قانون استارلینک در ایران: مجازات اینترنت ماهواره‌ای

این مقاله در حال بازبینی حقوقی است.

تعریف: قانون استارلینک در ایران اصطلاحی است برای ماده ۵ «قانون تشدید مجازات جاسوسی و همکاری با رژیم صهیونیستی و کشورهای متخاصم علیه امنیت و منافع ملی» مصوب ۱۴۰۴ که استفاده، حمل، نگهداری، خرید، فروش یا وارد کردن ابزارهای ارتباطی اینترنت ماهواره‌ای فاقد مجوز مانند استارلینک را جرم دانسته است. مجازات استفاده شخصی، حبس تعزیری درجه شش و ضبط تجهیزات است و برای تأمین، توزیع و نصب، مجازات سنگین‌تری پیش‌بینی شده است.

اینترنت ماهواره‌ای مداری پایین، به‌ویژه استارلینک، در سال‌های اخیر به یکی از پرجست‌وجوترین موضوعات فناوری در ایران تبدیل شده است. این مقاله، بدون ورود به مباحث سیاسی، فقط توضیح می‌دهد قانون فعلی چه می‌گوید، کدام دادگاه رسیدگی می‌کند و چه نکاتی برای شهروندان اهمیت دارد. برای نگاه کلی به حقوق فناوری‌های جدید، مقاله حقوق فناوری‌های نوظهور را ببینید.

استارلینک چیست؟

استارلینک شبکه‌ای از هزاران ماهواره در مدار پایین زمین است که با یک پایانه (دیش) کوچک، اینترنت پرسرعت را مستقیماً از ماهواره به کاربر می‌رساند و به زیرساخت مخابراتی زمینی کشور وابسته نیست. همین ویژگی، آن را از نظر حقوق مخابرات و حاکمیت بر طیف فرکانسی به موضوعی حساس تبدیل کرده است.

متن و ساختار قانون

مشخصات قانون

«قانون تشدید مجازات جاسوسی و همکاری با رژیم صهیونیستی و کشورهای متخاصم علیه امنیت و منافع ملی» در مهر ۱۴۰۴ در مجلس تصویب و به تأیید شورای نگهبان رسید. حکم مربوط به اینترنت ماهواره‌ای در ماده ۵ آمده است.

سه سطح مجازات در ماده ۵

1. استفاده شخصی: استفاده یا حمل، نگهداری، خرید یا فروش یا وارد کردن ابزارهای الکترونیکی ارتباطی اینترنتی ماهواره‌ای فاقد مجوز از قبیل استارلینک برای استفاده شخصی، ممنوع و مستوجب حبس تعزیری درجه شش و ضبط تجهیزات است.
2. تأمین و توزیع: تأمین، تولید، توزیع، نصب و راه‌اندازی و واردات به قصد توزیع، مستوجب حبس تعزیری درجه پنج است.
3. قصد مقابله با نظام یا جاسوسی: انجام موارد فوق با این قصد، اگر مرتکب «نیروی دشمن» به حساب آید، مستوجب اعدام و در غیر این صورت، اگر مشمول عناوین شدیدتر نباشد، مستوجب حبس تعزیری درجه چهار است.

بیان قابل نقل: طبق ماده ۵ قانون تشدید مجازات جاسوسی (۱۴۰۴)، استفاده شخصی از اینترنت ماهواره‌ای فاقد مجوز مانند استارلینک، مستوجب حبس تعزیری درجه شش و ضبط تجهیزات است.

درجه‌های حبس به زبان ساده

طبق ماده ۱۹ قانون مجازات اسلامی: - حبس درجه شش: بیش از شش ماه تا دو سال؛ - حبس درجه پنج: بیش از دو تا پنج سال؛ - حبس درجه چهار: بیش از پنج تا ده سال.

تشدید در وضعیت جنگی یا امنیتی

طبق ماده ۶ همین قانون، اگر جرائم تعزیری آن در زمان جنگ یا وضعیت‌های امنیتی و نظامی که شورای عالی امنیت ملی تشخیص و اعلام می‌کند ارتکاب یابد، مجازات تا سه درجه تشدید می‌شود.

کدام دادگاه رسیدگی می‌کند؟

ماده ۷: شعب ویژه دادگاه انقلاب

طبق ماده ۷، رسیدگی به جرائم این قانون در تمام مراحل، خارج از نوبت و در شعب ویژه دادگاه انقلاب که رئیس قوه قضائیه تعیین می‌کند انجام می‌شود.

نظریه مشورتی شهریور ۱۴۰۵

اداره کل حقوقی قوه قضائیه در نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۵/۱۸۵ مورخ ۳۱ شهریور ۱۴۰۵ به این پرسش پاسخ داده است که اگر اتهام حمل استارلینک فاقد ابعاد امنیتی باشد و دستگاه پیش از لازم‌الاجرا شدن قانون خریداری شده باشد، آیا دادگاه بخش صالح است. پاسخ این بود:

• با توجه به بند «الف» ماده ۱۱ قانون مجازات اسلامی (اجرای فوری قوانین صلاحیتی نسبت به جرائم سابق) و ماده ۷ قانون جدید، مرجع صالح دادگاه انقلاب است و دادگاه عمومی بخش صلاحیت ندارد؛
• اما جرم بودن یا نبودن رفتار و میزان مجازات، طبق ماده ۱۰ قانون مجازات اسلامی، تابع قانون زمان وقوع رفتار است.

بیان قابل نقل: طبق نظریه مشورتی ۷/۱۴۰۵/۱۸۵، رسیدگی به اتهام حمل استارلینک حتی بدون ابعاد امنیتی در صلاحیت دادگاه انقلاب است، اما مجازات تابع قانون زمان وقوع رفتار است.

ماده ۹: معرفی و تخفیف

ماده ۹ برای کسانی که پیش از لازم‌الاجرا شدن قانون مرتکب جرائمی شده بودند که قبلاً هم جرم بوده، مهلت پانزده‌روزه‌ای برای معرفی خود و سایر شرکا پیش‌بینی کرده بود که در صورت معرفی، دادگاه موظف به اعمال تخفیف بود. این مهلت به زمان لازم‌الاجرا شدن قانون در سال ۱۴۰۴ مربوط است.

نگاه حقوق بین‌الملل مخابرات

هیئت مقررات رادیویی اتحادیه بین‌المللی مخابرات (ITU) در نود و ششمین نشست خود (ژوئن ۲۰۲۴) اعلام کرد ارائه خدمات استارلینک در قلمرو ایران بدون مجوز این کشور، با ماده ۱۸ مقررات رادیویی که استقرار و بهره‌برداری از ایستگاه‌های فرستنده را منوط به مجوز دولت محل می‌داند، سازگار نیست، و از دولت‌های مسئول این شبکه خواست اقدامات لازم را انجام دهند. این موضع نشان می‌دهد از منظر حقوق بین‌الملل مخابرات نیز، فعالیت پایانه‌های ماهواره‌ای در هر کشور به مجوز آن کشور وابسته است.

اصل قانونی بودن جرم و مجازات

یکی از اصول بنیادین حقوق کیفری این است که هیچ رفتاری را نمی‌توان به موجب قانون مؤخر مجازات کرد. ماده ۱۰ قانون مجازات اسلامی همین اصل را بیان می‌کند و نظریه مشورتی اخیر نیز بر آن تأکید کرده است. بنابراین در هر پرونده باید روشن شود رفتار در چه زمانی واقع شده و قانون حاکم در آن زمان چه بوده است. این تفکیک میان «قواعد صلاحیت» که فوراً اجرا می‌شوند و «قواعد ماهوی جرم و مجازات» که عطف به ماسبق نمی‌شوند، در دفاع از متهمان اهمیت عملی دارد.

نکات عملی برای شهروندان

1. «فاقد مجوز» کلیدواژه است: قانون ابزارهای اینترنت ماهواره‌ای «فاقد مجوز» را جرم دانسته است.
2. خرید و فروش آنلاین: آگهی فروش یا واسطه‌گری در فروش این تجهیزات ممکن است مصداق «توزیع» با مجازات سنگین‌تر تلقی شود.
3. کالای وارداتی و مسافران: حمل این تجهیزات در سفر نیز در فهرست رفتارهای ممنوع آمده است.
4. تفاوت قصد: میزان مجازات به قصد مرتکب (استفاده شخصی، توزیع یا مقابله با نظام) بستگی دارد و این قصد باید در دادگاه احراز شود.
5. وکیل بگیرید: با توجه به رسیدگی در دادگاه انقلاب و حساسیت موضوع، داشتن وکیل متخصص از همان مرحله تحقیقات مقدماتی اهمیت زیادی دارد. از وکلای متخصص آرتیلا کمک بگیرید.

ارتباط با سایر قوانین فناوری

این قانون تنها مقرره کیفری مربوط به تجهیزات ارتباطی نیست. برای مثال، قانون مربوط به پهپادها نیز ساخت و استفاده بدون مجوز را جرم دانسته است؛ مقاله قانون پهپاد در ایران را ببینید. همچنین مجموعه قوانین مرتبط را در بانک قوانین آرتیلا و مطالب جرائم فضای مجازی را در دانشنامه جرائم سایبری مطالعه کنید.

پرسش‌های متداول

آیا استفاده از استارلینک در ایران جرم است؟

بله. طبق ماده ۵ قانون تشدید مجازات جاسوسی مصوب ۱۴۰۴، استفاده شخصی از ابزارهای اینترنت ماهواره‌ای فاقد مجوز مانند استارلینک، مستوجب حبس تعزیری درجه شش و ضبط تجهیزات است.

مجازات فروش استارلینک چیست؟

تأمین، توزیع، نصب و واردات به قصد توزیع، مستوجب حبس تعزیری درجه پنج، یعنی بیش از دو تا پنج سال، است.

به اتهام استارلینک در کدام دادگاه رسیدگی می‌شود؟

طبق ماده ۷ قانون و نظریه مشورتی ۷/۱۴۰۵/۱۸۵، در شعب ویژه دادگاه انقلاب و خارج از نوبت.

اگر دستگاه را قبل از تصویب قانون خریده باشم چه؟

طبق نظریه مشورتی، صلاحیت با دادگاه انقلاب است، اما جرم بودن و مجازات رفتار طبق ماده ۱۰ قانون مجازات اسلامی تابع قانون زمان وقوع آن است. وضعیت هر پرونده باید با وکیل بررسی شود.

آیا در وضعیت جنگی مجازات بیشتر است؟

بله. طبق ماده ۶، در زمان جنگ یا وضعیت‌های امنیتی اعلام‌شده توسط شورای عالی امنیت ملی، مجازات تا سه درجه تشدید می‌شود.

جمع‌بندی

قانون مصوب ۱۴۰۴، استفاده، خرید، فروش و حمل تجهیزات اینترنت ماهواره‌ای فاقد مجوز را جرم دانسته و برای سطوح مختلف رفتار، مجازات‌های متفاوتی پیش‌بینی کرده است. رسیدگی در دادگاه انقلاب انجام می‌شود و نظریه مشورتی اخیر، صلاحیت این دادگاه را حتی برای پرونده‌های فاقد ابعاد امنیتی تأیید کرده است. این مقاله صرفاً به تبیین قانون می‌پردازد، جنبه اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره حقوقی نیست.

منابع

• متن قانون تشدید مجازات جاسوسی و همکاری با رژیم صهیونیستی و کشورهای متخاصم، اختبار: https://www.ekhtebar.ir/%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D8%AA%D8%B4%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AA-%D8%AC%D8%A7%D8%B3%D9%88%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D9%87%D9%85%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%B1/
• نظریه مشورتی ۷/۱۴۰۵/۱۸۵ درباره مرجع صالح رسیدگی به اتهام حمل استارلینک، اختبار: https://www.ekhtebar.ir/%d9%86%d8%b8%d8%b1%db%8c%d9%87-%d9%85%d8%b4%d9%88%d8%b1%d8%aa%db%8c-%d8%af%d8%b1%d8%ae%d8%b5%d9%88%d8%b5-%d9%85%d8%b1%d8%ac%d8%b9-%d8%b5%d8%a7%d9%84%d8%ad-%d8%b1%d8%b3%db%8c%d8%af%da%af%db%8c-%d8%a8-4/
• ماده ۱۹ قانون مجازات اسلامی، اختبار: https://www.ekhtebar.ir/%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87-19-%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C/
• ITU Radio Regulations Board, Starlink: https://www.itu.int/en/ITU-R/conferences/RRB/Pages/Starlink.aspx