ماده 99 - نام خانوادگی جدید در متن صفحه مخصوص خلاصه ولادت درج و در صفحه سفید برگ شناسنامه نوشته می‌شود (نام خانوادگی دارنده شناسنامه شماره. ... بر طبق مقررات ماده 42 قانون ثبت احوال که ضمن شماره. ... از طرف اداره کل آمار و ثبت احوال ابلاغ گردیده از. .... به. ..... تغییر یافته است به تاریخ. .... امضا مهر اداره آمار و ثبت احوال. ....) و همچنین در حاشیه مستندات مراتب به شرح فوق قید خواهد شد.

ماده 117 - رونوشت مصدق شناسنامه را اگر از محل صدور اسناد درخواست شود پس از مقابله مندرجات شناسنامه با اصل مستندات داده می‌شود و هرگاه خارج از محل صدور اسناد درخواست به عمل آید پس از وصول ته سوش درخواست‌نامه برای تطبیق با اسناد به اداره محل صدور ارسال می‌شود. اداره مربوطه مکلف است پس از وصول ته سوش در ظرف پنج روز با اسناد درخواست‌کننده رونوشت مقابله نموده در صورتی که اختلاف داشته باشد به اداره صادرکننده رونوشت اطلاع دهد. نمونه‌های رونوشت ضمیمه این آیین ‏نامه است (27 - 28) تبصره - صدور رونوشت از طرف نمایندگان حوزه‌های دهستانی مانعی ندارد. نماینده حوزه باید پس از صدور رونوشت ته سوش درخواست‌نامه را به‌اداره متبوع خود بفرستد.

ماده 127 - ادارات آمار و ثبت احوال مکلفند هویت کسانی را که به‌تابعیت دولت شاهنشاهی نائل می‌شوند برای ثبت در دفتر تابعیت که نمونه آن ضمیمه آیین ‏نامه است (34) به مرکز ارسال دارند.

ماده 10 - نماینده ثبت احوال ذیل هر سند با تمام حروف نام و نام خانوادگی خود را نوشته و امضا نموده و به مهر حوزه ممهور می‌نماید.

ماده 34 - ثبت تولد اطفال سرراهی مطابق ماده 7 قانون بنا به اظهار شخص یا رئیس بنگاهی که طفل به او سپرده شده به عمل خواهد آمد و شناسنامه صادر و به اظهارکننده تسلیم می‌شود.

ماده 52 - در موردی که جسدی کشف شود و هویت او معلوم نباشد صورت‌مجلسی که مطابق ماده 20 قانون تنظیم و به نماینده ثبت احوال داده می‌شود ضمیمه نسخه اول دفتر متوفیات بایگانی و محتویات صورت‌مجلس آنچه ممکن است و با نمونه دفتر وفق می‌دهد در نخستین دفتر مربوطه درج و جاهائی که در دفتر نانویس می‌ماند خط کشیده می‌شود و هرگاه بعداً مشخصات جسد کشف شده معلوم گردید مراتب در حاشیه دفتر قید خواهد شد.

ماده 79 - ازدواج و طلاق اتباع خارجه مقیمین ایران طبق اعلامیه واصله از دفاتر رسمی ازدواج و طلاق و یا با ارائه مدارک طبق ماده 970 قانون مدنی در نسختین دفاتر مخصوصی که نمونه آن ضمیمه این آیین ‏نامه است (21 - 22) در مراکز آمار و ثبت احوال محل به ثبت می‌رسد.

ماده 100 - نام‌های ذیل را به عنوان نام خانوادگی نمی‌توان انتخاب نمود و اشخاصی که قبلاً آنها را انتخاب نموده‌اند مکلف به درخواست تغییر آن می‌باشند: 1- نام‌های منتسبه به خاندان سلطنت و القاب و اسامی مربوط به‌عناوین مناسب دولتی و بنگاههای همگانی به طور کلی اعم از بسیط یا مرکب. 2- نامهای مشاهیر و دانشمندان معروف که اسامی آنها از طرف وزارت فرهنگ معین و ابلاغ شده باشد. 3- نامهائی که صورت لقب را دارند. 4- واژه‌های منتسب به زبانهای بیگانه. 5- نامهائی که حق تقدم آنها با دیگران است ولو با اضافه نمودن اسم محلی یا یک حرف به آن به طوری که در معنی هیچگونه تغییر حاصل نشده و موجب اشتباه باشد.

ماده 118 - المثنی و رونوشت اسناد سجلی به صاحب آن یا وکیل ثابت‌الوکاله و در صورتی که صغیر باشد به ولی یا قیم مادر و یا سرپرست صغیر داده می‌شود.

ماده 128 - روساء و نمایندگان ادارات آمار و ثبت احوال محل و بازرسان اداره کل آمار و ثبت احوال جز در موردی که نسبت به شناسنامه سوءظن حاصل شده و تصور ارتکاب بزه می‌رود حق ندارند شناسنامه را که در دست مردم است از آنها اخذ نمایند در صورت اول هرگاه به اخذ شناسنامه مبادرت نموده‌اند باید بلافاصله مراتب را با فرستادن شناسنامه به‌اداره کل آمار و ثبت احوال گزارش دهند.

ماده 11 - نماینده ثبت احوال وقایع را حتی‌المقدور باید شخصاً ثبت نماید و هرگاه به واسطه عذر موجهی قادر به انجام وظیفه نباشد به کارمند رسمی حوزه اجازه ثبت واقعه را می‌دهد. این اجازه باید کتبی و در دفتر ثبت مراسلات ثبت شده باشد.

ماده 35 - هویت دیوانه‌ها هرگاه قیم نداشته باشند برحسب اظهار مامورین انضباطی پس از بازجوئی‌های لازم که مامورین نامبرده به‌عمل خواهند آورد در همان حوزه که دیوانه مقیم است ثبت خواهد شده شناسنامه برای دادستان محل فرستاده می‌شود. سن تقریبی دیوانه نام پدر و مادر هرگاه معلوم باشد نوشته می‌شود. هرگاه پدر و یا مادر او معلوم نباشد در محل مربوطه نوشته می‌شود که اظهارکننده نام پدر و مادر او را نمی‌دانست. تبصره - در اسناد این قبیل اشخاص به هیچ وجه نباید کلمه دیوانه نوشته شود.

ماده 53 - نسبت به اشخاصی که در حین مسافرت در راهها یا منزلگاهها فوت می‌نمایند پس از وصول اطلاعنامه از طرف مامورین صلاحیت‌دار نماینده حوزه مکلف است واقعه فوت را ثبت و عین اطلاع‏نامه را به دفتر ثبت مرگ ضمیمه نماید و در حاشیه مراتب را توضیح دهد.

ماده 80 (منسوخ 1400/06/07)- زن تبعه ایران که به موجب اجازه‌نامه مقامات صلاحیتدار با مرد تبعه خارجه ازدواج می‌نماید هرگاه ازدواج از مواردی باشد که تابعیت زوج به زوجه تحمیل شود و مراتب از طرف اداره شهربانی اعلام و شناسنامه زن را فرستاده باشند ادارات آمار و ثبت احوال مکلف هستند چگونگی ازدواج را به طور خلاصه در حاشیه مستندات زن قید و شناسنامه را بایگانی نمایند و اگر در اثر فوت شوهر یا وقوع طلاق و تقدیم درخواست نامه زن به‌تبعیت اصلی خود بازگشت نمود مجدداً بازگشت او در مستندات ذکر و از روی مستندات مزبور المثنی شناسنامه صادر و به او تسلیم می‌شود.

ماده 101 - هیچ کس حق ندارد نام خانوادگی شخص دیگری را در قلمرو آمار و ثبت احوال آن محل نام موسسه شخصی یا عنوان تلگرافی خود قراردهد ولی شعب موسسات در سایر نقاط نام مرکز اصلی را می‌توانند داشته باشند ولو اینکه شخص دیگری نام مزبور را در محل تاسیس آن شعبه قبلاً برای نام خانوادگی خود ثبت کرده باشد.

ماده 129 - هرگاه مرجع صلاحیت‌دار قضایی ملاحظه برگها و دفاتر ثبت احوال را لازم بدانند دفاتر یا برگهای مزبور به وسیله نماینده ارسال خواهند گردید و پس از ملاحظه به محل اصلی اعاده داده می‌شود.

ماده 12 - نمایندگان ثبت احوال ثبت وقایع مربوط به خود و مربوط به اقربای خود را تا درجه دوم (اعم از نسبی یا سببی) باید با حضور رئیس آمار و ثبت احوال و در نقاطی که اداره ثبت احوال نباشد با حضور بخشدار و در غیر مراکز بخشداری با حضور کدخدا ثبت کرده و مراتب را در حاشیه اسناد قید نموده به امضا آنها برساند.

ماده 36 - نماینده ثبت احوال مکلف است در هر موقع که نخستین دفتر ولادت خاتمه پیدا کرد ذیل آخرین واقعه دفاتر مزبور را بسته دفاتر را به انضمام گزارش ماما یا پزشک یا بنگاهها به اداره آمار و ثبت احوال ارسال دارد.

ماده 54 - فوت اشخاصی که در کشتی واقع می‌شود و محل اقامت آنها معلوم نیست در دفتر مخصوصی در اداره کل آمار و ثبت احوال به ثبت می‌رسد و نسبت به اشخاصی که محل اقامتشان معلوم است پس از وصول مستخرجه ناخدای کشتی اداره مرکزی مستخرجه را به دفاتر مربوطه اعلام می‌دارد.

ماده 81 - زن تبعه خارجه که با مرد ایرانی ازدواج می‌نماید و از طرف شهربانی محل و یا مقامات صلاحیتدار ایران در خارجه مراتب اعلام شده باشد ادارات آمار و ثبت احوال مکلف هستند پس از وصول اعلامیه برای زن شناسنامه صادر و در حاشیه نسختین دفتر اظهارنامه و ستون ملاحظات و صفحه سفید شناسنامه درج کنند (طبق جزء 6 ماده 976 قانون مدنی شناسنامه صادر گردید.)

ماده 102 - در موقعی که بعضی از کلمات باید بر طبق سایر قوانین و مقررات از اسامی اشخاص حذف شود صفحه مخصوص خلاصه ولادت با حذف کلمه مزبور تنظیم و در صفحه سفید برگ شناسنامه نوشته می‌شود مثلاً کلمه (میرزا - آقا - خان - شیخ - ملا و غیره) یا صنیع‌السلطنه و غیره طبق دستور شماره. ... از ا سم صاحب سند یا اسم پدر حذف گردیده است به تاریخ. ... امضا و مهر اداره آمار و ثبت احوال. ... و همچنین در حاشیه مستندات به شرح بالا توضیح داده می‌شود.

ماده 130 - برای بازرسی اعمال نمایندگان و حصول اطمینان به صحت طرز ثبت وقایع همچنین برای تقصیر کسانی که وظایف خود را نسبت به مقررات ثبت احوال انجام نداده‌اند چند تن نماینده فنی از طرف اداره کل آمار و ثبت احوال معین خواهند شد که وظایف محوله را طبق دستور انجام نمایند.

ماده 13 - قبل از ثبت واقعه نماینده ثبت احوال مکلف است عواقب وخیم اظهارات کذب را به اظهارکننده و گواه تذکر داده این موضوع را در دفتر ذکر نماید.

ماده 37 - نماینده حوزه موظف است به محض ثبت واقعه ولادت اعلامیه برای درج مراتب در مستندات پدر یا مادر مولود در روی نمونه که ضمیمه آیین ‏نامه است (5) تنظیم و به اداره آمار و ثبت احوال محل ارسال دارد اداره آمار و ثبت احوال محل مکلف است پس از وصول اعلامیه چنانچه شناسنامه پدر و مادر طفل یا یکی از آنها در قلمرو آن اداره صادر شده باشد واقعه تولد را از روی اعلامیه در مستندات پدر و مادر طفل ثبت و هرگاه شناسنامه پدر و مادر یا یکی از آنها از محل دیگری صادر شده باشد اعلامیه واصله را عیناً به محل مربوط بفرستند.

ماده 55 - نسبت به کسانی که در جنگ یا لشکرکشی می‌میرند هرگاه هویت مرده معلوم باشد مراتب از طریق وزارت جنگ به موجب اطلاعنامه‌ای که نمونه آن ضمیمه این آیین نامه است (9) به اداره کل آمار و ثبت احوال اعلام و اداره مرکزی نیز عیناً به محل صدور شناسنامه متوفی می‌فرستد تا فوت به موجب اطلاعنامه ثبت شود اگر هویت متوفی معلوم نباشد پس از وصول رونوشت گواهی شده صورت مجلسی تنظیم و در دفتر مخصوصی که در اداره کل آمار و ثبت احوال می‌باشد قید و هر وقت هویت مرده معلوم گردید مراتب به اداره محل صدور شناسنامه مرده برای ثبت اعلام می‌گردد. تبصره - ثبت فوت کسانی که از مامورین صلاحیتدار دولت شاهنشاهی در خارجه شناسنامه گرفته‌اند و در جنگ یا لشکرکشی می‌میرند در تهران به عمل می‌آید.

ماده 103 - نسبت به اشخاصی که نام شخصی آنها به جهت قانونی یا طبق مقررات تغییر می‌کند نام جدیدی را که اختیار می‌نمایند در حاشیه مستندات ثبت احوال مربوط و در متن برگ شناسنامه ذکر و در صفحه سفید شناسنامه اولاد یا عیال او نیز نوشته می‌شود (نام صاحب سند برطبق دستور شماره. .... از. ... به. .... تبدیل شده به تاریخ. ... امضا و مهر اداره. ...) همچنین مراتب در اسناد سجلی اولاد و دفاتری که نام او مندرج است بعد از نام پیشین با مرکب قرمز درج و در صفحه سفید شناسنامه اولاد یا عیال او نیز نوشته می‌شود (نام پدر یا نام شوهر صاحب سند از. ... به. ... تغییر یافته است به تاریخ. ... امضا و مهر اداره. ...).

ماده 131 - کلیه آیین ‏نامه‌ها و مقررات و تصمیمات راجعه به ثبت احوال که مخالف با مقررات این آیین ‏نامه باشد ملغی و این آیین نامه که مشتمل بر 131 ماده است از تاریخ تصویب به موقع اجراء گذارده می‌شود.

ماده 14 - در مواردی که قانون ثبت احوال اجازه می‌دهد ممکن است به وسیله وکالتنامه مسلم واقعه را به ثبت رسانید.

ماده 38 - دوائر آمار و ثبت احوال مکلفند در ظرف 15 روز مفاد اعلامیه‌ها واصله را در مستندات مربوطه ثبت نمایند.

ماده 56 - مفاد فوت غائب مفقودالاثر به استناد دادنامه دادگاه در نخستین دفتر ثبت مردگان و مستندات سجلی متوفی و دفتر ثبت شهرستان درج شماره و تاریخ دادنامه در محل درج مشخصات اظهارکننده ثبت و چنانچه دادنامه موصوف ابطال شود مراتب در دفاتر فوق‌الذکر و مستندات سجلی قید می‌گردد.

ماده 104 (منسوخ 1400/06/07)- اداره آمار مکلف است پس از اعلام وقوع طلاق به زن اخطار نماید که در مدت پانزده روز اجازه شوهر سابق خود را برای بقاء نام خانوادگی او تسلیم نماید و یا نام خانوادگی دیگری برای خود اختیار کند و اگر اجازه شوهر را در مدت مقرره تسلیم نموده اداره آمار در حاشیه مستندات مربوطه قید خواهد کرد که دیگر زن به نام خانوادگی شوهر سابق خود باقی نخواهد بود.

ماده 15 - نماینده ثبت احوال باید قبل از آنکه ثبت را به امضا اظهارکننده و گواه برساند مندرجات آن را برای آنها بخواند و تمام جزئیات را به نحوی که بفهمند توضیح نماید پس از آنکه اطمینان کامل پیدا کرد که مراتب ثبت شده مطابق اظهار ایشان است به امضا برساند.

ماده 39 - نمایندگان حوزه‌ها مکلفند در آخر اسفند هر سال ذیل آخرین واقعه ولادت را بسته و دفاتر را به مرکز اداره آمار و ثبت احوال ارسال دارند.

ماده 57 - برای طفل مرده به دنیا آمده یا طفلی که قبل از اطلاع ولادت به نماینده ثبت احوال مرده باشد سند ولادت تنظیم نمی‌شود و باید واقعه فوت در دفتر متوفیات قید گردد. تبصره - روسای بنگاههای رسمی مکلفند اطفال مرده به دنیا آمده را به نماینده ثبت احوال اعلام دارند.

ماده 16 - هرگاه اظهارکننده یا گواه سواد فارسی نداشته باشند به جای امضا با انگشت ابهام علامت خواهند گذاشت و مامور ثبت احوال مکلف است علت عدم امضا را پس از ثبت واقعه در حاشیه مستندات توضیح دهد. تبصره - اظهارکننده و گواه باید بدواً نام خود را با تمام حروف نوشته و سپس امضا نماید.

ماده 40 - بایگانی اسناد پس از وصول دفاتر ولادت هر حوزه شهری یا هر ده مکلف است دفاتر واصله را در دسترس کمیسیون مقرره در ماده 42 بگذارد.

ماده 58 - بسته‌شدن دفاتر و صدور اعلامیه و ارسال به ادارات ثبت احوال محل طبق مقرراتی که در فصل ولادت ذکرشده نمونه اعلامیه ضمیمه این آیین ‏نامه است (10).

ماده 17 - در هر مورد که نمایندگان ثبت احوال بر اثر اشتباه یا فراموشی اسنادی را که مکلف به امضا می‌باشند امضا نکنند جانشین آنان باید با حضور کمیسیون مرکب از دادستان یا نماینده او و نماینده اداره کل آمار و ثبت احوال اسنادی که قبلاً تنظیم شده و فاقد امضا بوده نمایند و صورت‌مجلس تهیه و ضمیمه اسناد مربوطه بنمایند. تبصره - در نقاطی که دادسرا نباشد کمیسیون با حضور رئیس دادگاه بخش و اگر دادگاه بخش هم نباشد با حضور بخشدار تشکیل خواهد شد.

ماده 41 - کمیسیون رسیدگی به اسناد تشکیل می‌شود از رئیس آمار و ثبت احوال و متصدی بایگانی اسناد و سرپرست نویسندگان دفتر سجل شهرستان که باید با دقت مندرجات اسناد مربوطه به ولادت و فوت را با یکدیگر تطبیق و هرگونه عیب و نقص آنها را در دو نسخه تدوین نمایند که یک نسخه از آن به جلد مربوط و نقص آنها را در دو نسخه تدوین نمایند که یک نسخه از آن به جلد مربوط ضمیمه و نسخه دیگر به مرکز ارسال گردد.

ماده 59 - ثبت فوت در غیر از محل وقوع با انجام تشریفات مقرره مانعی ندارد.