ماده 42 - در اجرای تبصره ماده 10 قانون تشکیلات و اختیارات سازمان حج و اوقاف امور خیریه متولیان موظفند ظرف مدت 2 ماه از تاریخ اجرای قانون رونوشت مصدق اسناد مالکیت و وقفنامه های موجود را به ادارات حج و اوقاف و امور خیریه مربوط تسلیم و رسید دریافت دارند و در صورت عدم اقدام، ادارات حج و اوقاف و امور خیریه مکلفند به طریق اطمینان بخشی تکلیف قانونی آنان را ابلاغ و ضرب الاجلی که بیش از دو ماه نباشد برای انجام آن تعیین و در صورت استنکاف بدلیل وجود مظنه تعدی و تفریط مراتب را به اداره تحقیق جهت رسیدگی و صدور حکم لازم اعلام دارند.

‌ماده 43 - ثمن بیع وقف در صورت جواز بیع باید در حساب مخصوصی در بانک تودیع و یا جلب موافقت سرپرست سازمان و بر طبق ماده 90 قانون مدنی رقبه دیگری به نام همان موقوفه خریداری که عواید آن بر نهج وقفنامه سابق بمصرف خواهد رسید. ‌تبصره - بیع و تبدیل موقوفه طبق مواد 88 و 89 قانون مدنی با کسب موافقت کتبی سرپرست سازمان امکان پذیر خواهد بود و در صورتی که متولیان بر طبق مواد 88 و 89 قانون مدنی قصد بیع و تبدیل موقوفه را داشته باشند کسب موافقت سرپرست سازمان ضروری می‌باشد.

‌ماده 44 - سهام اوراق بهاداری که از محل ثمن موقوفات خریداری شده، در حکم عین موقوفه است و قابل انتقال نیست مگر در موارد تبدیل. تبصره - ادارات حج و اوقاف و امور خیریه صورت مشخصات اوراق سهام موضوع این ماده و همچنین سایر سهام و اوراق موقوفه را در دفتر مخصوص ثبت و‌نگهداری خواهند کرد.

ماده 45 - در مواردی که ثمن بیع وقف تکافوی خرید رقبه مستقلی را ننماید سازمان میتواند با مشارکت چند موقوفه و نظر متولیان آنها رقبه واحدی خریداری و سهم هر موقوفه را به تناسب سرمایه آن تعیین نماید.

ماده 46 - از تاریخ اجرای این آیین نامه احکام امنای موقوفات و اماکن مذهبی که بر مبنای مقررات سابق صادر شده است مورد بررسی و تجدید نظر قرار گرفته و در صورت رضایت از نحوه خدمات آنان پیشنهاد و انتصاب مجدد بلامانع است.

ماده 47 ‌(اصلاحی 1382/08/04)- اداره اثلاث باقیه، محبوسات، نذو‌ر، صدقات و سایر اموال موضوع بند (7) ماده (1) قانون تشکیلات و اختیارات سازمان حج و او‌قاف و امور خیریه که فاقد متولی یا متصدی بوده یا مجهول التولیه باشد، طبق مفاد بند (7) و تبصره (3) ماده (1) قانون مذکور با اذن و‌لی فقیه و یا نماینده ایشان اداره امور آنها به ادارات او‌قاف و امور خیریه محل و‌قوع رقبات مذکور محول می‌شود. ‌تبصره - مقررات این آیین نامه (‌در خصوص موقوفات عامه) در مورد محبوسات و اثلاث باقیه نیز تسری دارد.

ماده 48 (منسوخ 1403/04/24)- موسسات و بنیادهای خیریه در صورتی که بخواهند از معافیتهای مالیاتی مندرج در قانون مالیاتهای مستقیم استفاده نمایند باید قبلاً نظارت سازمان را جلب نمایند.

ماده 49 - ادارات حج و اوقاف و امور خیریه میتوانند در امور خیریه و موقوفات از اشخاص حقیقی و حقوقی قبول وصایت، نیابت، وکالت و تولیت نموده و صدقات جاریه و نذر های آنان را برابر نیات مربوطه عمل نمایند.

ماده 50 - متولیان و ادارات حج و اوقاف و امور خیریه به منظور بقاء عین رقبات و فراهم آوردن موجبات آبادانی آنها میتوانند با استفاده از وجوه بلا مانعی که بدین امر اختصاص داده میشود صندوق و یا شرکتی تاسیس نمایند. ‌تبصره - صاحبان سهام این صندوق و یا شرکت اشخاص حقیقی و یا حقوقی خواهند بود که سرمایه آن را تامین کرده اند.

ماده 51 (اصلاحی 1382/08/04)- درآمد موقوفات مجهول المصرف و موقوفاتی که به صورت مبرات مطلقه و‌قف شده باشند در صورت نداشتن متولی یا مجهول التولیه بودن با رعایت ماده (8) قانون تشکیلات و اختیارات سازمان حج و او‌قاف و امور خیریه طبق بودجه‌ای که به تصویب سرپرست سازمان برسد توسط سازمان به مصرف خواهد رسید. تبصره 1(اصلاحی 1382/08/04)- رسیدگی به صورتحساب بودجه مذکور و صدو‌ر مفاصا حساب سالانه به عهده سازمان خواهد بود. تبصره 2(الحاقی 1382/08/04)- درآمد موقوفات مجهول المصرف و مبرات مطلقه که دارای متولی منصوص باشد توسط متولی در مطلق خیرات و مبرات به مصرف خواهد رسید.

‌ماده 52 - اداره کلیه امور مربوط به حج و زیارت توسط سازمان حج و اوقاف و امور خیریه وابسته به وزارت ارشاد اسلامی انجام میگردد و در اجرای آن سازمان موظف است هماهنگ با سیاست کلی دولت جمهوری اسلامی ایران اقدام و همه ساله برنامه های لازم را در زمینه برگزاری مراسم عبادی، سیاسی حج و عمره و زیارت اعتاب مقدسه و اماکن متبرکه خارج از کشور و اعزام زائران تهیه و به مورد اجراء در آورد. تبصره - وزارتخانه ها، سازمانها و نهادهای ذیربط باید به منظور حسن انجام برنامه های حج و زیارت همکاری لازم را با سازمان معمول دارند.

‌ماده 53 - به منظور هماهنگی در انجام مراسم حج و زیارت اماکن متبرکه شورائی متشکل از افراد و نمایندگان ارگانهای زیر تشکیل میشود: 1 - نماینده مقام رهبری در امور حج و زیارت (‌در صورت معرفی). 2 - وزیر ارشاد اسلامی که ریاست شورا را به عهده خواهد داشت. 3 - سرپرست سازمان حج و اوقاف و امور خیریه. 4 - معاون سازمان در امور حج و زیارت. 5 - معاون امور بین الملل و زارت ارشاد اسلامی. 6 - وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران یا معاون معرفی شده از طرف مشارالیه. 7 - وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ایران یا معاون معرفی شده از طرف مشارالیه. 8 - دبیر کل هلال احمر جمهوری اسلامی ایران یا معاون معرفی شده از طرف مشارالیه. 9 - رئیس شهربانی جمهوری اسلامی ایران یا معاون معرفی شده از طرف مشارالیه. 10 - رئیس کل بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران یا معاون معرفی شده از طرف مشارالیه. 11 مدیر عامل شرکت هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران یا معاون معرفی شده از طرف مشارالیه. تبصره 1 - جلسات شورا بدعوت وزیر ارشاد اسلامی و یا سرپرست سازمان حج و اوقاف و امور خیریه عنداللزوم تشکیل و تصمیمات متخذه با اکثریت آراء اتخاذ و در صورت تایید وزیر ارشاد اسلامی برای کلیه ارگانهای ذیربط لازم الاجراء میباشد. ‌تبصره 2 - مذاکرات و تصمیمات شورا به وسیله دبیر شورا که توسط وزیر ارشاد اسلامی تعیین و منصوب خواهد شد. در صورتجلسه ای منعکس و در صورت تصویب ابلاغ خواهد شد.

ماده 54 - اداره کلیه امور حج و زیارت تحت ریاست و هدایت و نظارت مستقیم سرپرست سازمان حج و اوقاف و امور خیریه بوده و میتواند تمام و یا قسمتی از اختیارات خود را در این مورد به معاون امور حج و زیارت سازمان تفویض نماید. ‌تبصره - معاون امور حج و زیارت سازمان نیز در صورت لزوم با مسئولیت خود میتواند برای مدت غیبت خود تمام و در سایر موارد قسمتی از اختیارات اجرایی را به مسئولین ادارات و یا افراد مورد نظر که در سازمان شاغل میباشند با تایید سرپرست سازمان تفویض نماید.

ماده 55 - سازمان موظف است به منظور پیشبرد امور حج و زیارت و فراهم نمودن موجبات رفاه حجاج و زائران و ایجاد تسهیلات لازم در زمینه برگزاری مراسم حج و زیارت تدابیری اتخاذ و با همکاری و همیاری سازمانها و نهادها و وزارتخانه های ذیربط برنامه هائی تنظیم نموده و به اجراء در آورد.

ماده 56 - انتخاب روحانیون و نظار و سرپرستان کاروانها بر اساس ضوابطی خواهد بود که توسط سازمان تهیه و به تصویب اعضای مندرج ردیف یک الی چهار موضوع ماده 53 خواهد رسید.

ماده 57 - سازمان میتواند به منظور تامین پرسنل ضروری در امور حج و زیارت از خدمت کارکنان بازنشسته دولت که صلاحیت آنان مورد تایید بوده و دارای تجربه کافی باشند استفاده نموده و حسب مورد آنان را به همکاری دعوت نموده و در قبال میزان کار و نوع خدمت و وظیفه ای که به آنان محول میشود پاداش مناسبی پرداخت نماید.

ماده 58 - بودجه اختصاصی سازمان در امور حج و زیارت که شامل ارقام درآمد وصولی از حجاج و زائران و هزینه های انجام شده در اجرای برنامه های حج و زیارت میباشد به موقع و همزمان با صدور دستورالعمل تنظیم بودجه عمومی از طرف معاونت حج و زیارت سازمان تهیه و پس از تایید سرپرست سازمان و تصویب وزیر ارشاد اسلامی بمورد اجراء گذاشته میشود. تبصره (الحاقی 1368/03/20)- در سالهائیکه از اعزام حجاج ایرانی جهت انجام مراسم حج جلوگیری می‌شود بودجه اختصاصی سازمان از محل وجوه دریافتی متقاضیان حج و زیارت تامین و پس از تایید سرپرست سازمان و تصویب وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی مورد اجراء گذاشته خواهد شد. تبصره (الحاقی 1374/06/01)- اموال منقول و غیرمنقولی که از محل وجوه حجاج و زائران خریداری شده است در صورت رفع نیاز به فروش برسد و وجوه حاصل بر اساس ماده 4 لایحه قانونی تشکیل سازمان حج و زیارت وابسته به وزارت ارشاد ملی و انتزاع کلیه امور مربوط به حج و زیارت از سازمان اوقاف به سازمان مذکور - مصوب 1358 شورای انقلاب جمهوری اسلامی ایران - صرف امور آن شود.

ماده 59 - سرپرست امور مالی سازمان حج و اوقاف و امور خیریه (‌در قسمت بودجه اختصاصی حج و زیارت) از طرف سرپرست سازمان حج و اوقاف و امور خیریه تعیین و پس از تایید وزیر ارشاد اسلامی منصوب خواهد شد.

ماده 60 (اصلاحی 1366/12/05)- سال مالی سازمان حج و اوقاف و امور خیریه یک سال هجری شمسی است که از اول فروردین ماه هر سال آغاز و به پایان اسفند ماه ختم میشود.

ماده 61 - سازمان مکلف است پس از پایان مراسم حج منتهی ظرف 4 ماه ترازنامه و گزارش جامعی از وضع مالی (‌درآمد های وصولی و هزینه) و باقیمانده احتمالی وجوهی که از زائران دریافت گردیده و در حساب مخصوصی متمرکز شده تهیه و پس از تایید حسابرس یا حسابرسان امور حج و زیارت سازمان به وزیر ارشاد اسلامی تسلیم نماید.

ماده 62 - به منظور رسیدگی به حسابهای گذشته و آینده امور حج و زیارت (‌در بودجه اختصاصی) سازمان یک تا 3 نفر حسابرس خواهد داشت که به موجب حکم وزیر ارشاد اسلامی تعیین و منصوب خواهند شد حسابرس یا حسابرسان موظفند تا حسابهای حج و زیارت سازمان دقیقاً رسیدگی و نظر خود را کتباً به وزیر ارشاد اسلامی اعلام دارند. در اجرای این منظور حسابرسان بدون اینکه حق دخالت مستقیم در امور حج و زیارت سازمان را داشته باشند میتوانند به نحوی که به عملیات جاری حج و زیارت لطمه ای وارد نشود کلیه حساب‌ها و دفاتر و اسناد و مدارک مربوطه را مورد رسیدگی قرار دهند و در صورتی که ضمن انجام وظائف خود به مواردی از سوء جریانات و تخلفات برخورد نمودند بلافاصله وزیر ارشاد اسلامی را در جریان امر قرار دهند. وزیر ارشاد اسلامی میتواند در پایان هر دوره مالی مبلغی را که مناسب تشخیص دهد به عنوان پاداش به حسابرس یا حسابرسان پرداخت نماید. همچنین وزیر ارشاد اسلامی میتواند در صورت اقتضاء امر حسابرسی امور حج و زیارت در گذشته و آینده را به شرکت سهامی حسابرسی محول نماید.

ماده 63 (اصلاحی 1368/05/14)- کلیه معاملات مربوط به امور حج و زیارت اعم از خرید و فروش و اجاره و استیجار و پیمانکاری و اجرت کار و غیره به جزموارد مذکور در بند های ماده 68 قانون محاسبات عمومی که صریحاً مستثنی گردیده باید حسب مورد از طریق مناقصه و مزایده انجام شود و مرجع تشخیص ضرورت و صرفه و صلاح دولت در بندهای یاد شده رئیس سازمان حج و اوقاف امور خیریه میباشد. علاوه بر آن موارد زیر نیز از شمول مقررات عمومی مستثنی بوده و با ترک مناقصه یا مزایده، انجام خواهد شد. 1 - در مواردی که انجام مناقصه یا مزایده به تشخیص هیاتی مرکب از نماینده وزیر ارشاد اسلامی - معاون امور حج و زیارت و سرپرست امور مالی حج و زیارت میسر یا به مصلحت نباشد می توان معامله را به طریق دیگری با ترک مناقصه یا مزایده انجام داد. 2 - سرپرست سازمان حج و اوقاف و امور خیریه و معاون امور حج و زیارت سازمان میتوانند برای انجام دادن هر گونه خدمتی که در پیشبرد امور حج و زیارت موثر تشخیص دهند حداکثر به مدت 3 ماه در سال (به نحویکه هیچگونه تعهد استخدامی برای سازمان و دولت ایجاد ننماید) از نیروی انسانی در داخل و خارج کشور و همچنین اتباع خارجی در خارج از کشور استفاده کنند و حق الزحمه آنان را به تشخیص خود و با توجه به اعتبار مصوب پرداخت نمایند، تمدید قرارداد هائی که به این منظور منعقد میشود برای دفعات بعد در سال بعد بلامانع است. 3 - قرارداد های اجاره منازل و محلهای استقرار ستاد ها و خوابگاهها و نظایر آن در کشور های خارج و مبالغی که بایست حق مطوف و دلیل و توقف زائران در منی و عرفات و اتوبوس و غیره در عربستان و یا سایر کشور ها پرداخت میشود مشمول مقررات مناقصه و مزایده نبوده و طبق دستور سرپرست سازمان و یا مقام مجاز از طرف ایشان انجام خواهد گردید. 4 - اعتباراتی که همه ساله تحت عنوان هزینه های پیش بینی نشده در بودجه اختصاصی امور حج و زیارت منظور و به تصویب خواهد رسید و بنا به پیشنهاد معاون امور حج و زیارت و تصویب سرپرست سازمان قابل مصرف بوده با امضا گیرنده وجه به هزینه قطعی منظور خواهد شد. 5 - ترتیب انجام مناقصه و مزایده از بودجه حج و زیارت بر اساس قانون محاسبات عمومی خواهد بود مگر اینکه در هر مورد به پیشنهاد سرپرست سازمان و تصویب وزیر ارشاد اسلامی طریق دیگری انتخاب شود. 6- میزان و موارد تادیه پیش پرداخت و علی الحساب و نحوه واریز و اعمال حساب و احتساب آنها به هزینه قطعی و چگونگی وصول و ایصال مطالبات و روش نگاهداری حساب‌ها و نمونه اسناد و مدارک و دفاتر و حساب اموال بر اساس دستورالعملی که توسط سازمان تهیه و به تصویب وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی میرسد خواهد بود. ‌تبصره - اعضای کمیسیون مناقصه و مزایده اعضای مذکور در بند یک این ماده خواهند بود.

ماده 64 - حدود و میزان تنخواه گردان مامورین و مسئولین مالی برای پرداخت هزینه های مورد لزوم در داخل و خارج از کشور حسب مورد با اخذ تضمین کافی به پیشنهاد معاون حج و زیارت و تصویب سرپرست سازمان خواهد بود.

ماده 65 - فوق العاده ایام ماموریت و هزینه سفر کارکنان دولت که در امور مربوط به حج و زیارت فعالیت میکنند اعم از داخل و یا خارج از کشور بر اساس آیین نامه سازمان متبوع مستخدم محاسبه و از محل اعتبار موضوع این آیین نامه قابل پرداخت است. ‌تبصره - در صورتی که بر حسب ضرورت هزینه مسکن و تغذیه مامورین اعزامی به خارج از کشور از طرف سازمان تامین گردد فوق العاده ماموریت آنان بر اساس ضوابطی که (‌با احتساب و کسر هزینه های مورد اشاره از میزان مقرر) به تشخیص سازمان برقرار میشود قابل پرداخت خواهد بود.

ماده 66 - سرپرست امور مالی سازمان در امور حج و زیارت مکلف است همه ساله فهرست و مشخصات کامل اموال غیر مصرفی را که از بودجه حج و زیارت خریداری میشود تهیه و به معاون سازمان در امور حج و زیارت تسلیم نماید.

ماده 67 - نحوه انجام هزینه در خارج از کشور به شرح زیر است: 1 - همه ساله دستورالعملی که متضمن تفویض اختیار به روسای ستادها و نحوه انجام هزینه ها و سایر موارد باشد از طرف سرپرست سازمان و یا معاون امور حج و زیارت صادر و ابلاغ خواهد شد. 2 - در مواردی که خرید یا پرداخت به دستور سرپرست سازمان یا معاون حج و زیارت انجام میشود و تهیه مدارک و فاکتور بتشخیص مقامات مذکور میسر نیست و مقامات یاد شده صحت پرداخت و لزوم هزینه ها را در هر مورد تا معادل پنجاه هزار رالی ایرانی گواهی نمایند اسناد مربوط به هزینه قطعی منظور خواهد شد. 3 - صورتحسابهائی که از مراجع و ادارات رسمی کشورهای خارج و یا هتلها و مهمانسراهائی که دارای شماره و دفاتر رسمی هستند صادر و به وسیله مسئولین امور حج و زیارت ارائه میشود بهر مبلغ معتبر و قابل قبول است.

ماده 68 - کلیه هزینه هائی که از محل بودجه عمومی کل کشور انجام خواهد شد و نیز سایر موضوعاتی که در زمینه امور حج و زیارت و خیریه در آیین نامه پیش بینی نشده تابع مقررات عمومی کشور خواهد بود.

‌ماده 69 - کارکنان سازمان مشمول مقررات استخدام کشوری و آیین نامه ها و مقررات مربوط به آن میباشند.

‌ماده 70 - تعاریف و اصطلاحات مندرج در آیین نامه های قانون تشکیلات و اختیارات سازمان حج و اوقاف و امور خیریه توسط سازمان تهیه و ابلاغ خواهد شد.

‌ماده 71 - از تاریخ تصویب این آیین نامه کلیه مصوبات هیات دولت که مغایر با این آیین نامه باشد ملغی است. نخست وزیر میرحسین موسوی