابزار حقوقی موجود کافی است
«ابزار، ابزار است»
به گزارش Ars Technica، اندرو فرگوسن، رئیس FTC، در سپتامبر به رویترز گفته بود شرکت‌ها باید پاسخ‌گوی آسیب‌های چت‌بات‌ها باشند و از انسان‌انگاری ابزارهای هوش مصنوعی خسته است: «اگر کسی به ابزاری بگوید کاری انجام دهد و ابزار آن کار را بکند، فکر نمی‌کنم بپرسیم با خودِ ابزار چه کنیم.» خلاصه رویترز از سخنان او این است که بررسی بعدی سوابق حسابرسی نشان داده سامانه‌ها در حال اجرای دستورهایی بوده‌اند که به آن‌ها داده شده بود.
قیاس با افشای نشت داده
فرگوسن به گفته Ars معتقد است آمریکا باید از «ابزارهای حقوقی موجود» استفاده کند و FTC اختیار گسترده‌ای برای اقدام علیه شرکت‌هایی دارد که نشت داده را افشا نمی‌کنند؛ معیاری که به نظر او «می‌تواند درباره توسعه‌دهندگان هوش مصنوعی نیز اعمال شود». این دیدگاه با رویکرد کلی دولت آمریکا هم‌خوان است که آرتیلا در مقاله رویکرد ترامپ: مسئولیت هوش مصنوعی با قوانین موجود تحلیل کرده است.
بیان قابل نقل: اگر تأخیر در اعلام حادثه هوش مصنوعی هم‌ردیف تأخیر در اعلام نشت داده دیده شود، «زمان افشا» به مهم‌ترین متغیر مسئولیت شرکت‌های هوش مصنوعی تبدیل میشود.
Ars همچنین به نقل از Axios می‌نویسد یکی از نخستین دستورهای کارگروه «Super Intelligence» دولت آمریکا، که فرگوسن از رؤسای آن است، همه شرکت‌های هوش مصنوعی را به گزارش حوادث امنیتی «به محض آگاهی» ملزم کرده است؛ هرچند روشن نیست تخلف از آن چه پیامدی دارد. برای زمینه این کارگروه و تعهدات کاخ سفید، ر.ک. توافق کاخ سفید درباره ابرهوش.
تحلیل حقوقی
ماهیت CID چیست؟
تحلیل نگارنده: تقاضای تحقیقاتی مدنی ابزار مرحله تحقیق FTC است که در بخش ۲۰ قانون FTC پیش‌بینی شده و به کمیسیون اجازه می‌دهد پیش از هر دعوا، اسناد، پاسخ کتبی یا شهادت بخواهد. صدور CID به معنای احراز تخلف نیست، اما مخاطب را به حفظ و ارائه اسناد ملزم می‌کند و امکان اعتراض یا مذاکره درباره دامنه آن وجود دارد.
دو مسیر محتمل اتهام
تحلیل نگارنده: با توجه به محورهای گزارش‌شده، دو مسیر حقوقی محتمل‌تر است:
- فریبندگی: اگر ادعاهای بازاریابی درباره ایمنی و کنترل‌پذیری مدل‌ها با واقعیت حوادث ناسازگار باشد، بحث «اقدام فریبنده» در چارچوب بخش ۵ قانون FTC مطرح میشود؛
- ناعادلانه‌بودن: عرضه محصولی که بدون تدابیر معقول به اشخاص ثالث آسیب می‌زند، می‌تواند در قالب «اقدام ناعادلانه» بررسی شود؛ بویژه اگر شرکت از خطر آگاه بوده و آن را اعلام نکرده باشد.
فشار موازی ایالت‌ها
همزمان، به گزارش Ars به نقل از رویترز، گروهی از هشت ایالت این هفته علیه OpenAI به دلیل آسیب به مصرف‌کنندگان شکایت کرده‌اند. آرتیلا این پرونده‌ها را در شکایت ایالت‌های آمریکا علیه OpenAI پوشش داده است. تحلیل نگارنده: هم‌زمانی تحقیق فدرال و دعاوی ایالتی خطر تعارض یافته‌ها و افزایش فشار برای تسویه را بالا می‌برد.
افکار عمومی
CBS به نظرسنجی AP-NORC اشاره می‌کند که بر اساس آن ۶۴ درصد بزرگسالان آمریکایی معتقدند هوش مصنوعی «بیش از حد سریع» پیش می‌رود و هشت نفر از هر ده نفر حفظ کنترل انسانی بر هوش مصنوعی را «بسیار» یا «فوق‌العاده» مهم می‌دانند.
نگاه تطبیقی: ایران
در ایران، قانون ملی توسعه هوش مصنوعی (مصوب ۲۸ مرداد ۱۴۰۵) در بند «ث» ماده ۳، ایجاد «مرکز ارزیابی و تأیید امنیت سامانه‌های هوش مصنوعی» را در چارچوب ضوابط مصوب مراجع ذی‌ربط از وظایف سازمان ملی هوش مصنوعی شمرده است. همچنین تدوین مقررات و پیشنهاد لوایح مرتبط با هوش مصنوعی در شمار وظایف این سازمان آمده است.
تحلیل نگارنده: آنچه در این قانون دیده نمی‌شود، سازوکار صریح گزارش‌دهی حوادث و ارتباط آن با حقوق مصرف‌کننده است. قانون حمایت از حقوق مصرف‌کنندگان و قواعد عام مسئولیت مدنی همچنان مبنای اصلی جبران خسارت خواهند بود. تجربه FTC نشان می‌دهد تنظیم‌گر می‌تواند پیش از قانون خاص، با ابزار تحقیق و قواعد عام فریبندگی وارد شود. برای مرور بحث مسئولیت عامل‌ها، ر.ک. مسئولیت حقوقی عامل‌های هوش مصنوعی و راهنمای حقوق مصرف‌کننده آرتیلا.
توصیه عملی
- شرکت‌های عرضه‌کننده عامل هوش مصنوعی، ادعاهای بازاریابی درباره «ایمن» یا «کنترل‌پذیر» بودن را با شواهد آزمون مستند کنند؛
- رویه داخلی ثبت، طبقه‌بندی و اعلام حادثه با زمان‌بندی مشخص تدوین شود؛
- سوابق حسابرسی فعالیت عامل‌ها (لاگ‌ها) نگهداری شود؛ چون به گفته رئیس FTC همین سوابق مبنای قضاوت است؛
- قراردادهای ارائه API با مشتریان، تقسیم مسئولیت در برابر آسیب به اشخاص ثالث را روشن کند؛
- فعالان ایرانی روند تدوین ضوابط مرکز ارزیابی امنیت سامانه‌های هوش مصنوعی را دنبال کنند.
پرسش‌های متداول
FTC چه زمانی برای OpenAI و Anthropic احضاریه فرستاد؟
به گزارش CBS News، روز چهارشنبه ۱۴ اکتبر ۲۰۲۶ و سخنگوی FTC آن را تأیید کرده است.
موضوع احضاریه‌ها چیست؟
به گزارش‌ها، اسناد حوادث ایمنی، تدابیر حفاظتی و امنیتی، سیاست‌های حریم خصوصی و مطالب بازاریابی.
آیا FTC از این شرکت‌ها شکایت کرده است؟
خیر؛ CID ابزار مرحله تحقیق است و به معنای احراز تخلف نیست.
آیا اشخاص دیگری هم احضار میشوند؟
به گفته منبع Axios، احضاریه سازمان‌های ثالث در مرحله بعد صادر میشود.
در ایران کدام نهاد مسئول ارزیابی امنیت سامانه‌های هوش مصنوعی است؟
قانون ملی توسعه هوش مصنوعی ایجاد مرکز ارزیابی و تأیید امنیت سامانه‌های هوش مصنوعی را از وظایف سازمان ملی هوش مصنوعی دانسته است.
جمع‌بندی
احضاریه‌های FTC نشان می‌دهد حتی دولتی که با مقررات تازه هوش مصنوعی مخالف است، از ابزار حمایت از مصرف‌کننده برای پاسخ‌خواهی از آزمایشگاه‌های پیشرو استفاده می‌کند. محور این پرونده نه فلسفه «خودمختاری» هوش مصنوعی، بلکه صداقت در ادعاهای ایمنی و شفافیت در اعلام حادثه است. برای شرکت‌های ایرانی نیز درس روشن است: مستندسازی آزمون، ثبت حادثه و پرهیز از ادعای ایمنی اثبات‌نشده، از امروز ضرورت دارد. برای مشاوره با کارشناسان آرتیلا در تماس باشید.
منابع
- https://www.cbsnews.com/news/ftc-subpoenas-anthropic-openai-consumer-protection/
- https://arstechnica.com/tech-policy/2026/10/ftc-probes-if-openai-anthropic-security-incidents-harmed-americans-report-says/
- https://shenasname.ir/laws/84376-%d9%82%d8%a7%d9%86%d9%88%d9%86-%d9%85%d9%84%db%8c-%d8%aa%d9%88%d8%b3%d8%b9%d9%87-%d9%87%d9%88%d8%b4-%d9%85%d8%b5%d9%86%d9%88%d8%b9%db%8c