مالیات رمزارز در ایران: چه کسی، چه زمانی و چقدر؟
قانون مالیات بر سوداگری و سفته‌بازی رمزارز را مشمول مالیات بر عایدی سرمایه کرده است. چه کسانی مشمول‌اند و از چه زمانی اجرا میشود؟
تحریریه آرتیلا · ۱۴۰۵/۰۷/۰۹
این مقاله در حال بازبینی حقوقی است.
مالیات رمزارز در ایران به مالیاتی گفته میشود که بر سود حاصل از خرید و فروش رمزارزها، مانند بیت‌کوین، اتریوم و تتر، و همچنین بر درآمد فعالیت‌های مرتبط مانند استخراج (ماینینگ) و صرافی رمزارز تعلق می‌گیرد. نقطه عطف این حوزه قانون مالیات بر سوداگری و سفته‌بازی (که در رسانه‌ها «قانون مالیات بر عایدی سرمایه» هم نامیده میشود) است که در مرداد ۱۴۰۴ ابلاغ شد و بر اساس آن، انتقال انواع رمزدارایی، رمزپول (به استثنای رمزریال) و رمزارز توسط اشخاص غیرتجاری، می‌تواند مشمول مالیات بر عایدی سرمایه شود. با این حال، بر اساس گزارش‌های موجود، وصول این مالیات به استقرار بستر اجرایی در سامانه مؤدیان وابسته است و تا زمان نگارش این مقاله، اعلام رسمی قابل اتکایی درباره شروع عمومی وصول آن برای رمزارزها نیافته‌ایم.
پیش از قانون جدید: خلأ و ابهام
تا پیش از این قانون، معامله رمزارز توسط افراد عادی حکم مالیاتی روشنی نداشت. رمزارز در فهرست درآمدهای مشمول مالیات قانون مالیات‌های مستقیم به‌صراحت نیامده بود و خرید و فروش آن توسط اشخاص حقیقی غیرتجاری عملاً بدون مالیات انجام می‌شد. در مقابل، فعالیت‌های تجاری مرتبط، مانند استخراج مجاز رمزارز یا فعالیت شرکت‌ها، تحت قواعد عمومی مالیات بر درآمد قرار داشت.
قانون مالیات بر سوداگری و سفته‌بازی چه می‌گوید؟
تعاریف
بر اساس گزارش‌ها از متن قانون:
- رمزپول به معنای پول موضوع بند «ض» ماده ۱ قانون بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران است و رمزارز نوعی رمزپول محسوب میشود.
- رمزدارایی نوعی دارایی رقومی (دیجیتال) رمزنگاری‌شده است که در بستر پایگاه داده اشتراکی، به‌صورت متمرکز یا غیرمتمرکز، ایجاد و مبادله میشود.
دارایی‌های مشمول
قانون، بند ۵ ماده ۴۶ اصلاحی قانون مالیات‌های مستقیم را به این دارایی‌ها اختصاص داده است: انواع رمزدارایی، رمزپول (به استثنای رمزریال جمهوری اسلامی ایران) و رمزارز. اشخاص غیرتجاری که این دارایی‌ها را منتقل می‌کنند، در خصوص عایدی حاصل، مشمول مالیات بر عایدی سرمایه خواهند بود. رمزارز در کنار دارایی‌هایی مانند ملک، خودرو، طلا و ارز در این قانون قرار گرفته است.
استثنای رمزریال
رمزریال یا ریال دیجیتال بانک مرکزی صراحتاً از این مالیات مستثنا شده است، چون پول ملی محسوب میشود و نوسان قیمت ندارد.
مبنای محاسبه و نرخ
مالیات بر «عایدی» یعنی تفاوت قیمت فروش و قیمت خرید (به‌علاوه هزینه‌های قابل قبول) محاسبه میشود. اگر دارایی با ضرر فروخته شود، عایدی وجود ندارد. نرخ مالیات به‌صورت پلکانی و بر اساس مدت نگهداری دارایی تعیین میشود؛ هرچه دارایی کوتاه‌تر نگهداری شود، نرخ بالاتر است و هدف قانون، کاهش معاملات سوداگرانه کوتاه‌مدت است. منابع مختلف ارقام متفاوتی برای نرخ‌ها و آستانه‌های زمانی رمزارز گزارش کرده‌اند؛ به همین دلیل در این مقاله از ذکر عدد دقیق خودداری می‌کنیم و توصیه می‌کنیم متن رسمی قانون و آیین‌نامه‌ها را بررسی کنید.
از چه زمانی اجرا میشود؟
این مهم‌ترین پرسش کاربران است. طبق گزارش‌ها، تبصره ۳ ماده ۴۶ اخذ مالیات این فصل را به استقرار بستر اجرایی در سامانه مؤدیان وابسته کرده است و سازمان امور مالیاتی اعلام کرده بود برای ایجاد این بستر حدود ۲۰ ماه فرصت دارد. همچنین فعالان بازار گزارش کرده‌اند که اجرای قانون مرحله‌ای خواهد بود و رمزارزها احتمالاً در اولویت‌های بعدی پس از مسکن و خودرو قرار دارند.
نتیجه: تصویب و ابلاغ قانون با شروع وصول مالیات یکی نیست. با این حال، چون قانون لازم‌الاجرا شده است، از هم‌اکنون باید سوابق معاملات را با دقت نگه دارید تا در زمان اجرا بتوانید بهای تمام‌شده و مدت نگهداری را اثبات کنید.
آیا معاملات قبلی هم مشمول میشوند؟
یکی از نگرانی‌های رایج این است که آیا مالیات به معاملات پیش از قانون هم تعلق می‌گیرد یا نه. طبق ماده ۴ قانون مدنی، اثر قانون نسبت به آینده است و قانون نسبت به ماقبل خود اثر ندارد، مگر اینکه در خود قانون مقررات خاصی در این باره پیش‌بینی شده باشد. بنابراین اصل بر این است که فروش‌هایی که پیش از لازم‌الاجرا شدن قانون انجام شده، مشمول این مالیات نیستند. اما پرسش ظریف‌تر درباره دارایی‌هایی است که پیش از قانون خریده شده و پس از آن فروخته میشوند: بهای تمام‌شده و مدت نگهداری آن‌ها چگونه محاسبه میشود؟ پاسخ دقیق به متن قانون و آیین‌نامه‌های اجرایی بستگی دارد و سوابق خرید شما در این مرحله اهمیت حیاتی پیدا می‌کند.
چالش‌های اجرایی
- شناسایی معاملات: معاملات در صرافی‌های داخلی دارای احراز هویت قابل ردیابی‌اند، اما معاملات در کیف پول شخصی و صرافی‌های خارجی دشوارتر شناسایی میشوند.
- بهای تمام‌شده: کسی که سال‌ها پیش رمزارز خریده و سوابق را ندارد، چطور قیمت خرید را اثبات کند؟
- تبدیل رمزارز به رمزارز: آیا تبدیل بیت‌کوین به تتر، «انتقال» و رویداد مالیاتی است؟ این موضوع باید در آیین‌نامه روشن شود.
- ارزش‌گذاری ریالی: قیمت رمزارز به دلار تعیین میشود و تبدیل آن به ریال در تاریخ‌های مختلف اختلاف ایجاد می‌کند.
ماینرها و صرافی‌ها
استخراج رمزارز
استخراج رمزارز در ایران با مجوز و بر اساس مصوبه هیئت وزیران در سال ۱۳۹۸ قانونی شده است. درآمد استخراج‌کنندگان مجاز، تحت قواعد عمومی مالیات بر درآمد قرار می‌گیرد: اشخاص حقوقی بر اساس ماده ۱۰۵ قانون مالیات‌های مستقیم و اشخاص حقیقی صاحب فعالیت بر اساس قواعد مالیات مشاغل (ماده ۹۳ به بعد).
معامله‌گران حرفه‌ای و شرکت‌ها
قانون جدید درباره «اشخاص غیرتجاری» است. کسی که معامله رمزارز را به‌صورت شغل و حرفه انجام می‌دهد یا شرکتی که در این حوزه فعالیت دارد، تحت قواعد مالیات بر درآمد مشاغل یا اشخاص حقوقی قرار می‌گیرد.
صرافی‌های رمزارز
صرافی‌ها به‌عنوان کسب‌وکار، مشمول مالیات بر درآمد هستند. بر اساس گزارش‌ها، بانک مرکزی دستورالعمل تأسیس و فعالیت کارگزاران رمزپول را در مهر ۱۴۰۴ تصویب کرده، اما همچنان گزارش شده که هیچ صرافی رمزارزی مجوز رسمی بانک مرکزی دریافت نکرده است. این وضعیت تنظیمی بر نحوه گزارش‌دهی مالیاتی صرافی‌ها نیز اثر دارد.
مالیات و ارث رمزارز
اگر رمزارز به ارث برسد، تکالیف مالیات بر ارث مطرح میشود و فروش بعدی آن توسط ورثه نیز ممکن است از منظر عایدی سرمایه بررسی شود. جزئیات بیشتر در مقاله ارث رمزارز.
چک‌لیست برای سرمایه‌گذاران
- همه معاملات را با تاریخ، مقدار، قیمت ریالی و دلاری ثبت کنید.
- خروجی تاریخچه معاملات صرافی‌ها را به‌طور دوره‌ای دانلود و نگهداری کنید.
- انتقال میان کیف پول‌های خودتان را مستند کنید تا با فروش اشتباه گرفته نشود.
- اطلاعیه‌های سازمان امور مالیاتی درباره استقرار بستر اجرایی را دنبال کنید.
- اگر حجم معاملات شما زیاد است، با مشاور مالیاتی درباره وضعیت «تجاری» یا «غیرتجاری» خود مشورت کنید.
برای پیگیری تحولات قوانین رمزارز، آرتیلا را دنبال کنید. همچنین اعتبار قراردادهای هوشمند در معاملات بلاکچینی را در مقاله‌ای جداگانه بررسی کرده‌ایم.
نکات کلیدی
- قانون مالیات بر سوداگری و سفته‌بازی، رمزارز را در کنار ملک، خودرو و طلا مشمول مالیات بر عایدی سرمایه کرده است.
- رمزریال جمهوری اسلامی ایران از مالیات بر عایدی سرمایه رمزدارایی‌ها مستثناست.
- مالیات بر عایدی سرمایه فقط بر سود فروش تعلق می‌گیرد و فروش با ضرر مشمول آن نیست.
- نرخ مالیات بر عایدی سرمایه به مدت نگهداری دارایی بستگی دارد و معاملات کوتاه‌مدت نرخ بالاتری دارند.
- وصول مالیات رمزارز به استقرار بستر اجرایی در سامانه مؤدیان وابسته است.
- درآمد ماینرها و معامله‌گران حرفه‌ای تحت قواعد عمومی مالیات بر درآمد قرار می‌گیرد.
سوالات متداول
آیا الان باید برای سود رمزارز مالیات بدهم؟
قانون ابلاغ شده، اما طبق گزارش‌ها وصول آن به استقرار بستر اجرایی در سامانه مؤدیان وابسته است. با این حال، از هم‌اکنون سوابق معاملات خود را نگه دارید.
اگر رمزارز را با ضرر بفروشم، مالیات دارد؟
خیر. مالیات بر عایدی سرمایه فقط بر سود تعلق می‌گیرد و فروش با ضرر عایدی ندارد.
آیا نگهداری بلندمدت رمزارز مالیات کمتری دارد؟
بله، نرخ‌ها بر اساس مدت نگهداری پلکانی هستند و نگهداری طولانی‌تر نرخ کمتری دارد. ارقام دقیق را از متن رسمی قانون و آیین‌نامه بررسی کنید.
ماینرها چه مالیاتی می‌پردازند؟
درآمد استخراج‌کنندگان مجاز تحت قواعد عمومی مالیات بر درآمد اشخاص حقوقی یا مشاغل قرار می‌گیرد.
آیا معاملات در صرافی خارجی هم مشمول مالیات است؟
از نظر قانونی، انتقال رمزارز توسط اشخاص غیرتجاری مشمول است، صرف‌نظر از محل معامله؛ اما شناسایی چنین معاملاتی در عمل دشوارتر است.