1ـ سرپرست معدن: شخصی است که توسط دارنده پروانه عملیات معدنی به این سمت منصوب می شود و مسئولیت کلیه عملیات معدن را به عهده دارد. 2ـ مسئول فنی: مسئول فنی بر اساس مفاد قانون نظام مهندسی معدن، شخصی است که اداره کلیه امور فنی معدن را عهده دارد و توسط دارنده پروانه عملیات از میان اعضای سازمان نظام مهندسی معدن انتخاب و به وزارت صنعت، معدن و تجارت معرفی می شود. 3ـ مسئول ایمنی: مسئول ایمنی هر معدن نظارت بر ایمنی عملیات معدن را به عهده داشته و توسط دارنده پروانه عملیات به این سمت منصوب می شود. ضوابط و حدود صلاحیت مسئول ایمنی منطبق با مفاد قانون کار و قانون نظام مهندسی معدن و از طریق وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی با هماهنگی وزارت صنعت، معدن و تجارت ‎ تعیین می شود. جانشین ‎ مسئول ایمنی نیز تابع همین‎شرایط است. 4ـ اپراتور ماشین آلات: شخصی است که عامل انجام کار با ماشین آلات معدنی است. 5 ـ پروانه اکتشاف / بهره برداری: طبق مواد مندرج در قانون معادن و آیین نامه اجرایی آن تعریف می شود. 6 ـ معدن: به محدوده ای اطلاق می شود که شامل ذخیره معدنی است. 7ـ معدن زیرزمینی: معدنی است که در آن عملیات معدنکاری در زیر سطح زمین اجرا می شود. 8 ـ معدن سطحی: معدنی است که در آن عملیات معدنکاری در روی سطح زمین اجرا می شود. 9ـ عملیات معدنی: کلیه عملیات معدنی (اعم از اکتشاف تا بهره برداری و استخراج معدن) است که در قانون معادن و آیین نامه اجرایی قانون معادن پیش بینی شده است. 10ـ تأسیسات سطحی معدن: شامل همه ساختمان ها و سازه هایی است که برای انجام امور معدن و آماده سازی ماده معدنی برای فروش استفاده می شوند. تأسیسات سطحی معدن هم در معادن زیرزمینی و هم در معادن سطحی بخشی از معدن محسوب می شوند. 11ـ تونل: حفاری زیرزمینی افقی یا تقریباً افقی است. 12ـ تونل شیب دار: تونلی که شیبی حداکثر تا 18 درجه داشته باشد. 13ـ چاه مایل: حفاری مایلی که به سطح زمین راه داشته و دارای شیب بین 18 تا 90 درجه باشد. 14ـ چاه یا چاه قائم (شفت): حفاری قائم یا با شیب 90 درجه است که به سطح زمین راه داشته باشد. 15ـ دویل: حفاری زیرزمینی شیب دار و با سطح مقطع نسبتاً کوچک که معمولاً به طرف بالا حفاری می شود و برای منظورهای مختلف مورد استفاده قرار می گیرد. 16ـ پذیرگاه: محل توقف، بارگیری و تخلیه واگن ها و انجام وظایف مختلف زیرزمینی که معمولاً در محل ارتباط با چاه قائم یا چاه مایل در زیر زمین احداث می شود. 17ـ راهرو: انواع حفاری های زیرزمینی و معمولاً با طول زیاد است. 18ـ بونکر: مخزن یا انباره ای که از فولاد یا مصالح ساختمانی ساخته شده یا در سنگ حفر می شود و برای انباشتن مواد یا سنگ استفاده می شود و معمولاً قسمت پایین تر آن کوچکتر و به شکل قیف است. 19ـ وسایل الکتریکی: شامل کابل های برق و هر قسمتی از ادوات یا ماشین آلاتی است که برای تولید، تبدیل، ذخیره، انتقال یا بهره برداری از الکتریسیته استفاده می شوند. 20 ـ ماشین سیم برش: وسیله ای که با کشیدن سیمی برنده، سبب جدا کردن بلوک های سنگ های تزئینی می شود. 21ـ ماشین بالابر: دستگاهی است که برای خارج کردن مواد معدنی یا باطله استخراج شده از معادن زیرزمینی یا جابه جایی افراد استفاده می شود و به دو نوع عمده: طبلکی و اصطکاکی تقسیم می شود. کابل فولادی در بالابر طبلکی به دور استوانه پیچیده می شود و کابل فولادی در بالابر اصطکاکی به وسیله قرقره به حرکت درمی آید و یک سر آن محفظه حمل بار (اسکیپ یا قفس) و سر دیگر آن وزنه تعادل یا محفظه دیگری می باشد. 22 ـ اسکیپ (Skip) : به صندوق مخصوص حمل مواد در چاه گفته می شود. 23 ـ کیج (Cage) : به قفس مخصوص حمل نفرات و مواد در چاه گفته می شود. 24 ـ شاول (Shovel) : نوعـی ماشین بارکننده صندوقه ای با مکانیزم کابلی یا هیدرولیکی در معادن سطحی است. 25ـ لودر (Loader) : نوعی ماشین بارکننده صندوقه ای با مکانیزم هیدرولیکی است که عملیات بارگیری در معادن را انجام می دهد. 26 ـ دامپ تراک (Dump Truck) : کامیون های معدنی خودکشش و چرخدار با ظرفیت های متنوع که قابلیت باربری و تخلیه مواد معدنی یا باطله را دارند. 27 ـ وینچ (Winch) : طبلک دوار که با کشیدن کابل فولادی متصل به وسایل باربری، موجب جابه جایی آنها می شود. 28ـ بولدوزر (Bulldozer) : ماشینی که در جلوی آن تیغه ای برای کندن و جابه جا کردن مواد پیش بینی شده است . برخی ازانواع آن دارای کلنگ هایی در عقب برای شکافتن خاک یا سنگ های نرم است. 29ـ جامبو دریل (Jumbo Drill) : نوعی ارابه چال زنی که بیش از یک بازوی حفاری دارد. 30ـ نوار نقاله: تسمه ای بی انتها که با عبور از روی دو طبلک ابتدایی و انتهایی، بار خود را به طور مداوم منتقل می کند. 31ـ اسکریپر (Scrapper) : نوعی ماشین بارگیری ـ باربری صندوقه ای که در آن عمل بارگیری و باربری به وسیله خود ماشین یا تراکتور کشنده انجام می شود. 32 ـ وسایل نگهداری قدرتی: وسایل نگهداری مکانیزه که دارای کف، ستون هیدرولیک و سپر سقف هستند و در روش های استخراج جبهه کار طولانی و کوتاه استفاده می شوند. 33 ـ نگهداری اولیه: نوعی سیستم نگهداری که در هنگام عملیات حفاری نصب می شود و وظیفه آن ایجاد شرایط ایمن در هنگام عملیات حفاری است. 34 ـ ستون: پایه های چوبی، فولادی یا هیدرولیک که برای نگهداری سقف کارگاه های استخراج نصب می شوند. 35 ـ لارده: تخته ها یا الوارهای کوچکی که در پشت وسایل نگهداری اصلی تونل نصب می شوند و وظیفه توزیع فشار بین دو قاب نگهداری و همچنین پوشش سقف و دیوارها برای جلوگیری از سقوط قطعات کوچک سنگ را دارند. 36 ـ قاب کشویی: نوعی قاب فلزی سه تکه که قطعات آن در داخل یکدیگر می لغزند. این قطعات به نحوی به یکدیگر متصلند که سطح مقطع قاب با افزایش فشار کاهش می یابد. 37 ـ پیچ سنگ: میله ای فولادی که برای اتصال لایه ها و قطعات مختلف سنگ به یکدیگر به کار می رود. 38 ـ پایه: هر یک از ستون هایی که در طرفین قاب و زیر کلاهک نصب می شوند. 39ـ آتشباری: به عملیات خرجگذاری و انفجار مواد منفجره برای تخریب سنگ گفته می شود. 40ـ آتشبار: شخصی که مسئولیت عملیات آتشباری را به عهده دارد و صلاحیت وی توسط سازمان های ذیصلاح تأیید شده باشد. 41ـ مواد منفجره: موادی که قابلیـت انفجار داشته و در معدن برای تخریب سنگ مورد استفاده قرار می گیرند. 42ـ خرجگذاری: قراردادن مواد منفجره در داخل چال است. 43ـ چال: سوراخی که در سنگ معمولاً برای قراردادن ماده منفجره یا ماده منبسط شونده حفر می شود. 44ـ فشنگ: به هر قطعه ماده منفجره جامد (معمولاً انواع دینامیت) گفته می شود. 45ـ گاز زغال: گازی که درکانسارهای زغال سنگ همراه با سایر هیدروکربورها وجود دارد و عمدتاً از متان تشکیل شده است. این‎ گاز چنانچه به ‎نسبت معینی با هوا مخلوط ‎شود قابلیت ‎انفجار ‎پیدا می کند. 46 ـ معادن گازدار: معادنی که در آنها آزاد شدن گاز زغال از لایه ها به داخل حفاری های معدنی انجام می شود. معادن گازدار برحسب مقدار گاز زغال (به مترمکعب) به ازای یک تن تولید روزانه به چهار گروه: طبقه یک (تا 5 مترمکعب بر تن)، طبقه دو (5 تا 10 مترمکعب بر تن)، طبقه سه (10 تا 15 مترمکعب بر تن)، طبقه چهار (بیشتر از 15 مترمکعب بر تن) تقسیم می گردند. تمام معادن زغال سنگ و انواع آن مانند معادنبیتومین، جزو معادن گازدار شمرده می شوند. 47 ـ گرد زغال: ذرات ریز زغال سنگ که قابلیت انفجار دارند و بر اثر استخراج تولید و به صورت گرد و غبار در فضای معدن پراکنده می شوند. 48 ـ گاززدایی: فرآیند بیرون کشیدن گاز زغال موجود در لایه های زغال سنگ و لایه های اطراف با حفر گمانه های ویژه و انتقال گاز به بیرون از معدن برای کمک به تهویه مؤثر معدن می باشد. 49 ـ تهویه طبیعی: جریان هوا که به علت اختلاف دمای هوای داخل و بیرون و به تبع آن اختلاف وزن مخصوص و در نتیجه اختلاف فشار هوا در نقاط ورودی و خروجی حادث می شود. 50 ـ خودسوزی: اکسیداسیون و در پی آن گرم شدن و سوختن کند و خود به خودی کان سنگ های مستعد بدون افروختن آتش است. 51 ـ سد آتش بند: صفحاتی که روی آنها خاک نرم یا پودرسنگ ریخته شده و یا ظرف هایی که از آب پرشده و زیر سقف تونل در نقاط مناسبی برای جلوگیری از گسترش انفجار نصب می گردند . این صفحات و ظرف ها در اثر تغییر فشار هوای حاصل از انفجار، خودبخود واژگون شده و مواد آن سدی در مقابل انتشار آتش به وجود می آورند.

ماده 1: در کلیه معادنی که دارای حداقل 25 نفر کارگر هستند باید یک نفر به عنوان مسئول ایمنی و یک نفر به عنوان مسئول بهداشت حرفه ای به استناد آیین نامه کمیته حفاظت فنی و بهداشت کار مصوب شورای عالی حفاظت فنی تعیین گردد. این مسئولیت در معادنکمتر از 25 نفر می تواند به مسئول فنی محول شود.

الف) الزامات عمومی ماده21: در معادن زیرزمینی (به استثنای جبهه کارهای در حال حفاری و سینه کارهای در حال پیشروی) باید حداقل از طریق دو راه با شرایط ذیل به سطح زمین ارتباط داشته باشد: الف) راه های مذکور در داخل معدن به هم ارتباط داشته باشند. ب) عبور افراد یا حمل مجروح از هر یک از آنها میسر باشد. ج) دهانه آنها مجزا بوده و مدخل آنها در نقاط سیل گیر و یا بهمن گیر و مانند آن نباشد. د) در معادنی که از چاه معدنی (شفت) برای حمل و نقل افراد استفاده می شود باید تمهیدات و ادوات لازم به نحوی پیش بینی و در شرایط مناسب نگهداری شوند تا همواره راه خروجی مذکور باز نگه داشته شود.

الف) الزامات عمومی ماده49: کلیه ماشین آلات و تجهیزات معدنی باید توسط افراد ماهر و آموزش ‎دیده ‎بکار برده شوند.

الف) الزامات عمومی ماده105: تمامی مسیرهای باربری باید از لحاظ شیب و پهنا یکنواخت و تا حدامکان مستقیم و متناسب با حجم ترافیک و نوع وسایل باربری باشند و همواره در شرایط ایمن نگه داری شوند.

ماده219: در حفاری ها و معادن سطحی، شیب موقت دیواره ها و شیب نهایی آنها با توجه به خصوصیات مکانیکی سنگ ها باید به گونه ای تعیین شود که خطر ریزش و شکست نداشته باشند.

ماده236: شبکه های حفاری های زیرزمینی با توجه به پایداری سنگ ها و تغییر شکل آنها باید به طور دائم ازنظرکنترل جابه جایی طبقات در معدن و نگهداری سقف و دیواره ها بررسی و در صورت لزوم به وسایل نگهداری مناسب تجهیز گردند.

الف) الزامات عمومی ماده261: آتشبار باید دوره آموزشی لازم را گذرانده و صلاحیت وی توسط سازمان های ذیصلاح تأیید شود.

الف) الزامات عمومی ماده354: تمام قسمت های درونی معدن، غیر از قسمت هایی که مسدود گردیده، باید به وسیله گردش منظم هوای سالم تهویه شود، به طوری که جریان هوا محسوس باشد. هوای معدن باید از نظر گرما و رطوبت قابل تحمل بوده و همواره مقدار گرد و غبار و گازهای مضر آن کمتر یا برابر حد مجاز باشد.

ماده406: حداقل روشنایی عمومی در معادن زیرزمینی برحسب نوع منطقه به شرح جدول ذیل است. ردیف منطقه حداقل روشنایی(لوکس) 1 60 محدوده کف چاه 2 30 اطراف چاه 3 50 تعمیرگاه زیرزمینی 4 10 راهروهای حمل و نقل 5 15 کارگاه استخراج 6 20 نقاط بارگیری 7 25 محدوده ماشین آلات 8 30 راهروهای عبور افراد 9 20 جبهه کارهای پیشروی

ماده421: اجرای آیین نامه های حفاظتی «تأسیسات الکتریکی در کارگاه ها» و «سیستم اتصال به زمین (ارتینگ)» مصوبات شورای عالی حفاظت فنی در کلیه معادن الزامی بوده و به علاوه در معادنی که خطر وقوع انفجار گازهای معدنی و گرد زغال وجود دارد مقررات ویژه این آیین نامه نیز لازم الاجرا است.

الف) الزامات عمومی ماده440: تمام معادن باید به وسایل اعلام و اطفای حریق مناسب منطبق بر آیین نامه پیشگیری و مبارزه با آتش سوزی در کارگاه ها مصوب شورای عالی حفاظت فنی تجهیز شده، نگهداری و آزمایش شوند.

ماده451: معادن سطحی با بیش از 100 نفر، معادن زیرزمینی غیر زغال سنگ با بیش از 70 نفر و معادن زیرزمینی زغال سنگ با بیش از 50 نفر کارگر در هر نوبت کاری باید از امکانات و نفرات موظف در تشکیلات امداد و نجات برخوردار باشند. تبصره: در معادن با تعداد نفرات کمتر در هر نوبت کاری باید از پرسنل غیر موظف معدن که آموزش های لازم برای عملیات امداد و نجات در مواقع بحران را طی نموده اند، استفاده می شود.

ماده 2: مسئول ایمنی هر معدن به عنوان ناظر و کنترل کننده عملیات و انطباق دادن معدن با بندهای مندرج در این آیین نامه و دیگرآیین نامه های مصوب شورای عالی حفاظت فنی می باشد و با حضور و بازرسی از معدن، توصیه ها و پیشنهادهای خود را جهت پیشگیری و رفع خطر تذکر داده و در صورت حساسیت موضوع آن را کتباً به مسئولین معدن گزارش می نماید و در صورت تشخیص خطر حتمی برابر مقررات این آیین نامه تا رفع خطر نسبت به توقف عملیات در محل خطر اقدام نماید.

ماده22: در صورت توقف وسیله بارگیری یا باربری در مکان هایی غیر از محل پارکینگ، محوطه توقف وسیله باید با علائم هشدار دهنده مانند شبرنگ، چراغ و حفاظ مشخص شود.

ماده50: داشتن گواهینامه ویژه جهت کار با ماشین آلاتی مانند: بیل مکانیکی، لودر و بـولدوزر، لوکوموتیو و نـظایر آن برای متصدیان این گـونه ماشین آلات الزامی است.

ماده106: تابلوی مقررات ایمنی برای هر سیستم باربری باید در ابتدا و انتهای آن و در همه مسیرهای ارتباطی در معرض دید قرار داده شود.

ماده220: در دیواره های پرشیب یا ریزشی معادن سطحی باید نسبت به ایجاد پله اطمینان با عرض مناسب اقدام شود.

ماده237: حفاری های زیرزمینی باید منطبق بر طرح و مشخصات فنی نگهداری که به تأیید مسئول فنی رسیده است، اجرا شوند.

ماده262: هر آتشبار باید دفتر مخصوصی جهت ثبت مقدار مواد منفجره دریافتی و مصرفی داشته باشد. پس از اتمام هر دفتر، آتشبار باید آن را به سرپرست معدن تحویل داده و حداقل تا شش‎ماه نگهداری شود .

ماده355: کار کردن در محل هایی که هوای آن کمتر از 19% اکسیژن داشته و یا تشعشع مواد رادیواکتیو آن از 300 میکروکوری در لیتر تجاوز نماید و یا میزان گازهای مضر بیش از حد مجاز باشد، ممنوع است.

ماده407: ورود افراد به معادن زیرزمینی بدون چراغ انفرادی ممنوع است.

ماده422: در صورت استفاده از دو رشته ریل راه آهن برای برگشت جریان برق باید در دو انتها و نیز به فاصله 60 متر یک اتصال الکتریکی بین دو رشته بر قرار شود. تبصره: اختلاف ولتاژ برق بین ریل و زمین نباید از 15 ولت تجاوز کند.

ماده441: برج چاه، دیوار ساختمان های اطراف آن، دیواره چاه ها و دهانه ارتباطی آنها و کلیه تأسیسات زیرزمینی از قبیل: موتورخانه ها، انبارها، تعمیرگاه ها و پمپ خانه ها باید از مصالح و مواد غیرسوختنی ساخته شوند.

ماده452: گروه امداد و نجات با نظر مسئول ایمنی و بر حسب ضرورت باید مجهز به دستگاه های تنفس انفرادی، دستگاه گازسنج مناسب، برانکارد و نظایر آن باشند این دستگاه ها باید مرتباً و در فواصل زمانی مناسب بازدید و آزمایش شده و همیشه برای استفاده آماده باشند.

ماده 3: کلیه معادن و کارگاه های آن، اعم از معادن سطحی و زیرزمینی باید قبل از شروع هر نوبت کاری توسط مسئول ایمنی یا نمایندگان وی براساس فرم های چک لیست ایمنی، بازرسی شوند. تبصره: فرم های چک لیست ها باید سالانه بازنگری شوند و مجدداً به تأیید مسئول فنی رسانده شوند.

ماده23: حداکثر شیب طولی برای مسیرهای باربری ریلی با لوکوموتیو 2 درصد و در مسیرهای باربری با تجهیزات چرخ لاستیکی 12 درصد است.

ماده51: سوار شدن افراد غیرمجاز بر ماشین آلات معدنی نظیر: لودر، گریدر، بولدوزر و شاول ممنوع است.

ماده107: باربری همزمان با رفت و آمد نفرات فقط در صورتی مجاز است که امکان سر خوردن وسایل باربری یا غلتیدن بار وجود نداشته باشد.

ماده221: در معادنی که از دستگاه سیم برش الماسه استفاده می شود، به منظور جلوگیری از پرتاب سگمنت (دندانه های الماسه روی سیم برش) و یا صدمات ناشی از شلاق زدن سیـم پاره شده، لازم است در مسیر سیم برش پوشش حفاظتی مناسب بکار گرفته شود.

ماده238: کلیه‎ وسایل نگهداری نصب‎شده در معدن باید دارای مقاومت و استحکام لازم باشند.

ماده263: بکار بردن باروت در معادن زیرزمینی ممنوع است.

ماده356: میزان گازهای مضر در هوای معدن نباید از مقادیر حدود تماس شغلی عوامل بیماری زا تجاوز کند.

ماده408: لامپ های روشنایی فردی باید حداقل شدت روشنایی 150 لوکس را در فاصله 2/1 متری در مدت ده ساعت تأمین کنند.

ماده423: کابل ها باید دور از لوله های آب و هوای فشرده و گاز در محل خشک قرار گیرند. ضمناً کابل های زیرزمینی باید دارای روپوش سربی و بدون درز باشند.

ماده442: هر فردی که متوجه آتش سوزی شود باید سریعاً مراتب را به مسئولین مربوطه اطلاع دهد و اقدامات اولیه برای مهار و پیشگیری از گسترش حریق را صورت دهد.

ماده453: افراد گروه نجات باید هر سال دو بار مورد معاینه پزشکی قرار گیرند تا در صورتی که واجد شرایط نباشند از گروه خارج شده و افراد دیگر به جای آنها انتخاب گردند.

ماده4: وزارت صنعت، معدن و تجارت باید رونوشت پروانه های اکتشاف و بهره برداری را به وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی ارسال نماید و دارنده پروانه اکتشاف یا بهره برداری مکلف است تاریخ شروع عملیات را به اداره کل تعاون، کار و رفاه اجتماعی مربوطه اطلاع دهد.

ماده24: شیب، عرض و قوس های هر قسمت از مسیر باربری باید به شکلی باشد که راننده ماشین باربری بتواند به شکل ایمن ماشین را هدایت کند.

ماده52: حـضور افراد غیرمجاز در منـطقه عملیاتی ماشین آلات و تجهیزات ممنوع است.