ماده 1 -اصطلاحات به کاررفته در این قانون دارای معانی مشروح ذیل است: الف - حفاظت: به معنای کلیه فعالیت های پسینی و پیشینی در خصوص پاسداری از ارزشهای مادی است همچون بناهای تاریخی ب - مرمت: عملیات تخصصی و همه جانبه (کمی و کیفی) است که هدف آن حفظ، بیان و آشکار کردن ارزشهای تاریخی، فرهنگی و زیبایی شناختی یک اثر با لحاظ اصالت و یکپارچگی آن است و مراحل گوناگونی اعم از تداوم، تثبیت و استحکام بخشی تا بازگردانی وضعیت موجود به وضعیت اصیل و پایدار را شامل می‌شود. پ - احیاء: فرآیندی هدفمند از مجموعه اقدامات را شامل می‌شود که به منظور حفاظت و ارتقای کیفی با حفظ اصالت و یکپارچگی در بافتهای تاریخی - فرهنگی انجام می‌شود. ت - صیانت: به معنای کلیه فعالیت های پسینی و پیشینی در خصوص پاسداری از ارزشهای معنوی است همچون ارزشهای بناهای معنوی که مربوط به تاریخ و فرهنگ یک کشور باشد. ث - حریم بنا: نواحی اطراف یک اثر فرهنگی، تاریخی، طبیعی ملی یا جهانی که همراه با ضوابط و مقررات قانونی با هدف محافظت موثر از آن اثر و حمایت های قانونی به عنوان لایه های حفاظتی (منظری، ساختاری، عملکردی) برروی نقشه، مشخص می‌شود. ج - محدوده بافت: محدوده یک منطقه تاریخی و فرهنگی ثبت شده که همراه با ضوابط و مقررات قانونی با هدف محافظت موثر از آثار فرهنگی، تاریخی، طبیعی ملی یا جهانی موجود در آن منطقه و حمایت های قانونی به عنوان لایه های حفاظتی (منظری، ساختاری، عملکردی) بر روی نقشه، مشخص می‌شود. چ - کاربری متناسب: حفظ و ارتقای هویت و ارزشهای اثر با بهره گیری از ظرفیت ها و مزیتهای تاریخی، فرهنگی و طبیعی و همچنین اجتماعی - اقتصادی آن برای پاسخگویی به نیازهای معاصر وفق ضوابط و مقررات و قوانین ناظر به موضوع. ح - طرح ویژه حفاظت و احیای بافتهای تاریخی - فرهنگی: طرحی است که با توجه به ویژگی، ظرفیت و مزیت تاریخی، فرهنگی و طبیعی بافت تاریخی - فرهنگی شهر و روستا با هماهنگی و همکاری نزدیک کلیه دست اندرکاران و ذی نفعان در مقیاس کل تا جزء به همراه طرح مدیریتی مربوطه ارائه شده و تکالیف همه دست اندرکاران در آن روشن باشد. در این طرح علاوه بر تنظیم روابط این بخش از شهر و روستا با سایر تقسیمات شهری و روستایی، زمینه های توسعه هماهنگ شهری و روستایی مد نظر قرار می‌گیرد. خ - حمایت: بستر سازی مناسب برای توانمند سازی مالکان و بهره برداران و ارتقای کیفیت زندگی ساکنان بافتهای تاریخی - فرهنگی د - سازمان: سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

ماده 2 -به منظور حمایت از مرمت و احیای بافتهای تاریخی - فرهنگی، سازمان مکلف است: الف - با همکاری وزارتخانه های راه و شهرسازی، کشور و بنیاد مسکن انقلاب اسلامی حداکثر ظرف مدت شش ماه پس از تصویب این قانون نسبت به تهیه چهارچوب طرحهای ویژه حفاظت و احیای بافتهای تاریخی - فرهنگی (از جمله تعیین حریمها) با رویکرد صیانت از ارزشهای تاریخی - فرهنگی و ارتقای کیفیت زندگی ساکنان این محدوده ها با رعایت حقوق مالکانه و در چهارچوب قوانین و مقررات ذی ربط اقدام کند. ب - ظرف مدت یک سال پس از تصویب این قانون، دستورالعمل های مورد نیاز برای مدیریت بهره برداری، نگهداری و پشتیبانی بناها، اماکن و بافتهای تاریخی - فرهنگی با اولویت واگذاری فعالیت ها به بخش غیردولتی را تهیه و ابلاغ کند.

ماده 3 -وزارت راه و شهرسازی و بنیاد مسکن انقلاب اسلامی مکلفند با همکاری سازمان و شهرداری ها در مدت پنج سال پس از تصویب این قانون نسبت به تهیه، تصویب و اجرای طرحهای ویژه حفاظت و احیای محدوده بافتهای تاریخی - فرهنگی حسب مورد از طریق شورای عالی شهرسازی و معماری یا کمیسیون های ماده (۵) قانون تاسیس شورای عالی شهرسازی و معماری مصوب ۱۳۵۱/۱۲/۲۲ با اصلاحات و الحاقات بعدی آن اقدام کنند. تبصره - رعایت حقوق مالکانه مردم و سایر حقوق قانونی و شرعی در اجرای مواد (۲) و (۳) این قانون الزامی است.

ماده 4 -وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی مکلف است با استفاده از امکانات موجود نسبت به آموزش و تربیت استادکاران و کاردان های تجربی در زمینه های حفاظت و احیای بناها و اماکن تاریخی - فرهنگی اقدام کند. تبصره - سازمان موظف است سازوکار طراحی و اجرای فعالیت های مرتبط را به گونه ای برنامه ریزی، تنظیم و تدوین کند که استفاده از نیروهای موضوع این ماده در اولویت قرار گیرد.

ماده 5 -وزارتخانه های علوم، تحقیقات و فناوری و آموزش و پرورش مکلفند با مشارکت سازمان، سرفصل، محتوای دروس و شیوه آموزش رشته های مرتبط با حفاظت و احیای بناها و بافتهای تاریخی - فرهنگی با رویکرد مهارت آموزی در این تخصص ها را اصلاح و یا تکمیل کنند.

ماده 6 -سازمان برنامه و بودجه کشور مکلف است با همکاری سازمان، وزارت راه و شهرسازی و بنیاد مسکن انقلاب اسلامی ظرف مدت یک سال پس از تصویب این قانون نسبت به تهیه نظام فنی و اجرایی اختصاصی مربوط به بناها و بافتهای تاریخی - فرهنگی اقدام کرده و به تصویب هیات وزیران برساند.

ماده 7 -بانکها و موسسات اعتباری مکلفند اسناد مالکیت مربوط به بناهای ثبت شده در فهرست آثار ملی را که مالکیت آنها قابل انتقال باشد به عنوان وثیقه اخذ تسهیلات مرمت و احیاء بپذیرند.

ماده 8 -در مواردی که حریم بناها و محدوده بافتهای تاریخی - فرهنگی موضوع این قانون در بافتهای فرسوده و ناکارآمد شهری موضوع «قانون حمایت از احیاء، بهسازی و نوسازی بافتهای فرسوده و ناکارآمد شهری» مصوب۱۳۸۹/۱۰/۱۲ با اصلاحات و الحاقات بعدی آن قرار داشته باشد، به نسبت سهم مساحت این بناها و بافتها از کل مساحت بافتهای فرسوده، اعتبارات، تسهیلات و امتیازات موضوع قانون مذکور با رعایت ضوابط حفاظت از بافتهای تاریخی - فرهنگی به حریم بناها و محدوده بافتهای تاریخی - فرهنگی نیز اختصاص می یابد. تبصره - بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران از طریق بانکهای عامل موظف است به نسبت مذکور در این ماده تسهیلات بانکی موضوع ماده (۱۵) «قانون حمایت از احیاء، بهسازی و نوسازی بافتهای فرسوده و ناکارآمد شهری» را به امر احیاء و حفاظت بناها و بافتهای تاریخی - فرهنگی اختصاص دهد.

ماده 9 -کلیه دستگاههای اجرایی موضوع ماده (۵) قانون مدیریت خدمات کشوری مصوب ۱۳۸۶/۷/۸ با اصلاحات و الحاقات بعدی آن، مکلفند برنامه های خود در ارتباط با رفع نیازهای موجود در حوزه های خدماتی، تجهیزاتی و نیز زیرساختهای مورد نیاز برای ارتقای کیفیت زندگی در بافتهای تاریخی - فرهنگی هر شهر/ روستا را ظرف مدت شش ماه پس از تصویب شورای برنامه ریزی و توسعه استان به مورد اجراء گذارند. اجرای برنامه فوق باید به گونه ای باشد که بر اساس بودجه سنواتی حداکثر ظرف مدت ده سال از تصویب این قانون سطح خدمات و تامین زیرساخت های موردنیاز این محدوده ها از سطح میانگین شهر/ روستای ذی ربط پایین تر نباشد. تبصره - شورای برنامه ریزی و توسعه هر استان موظفند به نسبت اعتبارات اختصاص یافته به بافتهای تاریخی - فرهنگی هر شهر/ روستا موضوع ماده (۸) این قانون، اعتبارات مورد نیاز را برای ساخت و تجهیز فضاها و ساختمان های عمومی و خدماتی در محدوده مصوب بافتهای تاریخی - فرهنگی آن شهر/ روستا، از محل اعتبار توزیعی در سهم دستگاه ذی ربط با اولویت تامین کنند.

ماده 10 -در رسیدگی به تخلفات ساختمانی املاک واقع در حریم آثار و محدوده بافتهای تاریخی - فرهنگی، کمیسیون های موضوع مواد (۹۹) و (۱۰۰) قانون شهرداری ها، مکلفند منحصراً قلع و قمع مستحدثات بدون پروانه و یا مازاد بر پروانه ساختمانی صادر شده را در صدور رای لحاظ کنند.

ماده 11 -دولت مکلف است از طریق نهادهای ذی ربط در تعیین مقررات مربوط به طرحهای توسعه و عمران، تدابیر و اقدامات جبران محدودیت های اعمال شده از قبیل تراکم در خصوص املاک واقع در محدوده بافتهای تاریخی - فرهنگی موضوع این قانون را پیش بینی کند.

ماده 12 -هر گونه مرمت، احیاء، تعمیرات اساسی و بهره برداری از املاک تاریخی - فرهنگی ثبت شده و یا املاک واجد ارزشهای تاریخی - فرهنگی موضوع این قانون در صورت استقرار فعالیت های مطابق با ضوابط میراث فرهنگی، از هزینه های مربوط به تغییر کاربری، مرمت و بازسازی معاف می‌باشند.

ماده 13 -دستگاههای اجرایی و نهادها مکلفند هزینه ‎ های مربوط به پژوهش، حفاظت و مرمت آثار منقول و غیر منقول ثبت شده در فهرست آثار ملی و آثار واجد ارزش تاریخی - فرهنگی و فهرست های ذی ربط مربوط به آثار در اختیار و یا در حیطه موضوع تخصصی همان دستگاه را از محل اعتبارات خود تامین کنند. این اعتبارات در چهارچوب ضوابط قانونی سازمان هزینه می‌شود.

ماده 14-شهرداری ها و شورای اسلامی شهرهای دارای بافت تاریخی - فرهنگی مصوب، مکلفند در تخصیص بودجه عمرانی سالانه شهر، بافتهای مذکور را در اولویت قرار دهند.

ماده 15 -سازمان مکلف است ظرف مدت دوسال از تاریخ لازم الاجراء شدن این قانون با بررسی و پایشهای مقتضی، بناهای واجد ارزش برای ثبت در فهرست آثار ملی و فهرست های ذی ربط را رسماً اعلام کرده و در اختیار عموم قرار دهد.

ماده 16 -سازمان اداری و استخدامی کشور مکلف است با همکاری وزارت کشور و سازمان تدابیر و اقدامات لازم جهت ایجاد ساختار مناسب اداری را در شهرداری های شهرهای دارای بافت تاریخی - فرهنگی مصوب انجام دهد.

ماده 17 -دولت مکلف است تدابیر و اقدامات لازم برای بیمه بناهای تاریخی ثبت شده در فهرست آثار ملی و فهرست های ذی ربط را انجام دهد.