ماده 91 - هر یک از افراد بدون شناسنامه که به سن 18 سال تمام رسیده‌اند موظفند در موقع تنظیم اسناد نام‌خانوادگی مخصوصی که بلامعارض بودن آن مورد تصدیق دفتر محل باشد برای خود انتخاب نماید.

ماده 92 - قلمرو دفتری که نباید نام خانوادگی در آن تکرار شود عبارت است از کلیه حوزه‌های تابعه آن دفتر اعم از حوزه‌های شهری و دهستانی.

ماده 93 - برای ثبت حق تقدم نامهای خانوادگی و جلوگیری از تکرار آن در قلمرو هر یک از ادارات آمار و ثبت احوال دفاتر مخصوصی که نمونه آن ضمیمه این آیین نامه است (25) تهیه شده و به وسیله اداره بازرسی سرب و پس از تعیین حروف مختصه و امضا رئیس اداره ثبت احوال در دسترس دفاتر آمار و ثبت احوال گذاشته می‌شود.

ماده 94 - روسای ادارات آمار و ثبت احوال مکلفند برای تنظیم دفاتر مزبور متصدی مخصوصی تعیین و به مرکز معرفی نمایند متصدی موصوف موظف است به مسئولیت مشترک مدیر بایگانی با مراجعه به اسناد سجلی کلیه حوزه‌های قلمرو یک اداره آمار و ثبت احوال مشخصات دارندگان حق تقدم نامهای خانوادگی را استخراج و با رعایت حروف تهجی در دفاتر ثبت کنند.

ماده 95 - اسناد سجلی نوزادگانی که در غیر محل صدور شناسنامه پدر متولد می‌شوند با نام خانوادگی پدر تنظیم خواهد شد ولو اینکه حق تقدم نام خانوادگی مزبور در قلمرو آن دفتری به نام دیگری ثبت نشده و بلامعارض باشد طفل موصوف دارند. حق تقدم شناخته نمی‌شود و اگر کسی بخواهد از آن نام استفاده کند مانعی نخواهد داشت.

ماده 96 - چنانچه دارنده حق تقدم نام خانوادگی خود را طبق تشریفات مقرره تغییر دهد در حاشیه دفاتر نامهای خانوادگی مراتب قبل و دیگر شخص مزبور نمی‌تواند از حق تقدم نام خانوادگی پیشین خود استفاده نماید ولی در عین حال این نام خانوادگی بلامعارض نبوده و غیر از کسانی که قبلاً استفاده می‌نموده‌اند اشخاص دیگری نمی‌توانند آن نام را برای خود انتخاب کنند.

ماده 97 - اشخاص در موارد ذیل می‌توانند درخواست تغییر نام‌خانوادگی خود را بنمایند: 1- هرگاه نام خانوادگی در قلمرو یکی از ادارات آمار و ثبت احوال تکرار شده باشد. 2- هرگاه منظور وحدت نام خانوادگی باشد (در مورد اشخاصی که قرابت نسبی یا قرابت سببی درجه اول یا دوم با اجازه دهنده دارند) با ارائه اجازه‌نامه گواهی شده از کلانتری یا دفتر اسناد رسمی یا بخشداری یا از دارنده حق تقدم. 3- هرگاه نام خانوادگی از واژه‌های زشت و ناپسند و مستهجن بوده و یا از سه کلمه یا بیشتر ترکیب شده باشد و یا با شغل و شئون اشخاص مناسب نباشد. 4 - هرگاه محکومیت جزایی به استثنای خلاف برای یکی از افراد خانواده پیش آمده و داشتن نام خانوادگی پیش موجب ننگ و سرافکندگی باشد. 5 - اگر نام خانوادگی از اسامی ممنوع‌الاستعمال و قابل حذف بوده و یا با آنها ترکیب شده باشد.

ماده 98 - کسانی که بخواهند نام خانوادگی خود را تغییر دهند باید دلائل خود را در درخواست چاپی نمونه (25) ذکر و به فرمانداری و یا اداره آمار محل اقامت خود تسلیم نمایند هرگاه درخواست نامه به فرمانداری داده‌شده باشد فرمانداری آن را به اداره آمار محل خواهد فرستاد و اداره نامبرده مکلف است چگونگی را با اظهار نظریه فرمانداری و اداره کل آمار و ثبت احوال گزارش دهد فرمانداری گزارش اداره آمار را به وزارت کشور می‌فرستد تا مورد بررسی قرار گیرد در صورتی که درخواست نامه مستقیماً به اداره آمار محل تسلیم شده باشد اداره نامبرده باید مراتب را با اظهارنظر به اداره کل آمار و ثبت احوال گزارش دهد تا طبق مقررات ماده 42 قانون ثبت احوال اقدام شود.

ماده 99 - نام خانوادگی جدید در متن صفحه مخصوص خلاصه ولادت درج و در صفحه سفید برگ شناسنامه نوشته می‌شود (نام خانوادگی دارنده شناسنامه شماره. ... بر طبق مقررات ماده 42 قانون ثبت احوال که ضمن شماره. ... از طرف اداره کل آمار و ثبت احوال ابلاغ گردیده از. .... به. ..... تغییر یافته است به تاریخ. .... امضا مهر اداره آمار و ثبت احوال. ....) و همچنین در حاشیه مستندات مراتب به شرح فوق قید خواهد شد.

ماده 100 - نام‌های ذیل را به عنوان نام خانوادگی نمی‌توان انتخاب نمود و اشخاصی که قبلاً آنها را انتخاب نموده‌اند مکلف به درخواست تغییر آن می‌باشند: 1- نام‌های منتسبه به خاندان سلطنت و القاب و اسامی مربوط به‌عناوین مناسب دولتی و بنگاههای همگانی به طور کلی اعم از بسیط یا مرکب. 2- نامهای مشاهیر و دانشمندان معروف که اسامی آنها از طرف وزارت فرهنگ معین و ابلاغ شده باشد. 3- نامهائی که صورت لقب را دارند. 4- واژه‌های منتسب به زبانهای بیگانه. 5- نامهائی که حق تقدم آنها با دیگران است ولو با اضافه نمودن اسم محلی یا یک حرف به آن به طوری که در معنی هیچگونه تغییر حاصل نشده و موجب اشتباه باشد.

ماده 101 - هیچ کس حق ندارد نام خانوادگی شخص دیگری را در قلمرو آمار و ثبت احوال آن محل نام موسسه شخصی یا عنوان تلگرافی خود قراردهد ولی شعب موسسات در سایر نقاط نام مرکز اصلی را می‌توانند داشته باشند ولو اینکه شخص دیگری نام مزبور را در محل تاسیس آن شعبه قبلاً برای نام خانوادگی خود ثبت کرده باشد.

ماده 102 - در موقعی که بعضی از کلمات باید بر طبق سایر قوانین و مقررات از اسامی اشخاص حذف شود صفحه مخصوص خلاصه ولادت با حذف کلمه مزبور تنظیم و در صفحه سفید برگ شناسنامه نوشته می‌شود مثلاً کلمه (میرزا - آقا - خان - شیخ - ملا و غیره) یا صنیع‌السلطنه و غیره طبق دستور شماره. ... از ا سم صاحب سند یا اسم پدر حذف گردیده است به تاریخ. ... امضا و مهر اداره آمار و ثبت احوال. ... و همچنین در حاشیه مستندات به شرح بالا توضیح داده می‌شود.

ماده 103 - نسبت به اشخاصی که نام شخصی آنها به جهت قانونی یا طبق مقررات تغییر می‌کند نام جدیدی را که اختیار می‌نمایند در حاشیه مستندات ثبت احوال مربوط و در متن برگ شناسنامه ذکر و در صفحه سفید شناسنامه اولاد یا عیال او نیز نوشته می‌شود (نام صاحب سند برطبق دستور شماره. .... از. ... به. .... تبدیل شده به تاریخ. ... امضا و مهر اداره. ...) همچنین مراتب در اسناد سجلی اولاد و دفاتری که نام او مندرج است بعد از نام پیشین با مرکب قرمز درج و در صفحه سفید شناسنامه اولاد یا عیال او نیز نوشته می‌شود (نام پدر یا نام شوهر صاحب سند از. ... به. ... تغییر یافته است به تاریخ. ... امضا و مهر اداره. ...).

ماده 104 (منسوخ 1400/06/07)- اداره آمار مکلف است پس از اعلام وقوع طلاق به زن اخطار نماید که در مدت پانزده روز اجازه شوهر سابق خود را برای بقاء نام خانوادگی او تسلیم نماید و یا نام خانوادگی دیگری برای خود اختیار کند و اگر اجازه شوهر را در مدت مقرره تسلیم نموده اداره آمار در حاشیه مستندات مربوطه قید خواهد کرد که دیگر زن به نام خانوادگی شوهر سابق خود باقی نخواهد بود.